۶۱ درصد تسهیلات بانکی صرف سرمایه در گردش شد؛ اقتصاد بیشتر درگیر بقا تا توسعه

بررسی داده‌های بانک مرکزی حاکی از آن است که شبکه بانکی کشور در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ رقمی معادل ۷۴۴۹.۴ هزار میلیارد تومان تسهیلات به بخش‌های مختلف اقتصاد پرداخت کرده است؛ عددی قابل توجه که در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای از تزریق گسترده اعتبار به اقتصاد تلقی شود. با این حال، جزئیات این پرداخت‌ها تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد.

از مجموع تسهیلات پرداختی، ۵۵۳۸ همت معادل ۷۴.۳ درصد به صاحبان کسب‌وکار و بخش‌های اقتصادی اختصاص یافته و ۱۹۱۱ همت، برابر با ۲۵.۷ درصد، سهم خانوارها بوده است. به این ترتیب مقصد اصلی منابع بانکی همچنان بنگاه‌های اقتصادی هستند، اما نکته مهم در نوع مصرف این منابع نهفته است.

سهم اندک ایجاد و توسعه

بر اساس این گزارش، از کل تسهیلات پرداخت‌شده تنها ۷۱۵ همت، معادل ۹.۶ درصد، برای «ایجاد» واحدهای جدید هزینه شده و سهم «توسعه» نیز فقط ۱۹۱ همت، معادل ۲.۶ درصد از کل تسهیلات بوده است. این ارقام نشان می‌دهد بخش محدودی از اعتبارات بانکی به سرمایه‌گذاری‌های جدید یا افزایش ظرفیت تولید اختصاص یافته و بخش اعظم منابع صرف امور جاری شده است.

سرمایه در گردش؛ مقصد اصلی منابع بانکی

مهم‌ترین نکته در ترکیب تسهیلات، سهم بالای سرمایه در گردش است. از مجموع ۷۴۴۹ همت پرداختی، ۴۵۴۳ همت، یعنی حدود ۶۱ درصد کل تسهیلات، برای تأمین سرمایه در گردش تخصیص یافته است. اگر فقط تسهیلات اعطایی به کسب‌وکارها را در نظر بگیریم، این سهم به ۸۲ درصد می‌رسد.

این بدان معناست که بنگاه‌ها بیش از آنکه برای راه‌اندازی خطوط تولید جدید یا توسعه فعالیت‌های خود تسهیلات دریافت کرده باشند، برای تأمین مواد اولیه، پرداخت هزینه‌های جاری، حفظ موجودی و تداوم فعالیت روزمره به منابع بانکی متوسل شده‌اند. در این دوره، تسهیلات توسعه‌ای تنها ۱۹۰.۹ همت بوده که ۳.۴ درصد از کل تسهیلات پرداختی به کسب‌وکارها را شامل می‌شود. همچنین تسهیلات مربوط به ایجاد نیز ۷۱۵.۲ همت بوده که ۱۲.۹ درصد منابع اختصاص‌یافته به بخش اقتصادی را تشکیل می‌دهد.

این آمار نشان می‌دهد شبکه بانکی در عمل بیش از آنکه نقش موتور محرک سرمایه‌گذاری را ایفا کند، به تأمین‌کننده نقدینگی برای ادامه حیات بنگاه‌ها تبدیل شده است.

صنعت و خدمات؛ بیشترین سهم از تسهیلات

در میان بخش‌های اقتصادی، صنعت و معدن با دریافت ۲۳۲۶.۹ همت، سهمی معادل ۴۲ درصد از تسهیلات پرداختی به کسب‌وکارها را به خود اختصاص داده است. پس از آن، بخش خدمات با ۲۰۴۸.۷ همت، سهمی حدود ۳۷ درصدی دارد. این دو بخش در مجموع نزدیک به ۷۹ درصد کل تسهیلات اعطایی به بنگاه‌ها را جذب کرده‌اند.

بخش بازرگانی با ۶۶۶ همت (۱۲ درصد)، کشاورزی با ۲۹۴.۲ همت (۵.۳ درصد) و مسکن و ساختمان با ۲۰۱.۶ همت (۳.۶ درصد) در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

با این حال، حتی در بخش‌های صنعت و خدمات نیز سهم غالب تسهیلات به سرمایه در گردش اختصاص یافته است. در صنعت و معدن، ۲۰۴۷.۷ همت از ۲۳۲۶.۹ همت دریافتی، یعنی حدود ۸۸ درصد، صرف سرمایه در گردش شده است. در بخش خدمات نیز ۱۶۱۸.۹ همت، معادل ۷۹ درصد تسهیلات، برای تأمین نقدینگی جاری پرداخت شده است.

تصویری از اقتصاد در وضعیت بقا

مجموع این داده‌ها نشان می‌دهد اگرچه حجم تسهیلات بانکی در ۹ ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۴ رقم قابل توجهی بوده، اما جهت‌گیری این منابع بیشتر به سمت حفظ فعالیت‌های موجود و جلوگیری از توقف تولید بوده تا ایجاد ظرفیت‌های جدید. به بیان دیگر، اقتصاد ایران در این دوره بیش از آنکه در مسیر جهش سرمایه‌گذاری حرکت کند، درگیر تأمین نقدینگی برای تداوم فعالیت بنگاه‌ها بوده است.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما