زنگ خطر افت سرانه مصرف لبنیات؛ کالابرگ هم نتوانست خرید شیر را بالا ببرد

همزمان با فرارسیدن روز جهانی شیر در ۱۱ خرداد، بار دیگر موضوع کاهش سرانه مصرف لبنیات در ایران و پیامدهای آن برای سلامت عمومی و امنیت غذایی مورد توجه قرار گرفته است؛ مسئله‌ای که به گفته فعالان صنعت و کارشناسان، نیازمند حمایت‌های هدفمند و اختصاصی در حوزه سیاست‌گذاری غذایی است.

اول ژوئن برابر با ۱۱ خرداد در تقویم بین‌المللی به عنوان روز جهانی شیر نام‌گذاری شده است؛ روزی که با هدف ترویج مصرف شیر و افزایش آگاهی درباره نقش آن در سلامت انسان، امنیت غذایی، توسعه اقتصادی و پایداری کشاورزی گرامی داشته می‌شود.

شیر؛ فراتر از یک ماده غذایی معمولی

شعار امسال روز جهانی شیر بر تغذیه، سلامت و تاب‌آوری اقتصادی تأکید دارد؛ موضوعی که نشان می‌دهد شیر و فرآورده‌های لبنی تنها یک کالای مصرفی نیستند، بلکه بخشی مهم از سبد سلامت خانوارها به شمار می‌روند. این محصولات از منابع اصلی تأمین کلسیم، پروتئین، ویتامین‌ها و ریزمغذی‌های ضروری هستند و نقش مهمی در سلامت استخوان‌ها، رشد کودکان و تقویت سیستم ایمنی دارند.

افت مصرف لبنیات؛ تهدیدی برای سلامت عمومی

با وجود تأکید مکرر متخصصان تغذیه بر ضرورت مصرف روزانه لبنیات، آمارها و اظهارات فعالان این حوزه نشان می‌دهد سرانه مصرف لبنیات در کشور طی سال‌های اخیر به شکل محسوسی کاهش یافته است. کارشناسان سلامت هشدار می‌دهند ادامه این روند می‌تواند در بلندمدت هزینه‌های بیشتری را به نظام سلامت تحمیل کند و زمینه‌ساز بروز مشکلاتی مانند ضعف استخوانی، سوءتغذیه و افت کیفیت تغذیه در گروه‌های مختلف سنی شود.

افزایش قیمت‌ها و کوچک‌تر شدن سهم لبنیات در سفره خانوار

یکی از مهم‌ترین دلایل افت مصرف، افزایش قیمت شیر خام و فرآورده‌های لبنی عنوان می‌شود. اگرچه تولیدکنندگان رشد هزینه‌های تولید، نهاده‌های دامی، حمل‌ونقل، انرژی و دستمزد را عامل این افزایش می‌دانند، اما نتیجه نهایی برای مصرف‌کننده، کاهش توان خرید و حذف تدریجی یا کاهش خرید اقلامی مانند شیر، ماست و سایر لبنیات بوده است.

بررسی بازار نیز نشان می‌دهد بسیاری از خانوارها در شرایط فشار معیشتی، بیش از گذشته خرید خود را به سمت کالاهای ضروری‌تر سوق داده‌اند و سهم لبنیات در سبد مصرفی آن‌ها کاهش یافته است.

کالابرگ؛ حمایتی که اثر محسوسی نداشت

اگرچه شیر و برخی فرآورده‌های لبنی در فهرست اقلام مشمول طرح کالابرگ الکترونیکی قرار دارند، اما فعالان بازار می‌گویند اجرای این طرح تاکنون نتوانسته افزایش محسوسی در خرید و مصرف لبنیات ایجاد کند. به گفته آن‌ها، بخش زیادی از اعتبار کالابرگ صرف کالاهای ضروری دیگر می‌شود و همین مسئله باعث شده اثر این طرح بر مصرف لبنیات محدود بماند.

در همین زمینه، میراسلام تیموری رئیس هیأت‌مدیره انجمن صنایع لبنی، پیش‌تر در یک میزگرد تخصصی پیشنهاد کرده بود که در طرح کالابرگ، سهمیه‌ای اختصاصی برای محصولات لبنی در نظر گرفته شود. به گفته او، در حالی که کالاهایی مانند گوشت، برنج، روغن، مرغ و تخم‌مرغ در این طرح دیده شده‌اند، اختصاص سهم مشخص به لبنیات می‌تواند بخشی از فاصله میان قدرت خرید مردم و قیمت محصولات لبنی را جبران کند.

برنامه جدید دولت؛ تخفیف ۱۰ درصدی برای برخی خریدهای کالابرگی

در همین حال، دولت نیز از بررسی راهکارهایی برای تقویت خرید کالاهای اساسی از جمله لبنیات خبر داده است. احمد میدری وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اخیراً اعلام کرده که موضوع افزایش اعتبار کالابرگ در دست بررسی است و در مرحله جدید، برخی تولیدکنندگان برای بخشی از کالاهای مشمول، به مردم تخفیف ارائه خواهند کرد.

به گفته وزیر تعاون، در صنعت لبنیات با برخی شرکت‌ها مذاکراتی انجام شده و تعدادی از تولیدکنندگان پذیرفته‌اند که برای خریدهای کالابرگی ۱۰ درصد تخفیف در نظر بگیرند. او گفته است توافق‌های لازم در این زمینه نهایی شده و جزئیات آن از سوی شرکت‌های مربوطه اطلاع‌رسانی خواهد شد.

نقش فرهنگ‌سازی در کنار حمایت اقتصادی

در کنار سیاست‌های حمایتی، کارشناسان بر اهمیت فرهنگ‌سازی و آموزش تغذیه صحیح نیز تأکید دارند. از نگاه آن‌ها، آگاهی‌بخشی درباره فواید مصرف منظم شیر و لبنیات و آموزش الگوهای درست تغذیه از دوران کودکی، می‌تواند در اصلاح الگوی مصرف جامعه مؤثر باشد.

روز جهانی شیر نیز با همین رویکرد نام‌گذاری شده است؛ با این پیام که شیر نه‌فقط یک محصول کشاورزی، بلکه یکی از ارکان سلامت عمومی و امنیت غذایی کشورهاست.

نیاز به بسته‌ای ترکیبی از سیاست‌ها

در شرایطی که سرانه مصرف لبنیات در ایران همچنان کمتر از میزان توصیه‌شده متخصصان است، به نظر می‌رسد ترکیبی از سیاست‌های حمایتی، کنترل هزینه‌های تولید، افزایش دسترسی خانوارها و فرهنگ‌سازی مستمر می‌تواند به بازگشت شیر و لبنیات به جایگاه مناسب خود در سفره خانوارهای ایرانی کمک کند.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما