سقوط حملونقل ایران به محدوده منفی؛ زنگ خطر برای اقتصاد و قیمت کالاها
آمارهای بانک مرکزی از افت رشد بخش حملونقل و انبارداری در سال ۱۴۰۴ حکایت دارد؛ روندی که بهویژه با سقوط ۷.۳ درصدی در زمستان، نگرانیها درباره افزایش هزینههای لجستیک و تأثیر آن بر قیمت کالاها را افزایش داده است.
براساس تازهترین آمارهای بانک مرکزی، بخش حملونقل و انبارداری کشور در سال ۱۴۰۴ با رشد منفی ۰.۸ درصدی مواجه شده است؛ در حالی که این بخش در سال ۱۴۰۳ رشد مثبت ۱.۳ درصدی را ثبت کرده بود. بررسی عملکرد فصلی نیز نشان میدهد روند نزولی این بخش در بیشتر ماههای سال ادامه داشته و تنها در پاییز بهطور موقت وارد محدوده مثبت شده است.
مطابق این آمار، بخش حملونقل و انبارداری در بهار و تابستان سال ۱۴۰۴ هر کدام رشد منفی ۳.۹ درصدی را تجربه کردهاند. این روند در پاییز با ثبت رشد مثبت ۳.۹ درصد تا حدودی بهبود یافت، اما در زمستان دوباره با افت شدید ۷.۳ درصدی همراه شد؛ موضوعی که در نهایت باعث شد عملکرد سالانه این بخش به رشد منفی ۰.۸ درصد برسد.
کارشناسان معتقدند افت عملکرد حملونقل تنها یک شاخص آماری نیست، بلکه میتواند پیامدهای مستقیمی بر اقتصاد کشور داشته باشد. کاهش بهرهوری در جابهجایی کالا، افزایش هزینههای لجستیکی و کند شدن زنجیره تأمین، در نهایت هزینه تمامشده کالاها را افزایش داده و فشار بیشتری بر مصرفکنندگان وارد میکند.
بررسی روند فصلی نیز نشان میدهد رکود در این بخش مقطعی نبوده است. دو فصل نخست سال با رشد منفی آغاز شد و تنها در پاییز به دلیل افزایش فعالیتهای فصلی، از جمله جابهجایی محصولات کشاورزی و آمادهسازی بازار برای فصل سرد، رشد مثبتی ثبت شد؛ اما این بهبود دوام نداشت و زمستان با افتی بیسابقه به پایان رسید.
از جمله عوامل مؤثر بر این وضعیت، فرسودگی ناوگان حملونقل جادهای، ریلی و هوایی، کاهش سرمایهگذاری در زیرساختها، افزایش هزینههای تعمیر و نگهداری، نوسانات تأمین سوخت و رشد هزینههای عملیاتی عنوان میشود. همچنین عملکرد منفی بخش انبارداری نشاندهنده اختلال در زنجیره تأمین و کاهش سرعت گردش کالا در اقتصاد است.
به اعتقاد تحلیلگران، کاهش رشد انبارداری میتواند نشانهای از افت تولید و کاهش تقاضا در بازار باشد؛ زیرا کالاها به جای انتقال سریع به بازار، مدت بیشتری در انبارها باقی میمانند و این مسئله بر عملکرد بخش تولید نیز اثر میگذارد.
در این میان، عملکرد وزارت راه و شهرسازی نیز مورد انتقاد قرار گرفته است. منتقدان معتقدند افت شدید زمستانی نشان میدهد برنامهریزی کافی برای مدیریت بحرانهای فصلی، نوسازی زیرساختها و توسعه شبکه حملونقل انجام نشده است.
همچنین در حالی که بسیاری از کشورها سهم حملونقل ریلی را به دلیل هزینه کمتر و ظرفیت بالاتر افزایش دادهاند، وابستگی بالای حمل بار در ایران به شبکه جادهای همچنان ادامه دارد؛ موضوعی که علاوه بر افزایش هزینهها، ریسکهای بیشتری نیز به همراه دارد.
کارشناسان همچنین معتقدند توسعه نیافتن زیرساختهای نوین انبارداری، کندی فرآیندهای بنادر و پایانهها و نبود مشوقهای کافی برای جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی در نوسازی ناوگان، از دیگر عوامل مؤثر بر عملکرد ضعیف این بخش بوده است.
بر این اساس، ادامه روند کنونی میتواند علاوه بر کاهش بهرهوری اقتصادی، هزینه حملونقل و توزیع کالا را افزایش داده و در نهایت به رشد قیمت کالاهای مصرفی منجر شود؛ موضوعی که ضرورت اصلاح ساختاری در بخش حملونقل و سرمایهگذاری در زیرساختهای لجستیکی را بیش از پیش آشکار میکند.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام