سقوط تیراژ و صعود زیان؛ کارنامه سنگین سایپا در سال ۱۴۰۴

بررسی صورت‌های مالی سالانه و حسابرسی‌شده سایپا در سامانه کدال نشان می‌دهد این خودروساز در سال ۱۴۰۴ نه‌تنها نتوانسته روند زیان‌دهی خود را متوقف کند، بلکه در برخی شاخص‌های کلیدی با تشدید بحران عملیاتی و مالی مواجه شده است.

بر اساس صورت‌های مالی، شرکت اصلی سایپا در ۱۲ ماهه سال ۱۴۰۴ بیش از ۲۴ هزار و ۹۹۵ میلیارد تومان زیان خالص شناسایی کرده است. این رقم در مقایسه با زیان خالص سال ۱۴۰۳، حدود ۳۲ درصد افزایش دارد.

زیان ۶۳ هزار میلیارد تومانی گروه سایپا

تصویر مالی سایپا در سطح گروه، به‌مراتب سنگین‌تر است. طبق صورت‌های مالی تلفیقی، زیان خالص گروه سایپا در سال ۱۴۰۴ به بیش از ۶۳ هزار و ۷۴۹ میلیارد تومان رسیده که نسبت به سال قبل ۵۷ درصد افزایش داشته است.

تفاوت قابل توجه میان زیان شرکت اصلی و زیان تلفیقی نشان می‌دهد شرکت‌های فرعی و سرمایه‌پذیر گروه نیز سهم قابل توجهی در تشدید زیان داشته‌اند و وضعیت مالی سایپا را نمی‌توان تنها با عملکرد شرکت اصلی ارزیابی کرد.

سایپا در محدوده ماده ۱۴۱ قانون تجارت

یکی از مهم‌ترین نکات صورت‌های مالی سایپا، وضعیت زیان انباشته این شرکت است.

در صورت‌های مالی جداگانه، زیان انباشته سایپا در پایان سال ۱۴۰۴ به بیش از ۹۵ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان رسیده که نسبت به سال قبل حدود ۳۵ درصد افزایش یافته است.

این رقم در حالی ثبت شده که سرمایه ثبت‌شده سایپا ۱۶۲ هزار میلیارد تومان است. به این ترتیب، زیان انباشته شرکت از نصف سرمایه ثبت‌شده عبور کرده است.

بر اساس ماده ۱۴۱ قانون تجارت، هرگاه بر اثر زیان‌های وارده حداقل نصف سرمایه شرکت از میان برود، هیئت‌مدیره مکلف است بلافاصله مجمع عمومی فوق‌العاده را دعوت کند تا درباره انحلال یا بقای شرکت تصمیم‌گیری شود.

از این منظر، وضعیت سایپا در ارتباط با الزامات ماده ۱۴۱ نیازمند توجه جدی سهامداران، حسابرس، سازمان بورس و سایر نهادهای نظارتی است.

البته در سطح تلفیقی، زیان انباشته گروه سایپا نیز به بیش از ۱۹۸ هزار و ۹۹۵ میلیارد تومان رسیده و نسبت به سال قبل ۴۳ درصد افزایش داشته است. این رقم به‌طور مستقیم مبنای اعمال ماده ۱۴۱ برای شرکت اصلی نیست، اما تصویری روشن از وضعیت مالی کل گروه و شرکت‌های زیرمجموعه آن ارائه می‌کند.

جهش ۱۹۳ درصدی زیان عملیاتی

بحران سایپا تنها به هزینه‌های مالی و بدهی محدود نمی‌شود. صورت‌های مالی نشان می‌دهد زیان عملیاتی شرکت اصلی در سال ۱۴۰۴ با جهش ۱۹۳ درصدی به بیش از ۱۴ هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان رسیده است.

این شاخص اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چرا که زیان عملیاتی عملکرد کسب‌وکار اصلی شرکت را نشان می‌دهد. به بیان دیگر، فعالیت اصلی سایپا یعنی تولید و فروش خودرو در سال گذشته نتوانسته هزینه‌های عملیاتی شرکت را پوشش دهد.

در سطح تلفیقی نیز وضعیت مشابهی مشاهده می‌شود. زیان عملیاتی گروه سایپا با رشد ۱۶۲ درصدی از ۴۷ هزار میلیارد تومان فراتر رفته است.

این اتفاق در شرایطی رخ داده که گزارش‌ها از کاهش حدود سه هزار نفری تعداد کارکنان سایپا در سال گذشته حکایت دارد. با این حال، کاهش نیروی انسانی نتوانسته به بهبود محسوس زیان عملیاتی منجر شود؛ موضوعی که اثربخشی سیاست‌های کنترل هزینه و اصلاح ساختار شرکت را با پرسش مواجه می‌کند.

رشد هزینه‌های اداری و مالی

یکی دیگر از نقاط قابل توجه صورت‌های مالی، افزایش هزینه‌های فروش، اداری و عمومی است.

این هزینه‌ها در شرکت اصلی سایپا طی سال ۱۴۰۴ از ۱۰ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان عبور کرده و نسبت به سال قبل ۲۷ درصد افزایش داشته است.

در سطح تلفیقی، هزینه‌های فروش، اداری و عمومی گروه نیز به بیش از ۳۰ هزار میلیارد تومان رسیده و رشد ۳۶ درصدی را ثبت کرده است.

از سوی دیگر، هزینه‌های مالی شرکت اصلی به بیش از ۱۳ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان رسیده است. در سطح گروه نیز هزینه مالی با رشد ۱۶ درصدی از ۲۶ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان عبور کرده است.

ترکیب این ارقام نشان می‌دهد سایپا هم‌زمان با زیان عملیاتی سنگین، با فشار قابل توجه هزینه‌های تأمین مالی نیز مواجه است؛ وضعیتی که هزینه سرمایه در گردش و فشار بدهی را به یکی از چالش‌های اصلی صورت‌های مالی شرکت تبدیل کرده است.

سرفصل «سایر هزینه‌ها» زیر ذره‌بین

در صورت‌های مالی شرکت اصلی، ثبت حدود ۲۲۵ میلیارد تومان تحت عنوان «سایر هزینه‌ها» نیز قابل توجه است.

این رقم در حالی در سال ۱۴۰۴ ثبت شده که سرفصل مذکور در سال قبل صفر گزارش شده بود. از این رو، با توجه به تغییر قابل توجه این ردیف، انتظار می‌رود شرکت درباره ماهیت، اجزا و دلایل ایجاد این هزینه توضیحات و شفاف‌سازی بیشتری ارائه کند.

فروش خودرو ۴۴ درصد کاهش یافت

در کنار تشدید زیان، عملکرد سایپا در بخش فروش نیز با افت قابل توجه همراه بوده است.

بر اساس اطلاعات مندرج در صورت‌های مالی، مجموع فروش داخلی و صادراتی سایپا در سال ۱۴۰۴ به ۱۸۰ هزار و ۸۷۹ دستگاه خودرو رسیده است.

این در حالی است که سایپا در سال ۱۴۰۳ تعداد ۳۲۸ هزار و ۸۸ دستگاه خودرو فروخته بود.

به این ترتیب، تعداد خودروهای فروخته‌شده این شرکت در یک سال حدود ۴۴ درصد کاهش یافته است.

افت چنین شدیدی در حجم فروش، در شرایطی رخ داده که بازار خودرو همچنان با محدودیت عرضه خودروهای وارداتی مواجه است و خودروسازان داخلی از سهم بالایی در بازار برخوردارند.

از این منظر، یکی از پرسش‌های اساسی درباره عملکرد سایپا در سال گذشته این است که چگونه شرکت هم‌زمان با افت شدید تعداد خودروهای فروخته‌شده، با افزایش زیان عملیاتی و رشد زیان انباشته مواجه شده است.

کارنامه‌ای فراتر از یک زیان یک‌ساله

مجموع ارقام ثبت‌شده در صورت‌های مالی سایپا نشان می‌دهد چالش این شرکت صرفاً به ثبت یک زیان سنگین در یک سال محدود نمی‌شود.

کاهش ۴۴ درصدی تعداد خودروهای فروخته‌شده، رشد ۱۹۳ درصدی زیان عملیاتی، افزایش ۳۲ درصدی زیان خالص، رشد ۳۵ درصدی زیان انباشته شرکت اصلی و افزایش ۵۷ درصدی زیان خالص گروه مجموعه‌ای از شاخص‌ها را شکل داده‌اند که از تداوم فشار بر ساختار عملیاتی و مالی سایپا حکایت دارد.

در چنین شرایطی، کاهش تعداد کارکنان نیز تاکنون به بهبود محسوس عملکرد عملیاتی منجر نشده و هزینه‌های مالی همچنان سهم قابل توجهی از منابع شرکت را مصرف می‌کنند.

از این رو، پاسخ مدیریت سایپا به این وضعیت نمی‌تواند صرفاً به اعلام برنامه‌های کلی برای اصلاح ساختار محدود شود. سهامداران، بازار سرمایه و افکار عمومی نیازمند برنامه‌ای با زمان‌بندی مشخص، اهداف قابل سنجش و گزارش شفاف از میزان تحقق برنامه‌های اصلاح مالی و عملیاتی هستند.

در نهایت، صورت‌های مالی سال ۱۴۰۴ این پرسش را جدی‌تر از گذشته مطرح می‌کند که آیا سایپا می‌تواند با اصلاح ساختار هزینه، افزایش بهره‌وری، بهبود تیراژ فروش و کاهش هزینه‌های تأمین مالی، مسیر فعلی زیان‌دهی را متوقف کند یا خیر.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما