صادرات ۱۰ میلیارد دلاری ایران به عراق زیر سایه محدودیت‌های مرزی
بسته‌شدن مرز چذابه با وجود سهم حدود ۷ درصدی از تردد کامیون‌های مرزی، در صورت تسری به سایر گذرگاه‌ها می‌تواند تجارت سالانه ۱۰ میلیارد دلاری ایران با عراق را با اختلال جدی مواجه کند؛ موضوعی که نگرانی اصلی فعالان اقتصادی است.
بسته‌شدن مرز چذابه در نگاه نخست ممکن است به‌عنوان یک بحران تجاری تلقی شود، اما سهم نسبتاً محدود این گذرگاه از تردد کامیون‌های مرزی نشان می‌دهد که نگرانی اصلی، نه توقف فعالیت این مرز به‌تنهایی، بلکه احتمال گسترش چنین تصمیم‌هایی به سایر مسیرهای تجاری ایران و عراق است.
سید حمید حسینی، عضو اتاق مشترک ایران و عراق، با اشاره به اینکه ایران حدود ۱۴ تا ۱۵ گذرگاه با عراق دارد، اظهار کرد: چذابه در مقایسه با سایر مرزها از اهمیت کمتری برخوردار است و میزان تردد کالا و مسافر از این مسیر پایین‌تر است؛ بنابراین، اگر محدودیت صرفاً به همین گذرگاه محدود بماند، مشکل جدی برای تجارت دو کشور ایجاد نخواهد شد.
وی با این حال هشدار داد که گسترش تصمیم به سایر مرزها می‌تواند تبعات قابل‌توجهی برای مبادلات تجاری ایران داشته باشد. به گفته حسینی، روزانه حدود ۲ تا ۳ هزار کامیون از مرزهای ایران و عراق تردد می‌کنند و ارزش صادرات کالایی ایران به عراق نیز سالانه به حدود ۱۰ میلیارد دلار می‌رسد؛ رقمی که نشان‌دهنده اهمیت استمرار فعالیت گذرگاه‌های مرزی در روابط اقتصادی دو کشور است.
سیاست عراق؛ حفظ تجارت با ایران در کنار پاسخ‌گویی به فشار آمریکا
عضو اتاق مشترک ایران و عراق با اشاره به شرایط سیاسی حاکم بر روابط منطقه‌ای، معتقد است دولت عراق تلاش می‌کند ضمن پاسخ‌دادن به فشارهای آمریکا، مسیر ارتباط و تجارت با ایران را به‌طور کامل مسدود نکند.
حسینی برای توضیح این رویکرد به برخی محدودیت‌های اعمال‌شده در حوزه حمل‌ونقل و پروازهای ایران اشاره کرد و گفت: نحوه برخورد عراق با این مسائل نشان می‌دهد که این کشور به دنبال آن است که از یک سو فشار بر ایران را به‌طور کامل افزایش ندهد و از سوی دیگر، مخالفت آشکاری با سیاست‌های آمریکا نشان ندهد.
بر این اساس، به نظر می‌رسد بغداد در تلاش است با اتخاذ رویکردی محتاطانه، روابط تجاری خود با ایران را حفظ کند و هم‌زمان از تشدید تنش‌های سیاسی جلوگیری کند؛ رویکردی که می‌تواند در تصمیم‌گیری درباره محدودیت‌های مرزی نیز اثرگذار باشد.
سهم ۷ درصدی چذابه از تردد کامیون‌ها
حسینی با اشاره به وضعیت تردد در مرز چذابه اظهار کرد: روزانه حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ کامیون از این گذرگاه عبور می‌کنند. به گفته وی، این میزان حدود ۷ درصد از تردد کامیون‌ها در مرزهای مورد اشاره را تشکیل می‌دهد.
هم‌زمانی خبر بسته‌شدن چذابه با گزارش‌هایی درباره بسته‌شدن مرز پاکستان، نگرانی‌هایی را میان مردم و فعالان اقتصادی ایجاد کرده است. اگرچه اخباری درباره اعلام بازگشایی مرز پاکستان از سوی مقام‌های این کشور مطرح شده، اما به گفته حسینی، در زمان بیان این اظهارات خبر قطعی از بازگشایی آن در دسترس نبوده است.
وی احتمال داد که بسته‌شدن چذابه اقدامی محدود و گذرا باشد، اما تأکید کرد که اگر این تصمیم به الگویی گسترده‌تر برای محدودکردن سایر گذرگاه‌ها تبدیل شود، فشار قابل‌توجهی بر تجارت ایران وارد خواهد شد.
اختلال در مرزها؛ هزینه‌ای فراتر از سهم یک گذرگاه
عضو اتاق مشترک ایران و عراق با بیان اینکه چذابه از نظر حجم تردد در میان گذرگاه‌های کم‌اهمیت‌تر قرار دارد، ارزیابی کرد که عراق با محدودکردن فعالیت این مرز می‌تواند پیام سیاسی خود را با هزینه اقتصادی کمتری منتقل کند. از نگاه وی، همین مسئله احتمال گسترش محدودیت‌ها به سایر گذرگاه‌ها را کاهش می‌دهد؛ هرچند نمی‌توان این احتمال را به‌طور قطعی منتفی دانست.
با این حال، محدودبودن سهم یک مرز به معنای بی‌اهمیت‌بودن کامل آن نیست. هرگونه اختلال در مسیرهای صادراتی می‌تواند زمان حمل کالا را افزایش دهد، روند تحویل محموله‌ها را مختل کند و دریافت ارز حاصل از صادرات را به تأخیر بیندازد.
در شرایطی که تأمین ارز از محل صادرات غیرنفتی برای اقتصاد کشور اهمیت دارد، استمرار فعالیت گذرگاه‌های تجاری با عراق نقشی فراتر از میزان تردد روزانه هر مرز ایفا می‌کند.
بر این اساس، مسئله اصلی در ماجرای بسته‌شدن مرز چذابه، صرفاً توقف عبور کامیون‌ها از یک گذرگاه نیست؛ بلکه نحوه مدیریت روابط سیاسی و تجاری ایران و عراق و اطمینان از تداوم فعالیت سایر مسیرهای صادراتی است. هرچه محدودیت‌ها به مرزهای بیشتری گسترش یابد، هزینه‌های حمل‌ونقل و تجارت افزایش پیدا می‌کند و روند بازگشت ارز صادراتی نیز می‌تواند با تأخیر مواجه شود.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام