پایان فروش سنتی در صنعت پخش؛ هوش مصنوعی به شرط بقا تبدیل میشود
رئیس انجمن ملی صنعت پخش ایران با هشدار نسبت به تغییرات ساختاری در بازار توزیع گفت: شرکتهای پخش برای بقا دیگر نمیتوانند صرفاً به انبار، ناوگان و ویزیتورهای سنتی متکی باشند و باید با عبور از مدلهای قدیمی، به سمت دادهمحوری و استفاده از هوش مصنوعی حرکت کنند.
صنعت پخش که سالها یکی از حلقههای کمتر دیدهشده اما حیاتی زنجیره تأمین کالا در کشور بوده، در آستانه یک تغییر جدی قرار گرفته است؛ تغییری که از یک سو تحت تأثیر فشارهای اقتصادی، کاهش قدرت خرید، مشکلات تأمین مالی و محدودیتهای لجستیکی قرار دارد و از سوی دیگر، مدل سنتی فروش و توزیع را به چالش کشیده است.
سهراب کارگر، رئیس انجمن ملی صنعت پخش ایران، در کنفرانس خبری «هوشمندسازی تا تابآوری صنعت پخش» با اشاره به جایگاه این صنعت در اقتصاد کشور اظهار کرد: صنعت پخش تنها وظیفه انتقال کالا از تولیدکننده به مصرفکننده را بر عهده ندارد، بلکه به یکی از اجزای مهم زیرساخت اقتصادی کشور تبدیل شده است.
به گفته وی، صنعت پخش در سالهای اخیر و بهویژه در شرایط تورمی، کاهش قدرت خرید مردم، محدودیتهای تأمین کالا، مشکلات لجستیکی و فشارهای مالی توانسته پایداری شبکه توزیع را حفظ کند و همین موضوع یکی از نقاط قوت اقتصاد کشور محسوب میشود.
صنعت پخش؛ بازوی مهم توزیع در شرایط بحرانی
کارگر با اشاره به نقش صنعت پخش در دورههای بحرانی گفت: در گذشته، ظرفیت این صنعت یکی از اهرمهای مؤثر دولت برای توزیع کالا بوده است. انتقال بیش از ۱۵ تا ۲۰ هزار خودرو در کمتر از ۴۸ ساعت به استانهای مهمانپذیر و توزیع بیش از دو و نیم برابر کالاهای اساسی میان مصرفکنندگان عمومی استانها در دورههای جنگ، بخشی از ظرفیت بالای این شبکه را نشان میدهد.
با این حال، رئیس انجمن ملی صنعت پخش معتقد است اکنون مسئله اصلی، آمادگی این صنعت برای ورود به مرحلهای جدید است؛ مرحلهای که در آن الگوهای سنتی فروش و توزیع دیگر بهتنهایی پاسخگوی نیاز بازار نخواهند بود.
او با اشاره به پایان تدریجی فروش سنتی گفت: در گذشته داشتن انبارهای متعدد، ناوگان گسترده و شعب فراوان برای شرکتهای پخش یک مزیت مهم محسوب میشد، اما در آینده این امکانات اگرچه همچنان ضروری هستند، دیگر کافی نخواهند بود.
از ناوگانمحوری به دادهمحوری
کارگر تأکید کرد: پخش آینده، شرکتی دادهمحور خواهد بود، نه ناوگانمحور. به این معنا که تصمیمگیری درباره اینکه چه کالایی، چه زمانی، با چه میزان و حتی در چه اندازهای باید خریداری و عرضه شود، باید بر اساس داده و تحلیل صورت گیرد.
وی در همین زمینه، هوش مصنوعی را یکی از مهمترین ابزارهای تحول صنعت پخش دانست و گفت: هوش مصنوعی دیگر صرفاً موضوع آینده نیست و در برخی صنایع حتی به بخشی از تجربه امروز و گذشته تبدیل شده است. بنابراین صنعت پخش ایران نیز باید خود را برای استفاده از این فناوری آماده کند.
به گفته او، سؤال اصلی این نیست که آیا هوش مصنوعی وارد صنعت پخش خواهد شد یا نه؛ بلکه مسئله این است که شرکتهای فعال در این حوزه تا چه اندازه برای پذیرش و استفاده مؤثر از آن آمادگی دارند.
کاهش عرضه و کوچک شدن سبد کالا
رئیس انجمن ملی صنعت پخش ایران در ادامه به مشکلات سمت عرضه اشاره کرد و گفت: شرکتهای تولیدی در شرایط جنگی با محدودیتهایی مواجه شدهاند و این محدودیتها از شرکتهای بزرگ و لیدر بازار تا بنگاههای متوسط و کوچک را دربر گرفته است.
او افزود: بسیاری از شرکتهای کوچک و نوپا به دلیل اتکا به پخشهای استانی و منطقهای نتوانستند عرضه مناسبی داشته باشند؛ چراکه عمق تابآوری این شبکههای توزیع معمولاً پایینتر است.
کارگر همچنین از مشکلات ایجادشده برای حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ شرکت پخش استانی و منطقهای خبر داد و گفت این شرکتها که عمدتاً در زنجیرههای غذا، دارو و محصولات آرایشی و بهداشتی فعالیت داشتند، از حدود اسفند سال گذشته تا بهار امسال با مشکلات جدی مواجه شدند.
پیامد این شرایط، کاهش تنوع کالا در سطح عرضه بوده است. به گفته کارگر، در اوایل سال ۱۴۰۰ در یک فروشگاه برای یک کالا معمولاً دو تا پنج برند مختلف وجود داشت، اما اکنون در بسیاری از موارد تنها یک یا دو برند از یک کالا در بازار دیده میشود.
وی این وضعیت را حاصل ترکیبی از کاهش قدرت خرید مردم، کاهش سطح عرضه و همچنین کاهش توان فروشگاهها برای نگهداری و ذخیره کالا دانست و تأکید کرد این روند همچنان ادامه دارد.
سود شرکتهای پخش کاهش یافت
مشکلات در شرکتهای بزرگ و پخشهای سراسری نیز شکل دیگری پیدا کرده است. کارگر گفت سود این شرکتها بهشدت کاهش یافته و در فصل بهار نیز کاهش ضریب سودآوری در سطح شرکتهای پخش مشاهده شده است.
به گفته وی، شرکتهای فعال در این صنعت، متناسب با اندازه و ساختار خود، با تعدیل نیرو مواجه شدهاند؛ این شرکتها از مجموعههایی با حدود ۱۰ نفر نیروی انسانی تا شرکتهایی با بیش از ۲۰۰ نفر نیرو را شامل میشوند.
با وجود این فشارها، شرکتهای پخش در شرایط بحرانی تلاش کردهاند سطح تأمین فروشگاههای زنجیرهای را حفظ کنند. کارگر تأکید کرد این فروشگاهها در حفظ حضور کالا در بازار و ایجاد امنیت روانی برای مردم نقش مهمی داشتهاند و شرکتهای پخش نیز با وجود مشکلات موجود، تأمین آنها را در اولویت قرار دادهاند.
بحران نقدینگی در زنجیره دارو
یکی از جدیترین مشکلات صنعت پخش به گفته رئیس انجمن ملی این صنعت، به حوزه دارو و تجهیزات پزشکی مربوط میشود.
کارگر با اشاره به حجم بالای مطالبات در این بخش گفت این مطالبات نهتنها کاهش پیدا نکرده، بلکه در طول زمان افزایش یافته است. در زنجیره دارو، داروخانه در انتهای زنجیره قرار دارد و زمانی که داروخانه نتواند مطالبات خود را دریافت کند، مشکل بهصورت زنجیرهای به شرکتهای پخش و سپس تأمینکنندگان منتقل میشود.
او با اشاره به مطالبات داروخانهها از سازمان تأمین اجتماعی اظهار کرد: داروخانهها از آبان سال گذشته تاکنون نتوانستهاند بخشی از مطالبات خود را دریافت کنند و پیامد این مسئله در سایر حلقههای زنجیره نیز نمایان شده است.
به گفته کارگر، تنها در ماه گذشته بیش از ۵ همت چک برگشتی در سیستم داروخانهها برای شرکتهای پخش ثبت شده است؛ مسئلهای که بهصورت خودکار از داروخانه به شرکت پخش و از شرکت پخش به تأمینکننده منتقل میشود و فشار نقدینگی را در کل زنجیره افزایش میدهد.
بیش از ۲۲۰ هزار شغل و ناوگان درگیر صنعت پخش
رئیس انجمن ملی صنعت پخش در پایان با اشاره به ابعاد این صنعت گفت بیش از ۱۲۰ هزار نفر بهصورت مستقیم در صنعت پخش مشغول به کار هستند و بیش از ۱۰۰ هزار ناوگان حملونقل کوچک و بزرگ نیز در این شبکه فعالیت میکنند.
او هشدار داد اگر چالشهای موجود در صنعت پخش مورد توجه قرار نگیرد، مشکلات این بخش بهتدریج تشدید خواهد شد و در نهایت هزینههای ناشی از ناکارآمدی و اختلال در زنجیره توزیع به مصرفکننده منتقل میشود.
بر این اساس، صنعت پخش ایران همزمان با دو مسئله روبهرو است؛ از یک سو باید از فشارهای مالی، کاهش عرضه، مشکلات نقدینگی و اختلالات زنجیره تأمین عبور کند و از سوی دیگر، خود را برای پایان مدل سنتی فروش و ورود به دورهای آماده کند که در آن داده، تحلیل و هوش مصنوعی به اندازه انبار، ناوگان و نیروی فروش اهمیت خواهند داشت.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام