چرا لوازم خانگی ایرانی گران شد؟ رشد ۲۵۲ درصدی قیمت برخی مواد اولیه

افزایش هم‌زمان نرخ ارز، قیمت مواد اولیه و هزینه‌های جانبی تولید، صنعت لوازم خانگی ایران را با فشار فزاینده هزینه‌ها مواجه کرده است. در حالی که حدود ۷۰ درصد تولید این صنعت داخلی‌سازی شده، وابستگی به برخی قطعات و مواد اولیه وارداتی و افزایش قیمت نهاده‌های داخلی، مانع از مصون ماندن محصولات ایرانی از موج گرانی شده است.

نسرین اوجاقی، دبیرکل انجمن صنایع لوازم خانگی ایران، با اشاره به عوامل مؤثر بر افزایش قیمت محصولات اظهار کرد: قیمت تمام‌شده لوازم خانگی تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل، از جمله نرخ ارز، بهای مواد اولیه، حقوق و دستمزد، سوخت و هزینه حمل‌ونقل قرار دارد و بررسی تغییرات قیمت باید با در نظر گرفتن مجموع این مؤلفه‌ها انجام شود.

به گفته وی و بر اساس گزارش‌های وزارت صنعت، معدن و تجارت و داده‌های بورس کالا، در یک سال منتهی به شهریور، نرخ دلار مبنای بانک مرکزی ۱۳۴ درصد افزایش یافته است. در همین مدت، قیمت پلی‌پروپیلن ۲۵۲ درصد، مواد اولیه ABS حدود ۲۲۳ درصد، ورق گرم فولادی ۱۳۵ درصد، ورق گالوانیزه ۱۴۶ درصد و ورق سرد ۱۴۵ درصد رشد داشته است.

افزایش هزینه تأمین قطعات وارداتی نیز از دیگر عوامل اثرگذار بر قیمت محصولات است؛ زیرا بالا رفتن نرخ ارز مستقیماً هزینه تهیه این قطعات را افزایش می‌دهد. علاوه بر این، رشد حقوق و دستمزد، هزینه سوخت و سایر مخارج تولید نیز به افزایش قیمت تمام‌شده منجر می‌شود.

افزایش بیش از ۲۸۳ درصدی هزینه حمل‌ونقل

دبیرکل انجمن صنایع لوازم خانگی ایران با اشاره به افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل عنوان کرد که در پی محدودیت‌های ایجادشده در حمل دریایی، هزینه حمل بیش از ۲۸۳ درصد افزایش یافته است.

این افزایش در کنار رشد بهای مواد اولیه و هزینه تأمین قطعات، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. در چنین شرایطی، حتی واحدهایی که بخش عمده فرایند تولید خود را در داخل کشور انجام می‌دهند، از افزایش هزینه نهاده‌ها و مخارج جانبی مصون نیستند.

اوجاقی درباره سازوکار قیمت‌گذاری محصولات نیز توضیح داد که قیمت‌ها بر اساس آنالیز هزینه‌ها و ساختار قیمت تمام‌شده تعیین می‌شوند و تولیدکنندگان متناسب با تغییر هزینه‌های تولید، قیمت محصولات خود را به‌روزرسانی می‌کنند. قیمت‌های جدید نیز مطابق دستورالعمل‌های مربوط، به سازمان‌های ذی‌ربط اعلام می‌شود.

با این حال، کاهش قدرت خرید خانوارها شرایط فروش را دشوار کرده است. به گفته وی، تولیدکنندگان در مقطع فعلی تلاش می‌کنند تا حد امکان محصولات را با قیمت‌هایی نزدیک به نقطه سربه‌سر عرضه کنند؛ موضوعی که نشان‌دهنده فشار هم‌زمان هزینه‌های تولید و محدودیت تقاضا در بازار است.

چرا مواد اولیه داخلی هم گران می‌شوند؟

یکی از پرسش‌های مطرح در بازار لوازم خانگی، افزایش قیمت فولاد و محصولات پتروشیمی داخلی هم‌زمان با رشد نرخ ارز است. این موضوع در شرایطی اهمیت دارد که بخش قابل‌توجهی از مواد مورد نیاز تولیدکنندگان در داخل کشور تأمین می‌شود.

اوجاقی در این‌باره گفت قیمت محصول نهایی را نمی‌توان از بهای مواد اولیه و سایر هزینه‌های تولید جدا کرد. افزایش قیمت ورق‌های فولادی، مواد پتروشیمی و دیگر نهاده‌ها مستقیماً بر هزینه تولید لوازم خانگی اثر می‌گذارد.

وی با اشاره به سازوکار قیمت‌گذاری این محصولات در بورس کالا، بر ضرورت بررسی دلایل افزایش قیمت برخی مواد اولیه داخلی تأکید کرد؛ به‌ویژه در مواردی که قیمت نمونه داخلی حتی از نمونه خارجی بیشتر می‌شود.

بنابراین، داخلی بودن محل تولید یک ماده اولیه لزوماً به معنای ثبات قیمت آن نیست و سازوکار عرضه و قیمت‌گذاری نهاده‌ها نیز در هزینه نهایی تولیدکنندگان نقش دارد.

داخلی‌سازی ۷۰ درصدی؛ چرا وابستگی همچنان ادامه دارد؟

بر اساس گزارش وزارت صمت، حدود ۷۰ درصد تولید صنعت لوازم خانگی در کشور داخلی‌سازی شده و در برخی گروه‌های محصول، این میزان به ۱۰۰ درصد رسیده است. با این حال، همچنان بخشی از مواد اولیه و قطعات مورد نیاز این صنعت از خارج کشور تأمین می‌شود.

این وابستگی، تولیدکنندگان را در برابر محدودیت‌های وارداتی، مشکلات تخصیص ارز و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل آسیب‌پذیر می‌کند. در نتیجه، حتی با گسترش ساخت داخل، تغییرات بازار ارز و تجارت خارجی همچنان می‌تواند بر قیمت و روند تولید محصولات اثر بگذارد.

دبیرکل انجمن صنایع لوازم خانگی ایران با اشاره به احتمال بروز اختلال در تولید به‌دلیل محدودیت‌های وارداتی گفت شرکت‌ها تلاش می‌کنند از ایجاد کمبود در بازار جلوگیری کنند. به گفته وی، تولیدکنندگان برای ادامه فعالیت از ذخایر انبارها و مسیرهای دشوارتر و پرهزینه‌تر تأمین مواد اولیه و قطعات استفاده می‌کنند.

در مجموع، افزایش قیمت لوازم خانگی را نمی‌توان صرفاً به نرخ ارز یا تصمیم تولیدکنندگان برای تغییر قیمت‌ها نسبت داد. رشد بهای مواد اولیه داخلی، هزینه قطعات وارداتی، حمل‌ونقل و سایر مخارج تولید، همگی در شکل‌گیری قیمت نهایی نقش دارند. تداوم این روند، در کنار کاهش قدرت خرید خانوارها، هم حاشیه فعالیت تولیدکنندگان را تحت فشار قرار می‌دهد و هم دسترسی مصرف‌کنندگان به لوازم خانگی را دشوارتر می‌کند.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما