ماجرای «وکیوم باتوم»؛ تخلف احتمالی در بازار پرسود قیر

صنعت قیر ایران با تولید سالانه ۵.۵ میلیون تن، در جایگاه یکی از ۱۰ صادرکننده بزرگ دنیا قرار دارد و هر ساله حدود ۳ میلیون تن از این محصول به بازارهای خارجی صادر می‌شود. این صنعت توانسته برای کشور ارزآوری حدود ۲ میلیارد دلاری ایجاد کند و همین سود بالقوه، تولیدکنندگان و صادرکنندگان را به حضور پررنگ در این بازار وسوسه می‌کند.

با این حال، گزارش‌ها حاکی از افزایش قاچاق قیر در ماه‌های اخیر است. وزارت راه و شهرسازی و نهادهای زیرمجموعه آن تاکنون نه قاچاق قیر را تأیید کرده و نه تکذیب، و به این ترتیب مسئله وجود مافیا در این بازار همچنان نامشخص است.

براساس آمارهای وزارت راه و شهرسازی، از ۵.۵ میلیون تن قیر تولیدی، حدود ۲.۵ میلیون تن در داخل کشور مصرف می‌شود و ۳ میلیون تن دیگر برای صادرات به کشورهای حاشیه خلیج فارس، آفریقا، هند و چین اختصاص دارد. برای افزایش صادرات، دولت تلاش کرده مصرف داخلی قیر در آسفالت را کاهش دهد و به روش‌های نوین روی آورد.

یکی از پرسش‌های مطرح‌شده در این صنعت مربوط به تحویل «وکیوم باتوم» به کارخانه‌های قیرسازی است؛ ماده‌ای که از پالایش نفت خام به دست می‌آید و پایه قیر پالایشگاهی محسوب می‌شود. گزارش‌های تاییدنشده حاکی است برخی کارخانه‌ها «وکیوم باتوم» را دریافت کرده‌اند اما قیر تولیدشده را به وزارت راه تحویل نداده‌اند. با توجه به قیمت حدود ۳۳۰ دلاری هر تن قیر در بازارهای خارجی، این تخلفات احتمالی می‌تواند سود هنگفتی برای این کارخانه‌ها ایجاد کند.

غزال راهب، رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، در واکنش به پرسش درباره وجود مافیای قیر و قاچاق آن، گفت: «مرکز تحقیقات وظیفه کنترل مافیای قیر یا قاچاق این محصول را ندارد و نمی‌توانیم با قاطعیت وجود یا عدم وجود آن را تأیید یا تکذیب کنیم.» او افزود اقدامات مرکز بیشتر به کنترل کیفیت قیر و بازدید از کارخانجات محدود می‌شود و بررسی قاچاق یا فعالیت‌های مافیایی به سازمان‌های دیگر سپرده شده است.

با این حال، حجم بالای صادرات و سودآوری این صنعت، همچنان این پرسش را ایجاد می‌کند که چگونه می‌توان از قاچاق و تخلفات احتمالی جلوگیری کرد و همزمان جایگاه ایران را در بازار جهانی قیر تثبیت کرد.

*بازنویسی:تحریریه پژواک کارفرما