کالاهای اساسی در بازار فراوان است؛ اما تولیدکنندگان زیر بار زیان کمر خم کرده‌اند
با وجود تداوم عرضه کالاهای اساسی و نبود کمبود جدی در بازار، افزایش نرخ ارز و هزینه‌های تولید، مرغداران و تولیدکنندگان تخم‌مرغ را با زیان‌های سنگین روبه‌رو کرده است؛ شرایطی که ضرورت حمایت هدفمند از تولید و مدیریت هم‌زمان قیمت‌ها را برجسته می‌کند.
بررسی وضعیت بازار کالاهای اساسی نشان می‌دهد با وجود نوسانات نرخ ارز و افزایش قیمت برخی اقلام از جمله برنج، حبوبات و گوشت قرمز، کمبود قابل‌توجهی در عرضه کالاهای مصرفی خانوار گزارش نمی‌شود. با این حال، افزایش هزینه‌های تولید و فروش محصولات با قیمتی پایین‌تر از نرخ تمام‌شده، فشار زیادی بر تولیدکنندگان مرغ و تخم‌مرغ وارد کرده است؛ وضعیتی که ضرورت ایجاد تعادل میان حمایت از مصرف‌کننده و حفظ توان تولید داخلی را بیش از گذشته نشان می‌دهد.
بازار کالاهای اساسی در هفته‌های اخیر تحت تأثیر تغییرات نرخ ارز و افزایش هزینه‌های تأمین و تولید قرار داشته است. در حالی که برخی اقلام افزایش قیمت را تجربه کرده‌اند، فعالان صنفی از تداوم عرضه و نبود مشکل جدی در شبکه توزیع خبر می‌دهند. در مقابل، تولیدکنندگان محصولات پروتئینی از فاصله قابل‌توجه میان هزینه تمام‌شده و قیمت فروش گلایه دارند.
کارشناسان معتقدند مدیریت بازار صرفاً با تأمین کافی کالا محقق نمی‌شود و در کنار نظارت بر زنجیره تأمین و توزیع، باید برای کنترل هزینه‌های تولید، کاهش واسطه‌گری غیرضروری و حفظ انگیزه تولیدکنندگان نیز چاره‌اندیشی شود.
ادعای کاهش ۲ تا ۳ درصدی قیمت کالاهای اساسی
غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، اعلام کرده است قیمت کالاهای اساسی در مقایسه با ماه گذشته به‌طور متوسط ۲ تا ۳ درصد کاهش یافته و تورم این اقلام نسبت به سایر کالاها کمتر بوده است.
به گفته وی، طرح تثبیت قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی به مدت شش ماه با هدف کاهش فشار هزینه‌های معیشتی خانوارها در تهران آغاز شده است. تأمین منابع مالی و ارزی، جبران هزینه‌های حمل‌ونقل و واردات و نظارت بر زنجیره تأمین از جمله عواملی است که بر اجرای مؤثر این طرح تأثیر می‌گذارد.
تداوم توزیع کالاهای اساسی با وجود نوسانات ارزی
رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، با اشاره به وضعیت بازار گفت زنجیره تأمین و توزیع کالاهای اساسی به‌صورت عادی فعالیت می‌کند و افزایش قیمت برخی اقلام عمدتاً تحت تأثیر رشد نرخ ارز بوده است.
به گفته وی، قیمت حبوبات حدود ۵ درصد و برنج بین ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش یافته است؛ با این حال، فراوانی کالا در بازار زمینه عرضه رقابتی را فراهم کرده است.
کنگری با تأکید بر نبود مشکل جدی در توزیع کالاهای اساسی اظهار کرد تعادل عرضه و تقاضا با مدیریت بازار و همکاری فعالان صنفی حفظ شده و انتظار می‌رود با کاهش نوسانات ارزی، شرایط بازار به ثبات بیشتری برسد.
بر اساس قیمت‌های اعلام‌شده از سوی وی، هر کیلوگرم برنج ایرانی بین ۳۴۰ تا ۴۹۵ هزار تومان، برنج پاکستانی بین ۲۰۵ تا ۲۹۰ هزار تومان و برنج هندی بین ۲۵۵ تا ۲۹۵ هزار تومان قیمت دارد.
رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی همچنین از توزیع فراوان روغن در بازار خبر داد و گفت نوسانات قیمت شکر در هفته اخیر با پیگیری‌های انجام‌شده از مبدأ برطرف شده است. به گفته وی، شکر با قیمت ۱۰۵ هزار تومان در بنکداری‌ها توزیع می‌شود.
افزایش ۳۰ درصدی عرضه دام و گوشت قرمز
منصور پوریان، رئیس شورای تأمین‌کنندگان دام، از افزایش ۳۰ درصدی عرضه دام و گوشت قرمز در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته خبر داد و این روند را نشانه بهبود وضعیت تولید داخلی دانست.
بر اساس قیمت‌های اعلام‌شده، هر کیلوگرم دام سبک پرواری بین ۶۸۰ تا ۷۲۰ هزار تومان و بره‌میش بین ۴۹۰ تا ۵۵۰ هزار تومان قیمت دارد. همچنین قیمت گوساله با وزن ۴۰۰ تا ۴۵۰ کیلوگرم بین ۶۷۰ تا ۷۱۰ هزار تومان، گاو بین ۵۰۰ تا ۵۵۰ هزار تومان و گاومیش بین ۵۵۰ تا ۶۰۰ هزار تومان اعلام شده است.
پوریان با اشاره به افزایش پرواربندی دام سبک در سال جاری گفت تنوع عرضه می‌تواند به رقابتی شدن قیمت‌ها کمک کند و افزایش جمعیت دام سبک نیز ظرفیت تولید گوشت را تقویت کند.
وی با بیان اینکه قیمت دام در بخش تولید با ثبات نسبی همراه بوده است، هشدار داد عوامل روانی بازار می‌توانند بر افزایش قیمت‌ها و برهم خوردن آرامش بازار اثر بگذارند. به گفته وی، واردات در تنظیم بازار نقش دارد، اما آزادسازی نرخ ارز و نوسانات قیمت، صرفه اقتصادی واردات گوشت را کاهش داده است.
زیان ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تومانی در فروش هر کیلو تخم‌مرغ
افزایش هزینه‌های تولید در بخش محصولات پروتئینی، به‌ویژه صنعت تخم‌مرغ، به یکی از چالش‌های جدی فعالان این حوزه تبدیل شده است.
حمیدرضا کاشانی، رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران میهن، با اشاره به افزایش دوبرابری قیمت مواد اولیه طی ۴۰ روز اخیر گفت این اتحادیه پیشنهاد داده است قیمت هر کیلوگرم تخم‌مرغ درب مرغداری به ۳۳۳ هزار تومان افزایش یابد. به گفته وی، قیمت مصرف‌کننده نیز باید با احتساب ۲۳ درصد سود در زنجیره توزیع و متناسب با هزینه‌های واقعی تعیین شود.
کاشانی قیمت فعلی هر کیلوگرم تخم‌مرغ درب مرغداری را ۲۲۰ تا ۲۳۰ هزار تومان اعلام کرد و افزود مرغداران با توجه به هزینه تمام‌شده تولید، به ازای فروش هر کیلوگرم تخم‌مرغ بین ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تومان زیان می‌کنند.
وی با اشاره به زیان انباشته مرغداران در یک سال و نیم گذشته تأکید کرد تداوم این شرایط، توان فعالیت و استمرار تولید را در بسیاری از واحدها کاهش داده است.
رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران میهن قیمت منطقی هر عدد تخم‌مرغ برای مصرف‌کننده را ۲۰ هزار تومان دانست و گفت در شرایط فعلی، عرضه محصول با قیمتی بالاتر از این رقم، با توجه به قیمت فروش درب مرغداری، گران‌فروشی محسوب می‌شود.
کاشانی در عین حال تأکید کرد کمبودی در تأمین تخم‌مرغ مورد نیاز بازار وجود ندارد. برآوردها نشان می‌دهد تولید این محصول تا پایان مهرماه به ۱۱۵ هزار تن برسد که حدود ۱۰۲ تا ۱۰۵ هزار تن آن در داخل مصرف خواهد شد و نزدیک به ۱۰ هزار تن مازاد تولید باقی می‌ماند. به گفته وی، این مازاد باید به بازارهای هدف صادر شود.
فروش مرغ پایین‌تر از هزینه تمام‌شده
حبیب اسدالله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی، نیز اعلام کرد با توجه به میزان جوجه‌ریزی، کمبودی در تأمین مرغ کشور وجود ندارد؛ اما جوجه‌ریزی ۱۳۸ میلیون قطعه‌ای در شهریورماه موجب افزایش تولید و دشواری فروش محصول با قیمت واقعی شده است.
وی هزینه تمام‌شده هر کیلوگرم مرغ زنده را دست‌کم ۲۵۰ هزار تومان اعلام کرد و گفت این محصول در حال حاضر با قیمت ۱۶۰ تا ۱۸۰ هزار تومان درب واحدهای تولیدی به فروش می‌رسد. بر این اساس، زیان تولیدکنندگان به ازای فروش هر کیلوگرم مرغ زنده بین ۷۰ تا ۱۰۰ هزار تومان برآورد می‌شود.
اسدالله‌نژاد کاهش مصرف گوشت مرغ را یکی از عوامل تشدید زیان تولیدکنندگان دانست و خواستار اتخاذ تدابیری برای تحریک تقاضا و حمایت از تولید در قالب طرح کالابرگ شد. به گفته وی، در صورت تداوم زیان واحدهای تولیدی، احتمال تضعیف تولید داخلی و نیاز به واردات افزایش می‌یابد.
مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی با اشاره به ظرفیت تولید سالانه بیش از سه میلیون و ۲۰۰ هزار تن مرغ در کشور اظهار کرد برآوردها نشان می‌دهد پس از اصلاح نظام یارانه‌ها، نیاز واقعی کشور به مرغ به کمتر از دو میلیون و ۴۰۰ هزار تن رسیده است.
وی بر ضرورت جلوگیری از هدررفت ظرفیت‌های تولید تأکید کرد و گفت صادرات مستمر و پایدار باید به‌عنوان یکی از راهبردهای اصلی این صنعت دنبال شود. به گفته اسدالله‌نژاد، دستیابی به بازاری باثبات مستلزم برقراری تناسب میان قیمت فروش و هزینه واقعی تولید و توجه هم‌زمان به عرضه و تقاضاست.
ضرورت حمایت از تولید در کنار نظارت بر بازار
مجموع اظهارات فعالان بازار نشان می‌دهد چالش اصلی کالاهای اساسی فقط به میزان موجودی و عرضه محدود نیست؛ بلکه نوسانات ارزی، افزایش هزینه‌های تولید، کاهش قدرت خرید خانوارها و زیان تولیدکنندگان نیز بر شرایط بازار تأثیر گذاشته است.
از یک سو، فعالان صنفی از وفور کالا و تداوم توزیع خبر می‌دهند و از سوی دیگر، مرغداران و تولیدکنندگان تخم‌مرغ نسبت به ادامه فعالیت در شرایط فروش محصولات پایین‌تر از قیمت تمام‌شده هشدار می‌دهند. تداوم این وضعیت می‌تواند توان مالی بنگاه‌های تولیدی را تضعیف کند و در صورت کاهش تولید، در آینده بر عرضه و قیمت کالاها نیز اثر بگذارد.
در چنین شرایطی، نظارت مؤثر بر قیمت‌گذاری، مقابله با احتکار و گران‌فروشی، شفافیت در زنجیره تأمین و کنترل واسطه‌گری غیرضروری باید در کنار سیاست‌های حمایتی از تولید دنبال شود. همچنین استفاده از ظرفیت صادرات برای مدیریت مازاد تولید و اتخاذ راهکارهایی برای تقویت تقاضای داخلی می‌تواند به کاهش فشار بر تولیدکنندگان کمک کند.
حفظ قدرت خرید خانوارها و جلوگیری از افزایش غیرمنطقی قیمت‌ها، ضرورتی انکارناپذیر است؛ اما این هدف زمانی پایدار خواهد بود که هزینه‌های واقعی تولید نیز در سیاست‌گذاری‌ها دیده شود. مدیریت بازار کالاهای اساسی باید به‌گونه‌ای باشد که ضمن حفظ دسترسی مصرف‌کنندگان به محصولات ضروری، استمرار فعالیت بنگاه‌ها و ظرفیت تولید داخلی نیز به خطر نیفتد.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام