کالابرگ ۱.۵ میلیونی فقط ۳۶ درصد هزینه سبد غذایی را پوشش می‌دهد
افزایش ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ، اعتبار حمایتی مشمولان را به یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسانده است؛ اما برآوردها نشان می‌دهد هزینه سبد ۱۱ قلم کالای اساسی برای هر نفر حدود ۴.۱ میلیون تومان است و یک خانواده چهارنفره برای خرید این سبد، با وجود دریافت ۶ میلیون تومان اعتبار، به بیش از ۱۰ میلیون تومان منابع دیگر نیاز دارد.
افزایش اعتبار کالابرگ از یک میلیون به یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، گامی برای جبران بخشی از فشار هزینه‌های معیشتی خانوارهاست؛ با این حال، مقایسه این مبلغ با هزینه تهیه کالاهای اساسی نشان می‌دهد فاصله قابل‌توجهی میان حمایت دولت و مخارج واقعی خرید مواد غذایی وجود دارد.
بر اساس محاسبات انجام‌شده با استفاده از قیمت‌های بازار در نیمه مهرماه ۱۴۰۵، هزینه تهیه سبد ۱۱ قلم کالای اساسی برای هر نفر به حدود ۴ میلیون و ۱۲۷ هزار تومان می‌رسد. بنابراین، اعتبار جدید کالابرگ تنها حدود ۳۶.۳ درصد هزینه این سبد را پوشش می‌دهد و فرد برای خرید تمام اقلام مورد بررسی باید حدود ۲ میلیون و ۶۲۷ هزار تومان دیگر از منابع شخصی خود پرداخت کند.
کالابرگ جدید چقدر از هزینه سبد غذایی را جبران می‌کند؟
اعتبار یک‌میلیون‌تومانی کالابرگ که از دی‌ماه ۱۴۰۴ در قالب جدید طرح اجرا شده بود، پس از ماه‌ها ثبات، برای نخستین گروه از مشمولان ۵۰۰ هزار تومان افزایش یافت. این تغییر از ۱۸ مهرماه ۱۴۰۵ اجرایی شد و اعتبار این گروه را به یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رساند.
با وجود افزایش ۵۰ درصدی مبلغ اعتبار، محاسبات نشان می‌دهد سهم کالابرگ از هزینه سبد غذایی مورد بررسی از ۲۴.۲ درصد به ۳۶.۳ درصد رسیده است؛ یعنی میزان پوشش هزینه‌ها حدود ۱۲.۱ واحد درصد افزایش یافته، اما نزدیک به ۶۴ درصد مخارج این سبد همچنان خارج از پوشش اعتبار دولت باقی مانده است.
این برآورد بر اساس مقادیر مشخصی از ۱۱ قلم کالای اساسی و قیمت‌های رصدشده در نیمه مهرماه انجام شده است. در محاسبات، برای مرغ دو کیلوگرم در نظر گرفته شده و برخی اقلام نیز بر اساس تبدیل تقریبی وزن و میانگین قیمت نمونه‌های بازار محاسبه شده‌اند. بنابراین، رقم نهایی به مقادیر مصرف و محل خرید وابسته است.
هزینه برنج و گوشت از کل اعتبار کالابرگ بیشتر است
بخش قابل‌توجهی از هزینه سبد غذایی به برنج و گوشت قرمز اختصاص دارد. بر اساس نرخ‌های مورد استفاده در این محاسبه، خرید دو کیلوگرم برنج ایرانی حدود ۸۴۵ هزار تومان و نیم کیلوگرم گوشت منجمد گوساله حدود ۷۷۲ هزار و ۵۰۰ تومان هزینه دارد.
مجموع هزینه این دو قلم به یک‌میلیون و ۶۱۷ هزار و ۵۰۰ تومان می‌رسد؛ رقمی که حتی از کل اعتبار یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ بیشتر است. این در حالی است که هزینه لبنیات، مرغ، تخم‌مرغ، روغن، حبوبات، ماکارونی و قند و شکر هنوز به این مبلغ اضافه نشده است.
این مقایسه نشان می‌دهد افزایش اعتبار، اگرچه قدرت خرید خانوار را تا حدی بالا می‌برد، برای تأمین تمام اقلام سبد مورد بررسی کافی نیست.
خانواده چهارنفره به بیش از ۱۰ میلیون تومان منابع تکمیلی نیاز دارد
اگر هزینه سبد محاسبه‌شده برای هر نفر به یک خانواده چهارنفره تعمیم داده شود، مجموع هزینه خرید به حدود ۱۶ میلیون و ۵۱۰ هزار تومان می‌رسد.
در مقابل، اعتبار کالابرگ این خانواده در صورت دریافت یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برای هر عضو، مجموعاً ۶ میلیون تومان خواهد بود. به این ترتیب، خانواده برای تهیه تمام مقادیر پیش‌بینی‌شده در سبد غذایی باید حدود ۱۰ میلیون و ۵۱۰ هزار تومان دیگر هزینه کند.
البته این برآورد بر اساس مصرف برابر سرانه برای چهار نفر انجام شده و هزینه‌های دیگری مانند نان، میوه، سبزیجات و سایر اقلام غذایی خارج از سبد ۱۱ قلمی را شامل نمی‌شود. مخارج مسکن، درمان، حمل‌ونقل، آموزش و دیگر هزینه‌های زندگی نیز در این محاسبه لحاظ نشده است.
تورم خوراکی‌ها و کاهش اثر اعتبار ثابت
ثابت ماندن اعتبار یک‌میلیون‌تومانی کالابرگ از دی‌ماه ۱۴۰۴ تا پیش از افزایش مهرماه، در شرایط رشد قیمت کالاهای اساسی، اهمیت بررسی قدرت خرید واقعی این حمایت را بیشتر می‌کند.
بر اساس اطلاعات مطرح‌شده در گزارش، تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها در شهریورماه از ۱۲۱ درصد عبور کرده بود. افزایش قیمت اقلامی مانند روغن، برنج، تخم‌مرغ و گوشت نیز هزینه تأمین مواد غذایی را بالا برده است.
با این حال، برای اندازه‌گیری دقیق کاهش قدرت خرید کالابرگ در این دوره، باید قیمت یک سبد ثابت از کالاها در ابتدای اجرای طرح و مهرماه با یکدیگر مقایسه شود. مقایسه مستقیم نرخ تورم نقطه‌ای خوراکی‌ها با درصد افزایش اعتبار، به‌تنهایی میزان دقیق عقب‌ماندگی کالابرگ را مشخص نمی‌کند.
با وجود این محدودیت، ثابت ماندن مبلغ حمایت در دوره افزایش قیمت‌ها به این معناست که سهم کالابرگ از هزینه خرید کالاهای اساسی می‌تواند کاهش پیدا کند. از این منظر، بخشی از افزایش اخیر را می‌توان جبرانی برای رشد هزینه‌های گذشته دانست، نه لزوماً افزایش کامل قدرت خرید نسبت به ابتدای اجرای طرح.
ضرورت تعدیل اعتبار متناسب با قیمت کالاهای اساسی
یکی از موضوعات مهم در ارزیابی سیاست کالابرگ، نحوه اجرای سازوکار حفظ قدرت خرید خانوارهاست. بر اساس متن گزارش، آیین‌نامه «تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم» در ۱۰ دی‌ماه ۱۴۰۴ به تصویب هیئت وزیران رسید و در ماده ۳ آن، ارزیابی فصلی تغییر هزینه اقلام سبد کالابرگ و جبران افزایش هزینه از محل منابع پیش‌بینی‌شده مطرح شده است.
با این حال، تا پیش از افزایش مهرماه، مبلغ عمومی یک‌میلیون‌تومانی کالابرگ افزایش متناسبی نداشت. اکنون نیز پرسش اصلی این است که آیا تعدیل اعتبار به‌صورت منظم و متناسب با تغییر قیمت کالاهای اساسی ادامه خواهد یافت یا افزایش‌ها در مقاطع نامنظم انجام می‌شود.
در صورت تداوم تورم و ثابت ماندن اعتبار برای دوره‌های طولانی، بخشی از قدرت خرید ایجادشده با افزایش اعتبار دوباره از بین می‌رود. بنابراین، علاوه بر مبلغ حمایت، زمان‌بندی تعدیل آن و تناسب با هزینه واقعی سبد غذایی نیز اهمیت دارد.
افزایش کالابرگ؛ حمایت بیشتر، اما ناکافی برای پوشش سبد غذایی
برآوردهای نیمه مهرماه نشان می‌دهد اعتبار یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ، حدود ۳۶ درصد هزینه سبد ۱۱ قلمی مورد بررسی را پوشش می‌دهد. این نسبت برای خانواده چهارنفره نیز به معنای فاصله‌ای حدود ۱۰.۵ میلیون تومانی میان هزینه سبد و اعتبار حمایتی است.
افزایش اعتبار می‌تواند بخشی از فشار معیشتی را کاهش دهد، اما پوشش محدود هزینه کالاهای اساسی نشان می‌دهد که قدرت خرید واقعی خانوارها همچنان به میزان درآمد، قیمت‌های بازار و تداوم حمایت‌های دولت وابسته است. در چنین شرایطی، متناسب‌سازی اعتبار با تغییر هزینه سبد غذایی می‌تواند نقش مهمی در حفظ اثربخشی این سیاست حمایتی داشته باشد.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام