هشدار درباره ورود پولهای مشکوک به بازار طلا و ارز؛ حکمرانی ریال در کانون توجه
گسترش تراکنشهای مشکوک در بازار طلا و ارز، ضرورت تقویت حکمرانی ریال و حرکت بانک مرکزی از کشف تخلف پس از وقوع به سمت نظارت پیشگیرانه را پررنگ کرده است.
بازار طلا و ارز در اقتصاد ایران معمولاً از نخستین بازارهایی است که به شوکهای خارجی و افزایش انتظارات تورمی واکنش نشان میدهد و سپس این تغییرات به سایر قیمتها سرایت میکند. با این حال، شواهد موجود از سوءاستفاده برخی سودجویان و مجرمان از شبکه پرداخت برای ورود وجوه غیرقانونی به این بازارها حکایت دارد؛ موضوعی که ضرورت تقویت حکمرانی ریال و حرکت از نظارت پس از وقوع به سمت پیشبینی و پیشگیری را پررنگ کرده است.
در شرایطی که طلا و ارز بهعنوان یکی از مهمترین شاخصهای تحولات اقتصادی شناخته میشوند، برخی فعالان بازار ممکن است با هدف کسب سود از نوسانات، از طریق کاهش عرضه یا تحریک تقاضا بر هیجانات بازار بیفزایند. در کنار این مسئله، شواهد پروندههای کشفشده نشان میدهد بازار طلا و ارز میتواند مورد استفاده جریانهای مالی غیرقانونی برای پولشویی و تأمین مالی فعالیتهای مجرمانه نیز قرار گیرد.
شواهدی از ورود وجوه غیرقانونی به بازار طلا
یکی از نمونههای این موضوع، پرونده پولشویی در شهرستان میناب استان هرمزگان است. در این پرونده، متهم که در قاچاق کالای یارانهای از نوع نفتگاز (گازوئیل) فعالیت داشته، بیش از ۱۱۴ میلیارد تومان پولشویی انجام داده که بخشی از این وجوه در بازار طلا و ارز گردش داشته است.
در پروندهای دیگر در کهگیلویه و بویراحمد، یک باند پنجنفره فیشینگ و پولشویی با اجیر کردن افراد معتاد و تهیه دستگاههای کارتخوان، وجوه سرقتشده را از طریق خرید طلا و سکه در بازار یاسوج تطهیر میکردند.
وجه مشترک این پروندهها استفاده از شبکه پرداخت بهعنوان مسیری برای انتقال وجوه غیرقانونی به بازار داراییهایی مانند طلا و ارز است؛ موضوعی که میتواند در کنار سایر عوامل، بر رفتار و نوسانات این بازارها اثرگذار باشد.
ابعاد گسترده تراکنشهای مشکوک
اهمیت موضوع زمانی بیشتر آشکار میشود که حجم تراکنشهای مشکوک و اقدامات نظارتی انجامشده را در نظر بگیریم. در ماههای اخیر، رئیس مرکز اطلاعات مالی از اعمال محدودیتهای بازدارنده برای ۵۷ شخص مظنون به پولشویی در حوزه ارز، طلا و فلزات گرانبها با همکاری بانک مرکزی خبر داده است.
همچنین در مقطعی، حساب بیش از ۲۵۰ فعال بازار طلا به دلیل تراکنشهای مشکوک مسدود شد؛ اقدامی که طی چند روز، تراکنشهایی با حجم بیش از ۲۱۰ هزار میلیارد تومان را دربر میگرفت.
بانک مرکزی نیز در یک ماه گذشته پرونده ۲۷۱ نفر با حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان تراکنش مشکوک را برای پیگیری به مراجع قانونی ارجاع داده و محدودیتهایی برای حسابهای مظنون به پولشویی اعمال کرده است. علاوه بر این، برای ۱۱ رئیس شعبه بانک نیز به دلیل انجام نشدن تکالیف قانونی، اقدام انضباطی صادر شده است.
مجموع این موارد نشان میدهد مسئله تراکنشهای مشکوک در بازارهای طلا و ارز را نمیتوان صرفاً یک موضوع حاشیهای دانست و رصد جریان وجوه در شبکه پرداخت به یکی از الزامات مقابله با پولشویی و فعالیتهای مالی غیرقانونی تبدیل شده است.
حکمرانی ریال؛ محور مقابله با جریانهای مالی مشکوک
در حال حاضر نسبت اسکناس در گردش به حجم پول (M2) در ایران به حدود ۱.۳ درصد رسیده که در مقایسه با بسیاری از اقتصادها سطح پایینی محسوب میشود. کاهش سهم پول نقد، در صورت وجود نظارت مؤثر بر شبکه پرداخت، امکان مشاهدهپذیری بیشتر فعالیتهای اقتصادی و تحلیل رفتار مالی فعالان را فراهم میکند.
با این حال، همین ویژگی در صورت ضعف نظارت میتواند زمینه انتقال سریع وجوه در قالب تراکنشهای متعدد با مبالغ خرد یا تراکنشهای بزرگ را فراهم کند. از همین رو، تقویت حکمرانی ریال به معنای استفاده حداکثری از اطلاعات موجود در نظام پرداخت و افزایش توان کنترل و رصد جریان ریال، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
هدف اصلی این رویکرد آن است که نظارت مالی صرفاً به شناسایی تخلف پس از وقوع محدود نباشد و امکان شناسایی الگوهای مشکوک و مداخله پیشگیرانه نیز فراهم شود.
تفکیک حسابهای شخصی و تجاری
یکی از اقدامات مهم در این زمینه، نهادینهسازی تفکیک حسابهای شخصی و تجاری است. بر اساس چارچوب مشترک بانک مرکزی و سازمان امور مالیاتی، در صورتی که در حساب شخصی فرد طی یک ماه تعداد مشخصی تراکنش ورودی با مجموع مبلغی بیش از حد تعیینشده ثبت شود، حساب میتواند در زمره حسابهای تجاری قرار گیرد.
منطق این سازوکار آن است که فعالیت مالی معمول یک فرد عادی، معمولاً به ترکیبی از تعداد و حجم تراکنشهای بالاتر از حدود تعیینشده منتهی نمیشود؛ در حالی که فعالیت تجاری، در صورت هدایت شدن به حساب شفاف تجاری، در معرض رصد مالیاتی و نظارتهای ضدپولشویی قرار میگیرد.
با رصد فعالیت افراد در شبکه بانکی، حسابهایی که الگوی فعالیت تجاری دارند قابل شناسایی خواهند بود و میتوان نسبت به تغییر وضعیت آنها اقدام کرد. این فرآیند علاوه بر کمک به مقابله با فرار مالیاتی، شناسایی حسابهای مرتبط با پولشویی و فعالیتهای مجرمانه را نیز آسانتر میکند.
شفافسازی تراکنشهای فعالان بازار طلا و ارز
راهکار دیگر، ایجاد حساب تجاری و سیستم حسابداری مستقل برای فعالان رسمی بازار طلا و ارز است. در این چارچوب، تراکنشهای مرتبط با فعالیت تجاری باید به شکل شفاف انجام شود و پیش از انجام معامله، هویت خریدار و فروشنده از طریق فرآیندهای احراز هویت مشخص باشد.
همچنین گسترش استفاده از دستگاههای کشلس و درخواست انتقال وجه به جای استفاده از کارتخوان در برخی مراکز فروش طلا و ارز، از جمله مواردی است که ضرورت نظارت بیشتر بر شیوه انجام معاملات این بازار را مطرح کرده است.
ایجاد سازوکارهای شفاف برای ثبت و رصد تراکنشها میتواند امکان تشخیص جریانهای مالی غیرعادی و پیگیری مسیر وجوه را افزایش دهد.
پول رنگی و ابزارهای نوین مدیریت نقدینگی
استفاده از روشهای نوین مدیریت نقدینگی، از دیگر ابزارهایی است که میتواند در تقویت حکمرانی ریال مورد توجه قرار گیرد. روشهایی مانند نشانهگذاری پول و «پول رنگی» در برخی کشورها برای رصد مسیر وجوه مورد استفاده قرار گرفتهاند و در حوزه داراییهای مبتنی بر فناوری بلاکچین نیز به یک قابلیت مهم تبدیل شدهاند.
در صورت ایجاد زیرساختهای لازم، بانک مرکزی میتواند با استفاده از نشانهگذاری پول در شبکه بانکی، مسیر جریان نقدینگی را از منشأ آن دنبال کند و در صورت مشاهده انحراف، اقدامات پیشگیرانه را در دستور کار قرار دهد.
این ابزار بهویژه در زمینه رصد تسهیلات کلان شبکه بانکی میتواند کاربرد داشته باشد و امکان نظارت بر مسیر منابع اختصاصیافته به تولید را افزایش دهد؛ بهگونهای که از انحراف تسهیلات و منابع بانکی به سمت فعالیتهای غیرمولد جلوگیری شود.
در مجموع، تقویت حکمرانی ریال، تفکیک حسابهای شخصی و تجاری، شفافسازی معاملات بازار طلا و ارز و استفاده از ابزارهای نوین رصد جریان وجوه میتواند زمینه حرکت نظام نظارتی از واکنش پس از وقوع تخلف به سمت شناسایی زودهنگام و پیشگیری از فعالیتهای مالی مشکوک را فراهم کند.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام