شناسه‌دار شدن کارت سوخت اضطراری؛ گام جدید برای مهار قاچاق بنزین
اجرای آزمایشی طرح شناسه‌دار کردن تراکنش‌های کارت سوخت اضطراری در تهران، با هدف ثبت دقیق‌تر مصرف، کاهش سوءاستفاده از کارت‌های جایگاه و ایجاد امکان رصد الگوی سوخت‌گیری در شبکه توزیع بنزین آغاز شده است.
اجرای آزمایشی طرح شناسه‌دار کردن تراکنش‌های کارت سوخت اضطراری در ۷۵ جایگاه منتخب تهران آغاز شده است؛ طرحی که هدف اصلی آن افزایش شفافیت در مصرف بنزین، ساماندهی استفاده از کارت‌های آزاد جایگاه‌ها و فراهم کردن امکان رصد دقیق‌تر تراکنش‌های سوخت‌گیری عنوان شده است.
اجرای این طرح در روزهای نخست با انتقادهایی درباره افزایش زمان سوخت‌گیری و معطلی برخی رانندگان همراه بوده است. با این حال، بررسی ابعاد طرح نشان می‌دهد موضوع صرفاً به افزایش چند ثانیه یا چند دقیقه‌ای زمان دریافت رمز و انجام تراکنش محدود نمی‌شود و هدف اصلی، ایجاد اطلاعات دقیق‌تر از مصرف سوخت در شرایطی است که مدیریت مصرف و کنترل خروج سوخت از شبکه رسمی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
چرا کارت اضطراری به ابزار دائمی تبدیل شد؟
کارت سوخت موجود در جایگاه‌ها از ابتدا برای شرایط اضطراری طراحی شده بود؛ از جمله زمانی که راننده کارت شخصی خود را گم کرده، همراه ندارد یا کارت او دچار مشکل شده است.
با این حال، طی سال‌های گذشته استفاده از کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها گسترش پیدا کرده و سهم قابل‌توجهی از سوخت‌گیری‌ها با این کارت‌ها انجام شده است.
بر اساس آمارهای مطرح‌شده، سهم سوخت‌گیری با کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها در مقطعی به حدود ۴۰ درصد مصرف بنزین رسیده است. افزایش این سهم به این معناست که بخش قابل‌توجهی از تراکنش‌های سوخت‌گیری بدون اتصال مستقیم به اطلاعات کارت شخصی خودرو انجام می‌شود.
در شرایطی که سیاست‌گذار به دنبال افزایش استفاده از کارت سوخت شخصی و رساندن سهم آن به حداقل ۹۵ درصد است، ساماندهی کارت‌های اضطراری می‌تواند به افزایش قابلیت رصد مصرف و مدیریت بهتر شبکه توزیع کمک کند.
کارت اضطراری و چالش شفافیت تراکنش‌ها
یکی از مشکلات استفاده گسترده از کارت‌های اضطراری، محدود بودن اطلاعاتی است که می‌توان بر اساس آن الگوی مصرف را بررسی کرد.
وقتی سوخت‌گیری با کارت شخصی انجام می‌شود، اطلاعات مربوط به خودرو و سوخت‌گیری امکان ارتباط بیشتری با سابقه مصرف آن خودرو دارد. اما در استفاده گسترده از کارت‌های جایگاه، تشخیص اینکه سوخت خریداری‌شده دقیقاً توسط چه فرد یا خودرویی مصرف شده، دشوارتر است.
از این منظر، شناسه‌دار کردن تراکنش‌های کارت اضطراری می‌تواند بخشی از خلأ اطلاعاتی موجود را کاهش دهد و امکان تحلیل دقیق‌تر رفتار مصرف‌کنندگان را فراهم کند.
اتصال تراکنش سوخت به اطلاعات بانکی
در سازوکار جدید، متقاضی استفاده از کارت اضطراری باید فرآیند دریافت شناسه و تطبیق آن با کارت بانکی را طی کند. در نتیجه، برای هر تراکنش سوخت‌گیری اطلاعات مشخص‌تری ایجاد خواهد شد.
این اطلاعات می‌تواند در آینده برای شناسایی الگوهای غیرعادی مصرف مورد استفاده قرار گیرد؛ برای مثال، سوخت‌گیری‌های متعدد در فاصله زمانی کوتاه، استفاده مکرر از یک ابزار پرداخت در جایگاه‌های مختلف یا ثبت حجم‌های غیرمتعارف سوخت‌گیری.
ایجاد چنین داده‌ای به سیاست‌گذار کمک می‌کند تصویر دقیق‌تری از نحوه توزیع و مصرف بنزین داشته باشد و در صورت مشاهده رفتارهای غیرعادی، امکان بررسی و نظارت هدفمندتر فراهم شود.
تأثیر طرح بر کنترل قاچاق سوخت
یکی از اهداف مهم ساماندهی تراکنش‌های کارت اضطراری، افزایش امکان نظارت بر جریان توزیع سوخت است. در صورتی که اطلاعات مربوط به سوخت‌گیری دقیق‌تر ثبت شود، شناسایی الگوهای غیرعادی مصرف نیز آسان‌تر خواهد شد.
این موضوع به‌ویژه در جایگاه‌های واقع در مناطق مرزی و مسیرهای پرتردد اهمیت دارد؛ مناطقی که کنترل جریان سوخت و جلوگیری از خروج غیرقانونی فرآورده‌های یارانه‌ای از شبکه رسمی، اهمیت بیشتری دارد.
با این حال، میزان اثرگذاری این طرح بر قاچاق سوخت به نحوه اجرای سامانه، کیفیت داده‌های ثبت‌شده و اتصال آن به سایر سامانه‌های نظارتی نیز بستگی خواهد داشت.
کارت شخصی؛ مسیر ساده‌تر برای سوخت‌گیری
یکی از اهداف سیاست جدید، بازگرداندن کارت سوخت شخصی به جایگاه اصلی خود در فرآیند سوخت‌گیری است.
رانندگانی که کارت هوشمند سوخت شخصی خود را همراه داشته باشند، نیازی به طی فرآیند شناسه‌دار شدن کارت اضطراری و دریافت رمز یک‌بارمصرف نخواهند داشت و می‌توانند از کارت خود برای سوخت‌گیری استفاده کنند.
در واقع، کارت جایگاه برای شرایطی طراحی شده است که راننده به هر دلیل به کارت شخصی خود دسترسی ندارد. افزایش استفاده از کارت شخصی می‌تواند هم فرآیند سوخت‌گیری را برای مصرف‌کننده ساده‌تر کند و هم اطلاعات دقیق‌تری از الگوی مصرف سوخت در اختیار سیاست‌گذار قرار دهد.
چالش اجرای طرح در جایگاه‌ها
با وجود اهداف نظارتی و اقتصادی طرح، افزایش زمان سوخت‌گیری در روزهای ابتدایی می‌تواند برای جایگاه‌ها و رانندگان چالش ایجاد کند. بنابراین، موفقیت این طرح تنها به طراحی سامانه وابسته نیست و کیفیت اجرای آن، سرعت پاسخ‌گویی سامانه، آموزش کارکنان جایگاه‌ها و کاهش اختلالات احتمالی نیز اهمیت دارد.
در نهایت، شناسه‌دار شدن تراکنش‌های کارت سوخت اضطراری را می‌توان بخشی از روند گسترده‌تر شفاف‌سازی شبکه توزیع بنزین و حرکت به سمت مدیریت داده‌محور مصرف سوخت دانست؛ روندی که در صورت اجرای دقیق می‌تواند هم امکان نظارت بر مصرف را افزایش دهد و هم زمینه مقابله هدفمندتر با سوءاستفاده و قاچاق سوخت را فراهم کند.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام