بازار کالاهای اساسی درگیر نوسان ارز؛ از زیان مرغداران تا گرانی برنج وارداتی

بازار کالاهای اساسی در هفته‌های اخیر با نوسان قیمت برخی اقلام پرمصرف خانوار، از جمله برنج، مرغ، گوشت قرمز و تخم‌مرغ مواجه شده است؛ نوساناتی که به گفته تولیدکنندگان و فعالان صنفی، بیش از آنکه ناشی از کمبود کالا یا اختلال در شبکه توزیع باشد، از افزایش هزینه‌های تولید و تغییرات نرخ ارز تأثیر می‌پذیرد.

بررسی وضعیت بازار نشان می‌دهد که با وجود افزایش قیمت برخی محصولات غذایی، عرضه این کالاها همچنان ادامه دارد و فعالان صنفی از وجود ذخایر و تداوم فعالیت زنجیره تأمین خبر می‌دهند. با این حال، رشد قیمت‌ها نگرانی‌هایی را درباره کاهش قدرت خرید خانوارها و دشوارترشدن تأمین اقلام ضروری ایجاد کرده است.

در چنین شرایطی، شناسایی عوامل واقعی افزایش قیمت‌ها، بررسی هزینه‌های تولید و نظارت بر نحوه عرضه کالاها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ به‌ویژه آنکه تداوم عرضه به‌تنهایی به معنای ثبات قیمت یا تناسب آن با توان خرید مصرف‌کنندگان نیست.

افزایش هزینه‌های تولید و نوسان قیمت محصولات پروتئینی

غلامرضا نوری، وزیر جهاد کشاورزی، با اشاره به شرایط دشوار بخش کشاورزی در سال زراعی گذشته اظهار کرد: با وجود چالش‌هایی مانند جنگ، تحریم، محاصره و خشکسالی در بخشی از سال، دستاوردهای مناسبی در بخش کشاورزی حاصل شد و کشور با کمبود کالا مواجه نشد. همچنین در بخش دام و طیور، افزایش تولید به ثبت رسید.

وی در واکنش به احتمال افزایش قیمت مرغ به ۴۰۰ هزار تومان در روزهای آینده گفت: قیمت محصولات بر اساس هزینه تمام‌شده تولید و با مشارکت سازمان حمایت، تشکل‌های مربوطه و وزارت جهاد کشاورزی تعیین می‌شود.

وزیر جهاد کشاورزی افزود: در اواخر سال گذشته و پس از آزادسازی قیمت نهاده‌ها، قیمت مرغ در محدوده ۳۷۰ هزار تومان تعیین شده بود. با توجه به تغییرات قیمت جهانی مواد اولیه، از جمله ذرت، هزینه تولید و در نتیجه قیمت نهایی محصول نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

نوری تأکید کرد که رقم نهایی قیمت مرغ هنوز مشخص نشده است و تا پایان بررسی‌ها نمی‌توان قیمت قطعی را اعلام کرد.

در همین حال، بررسی‌های میدانی از واحدهای صنفی و فروشگاه‌ها حاکی از تفاوت قیمت محصولات پروتئینی در بازار است. بر اساس قیمت‌های گزارش‌شده، هر کیلوگرم مرغ بین ۳۸۰ تا ۴۵۰ هزار تومان، شقه گوسفندی بین یک میلیون و ۸۰۰ تا یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان و شقه گوساله بین یک میلیون و ۷۰۰ تا یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان عرضه می‌شود.

همچنین قیمت هر کیلوگرم گوشت منجمد گوساله و گوسفند حدود یک میلیون و ۵۴۵ هزار تومان و قیمت هر شانه تخم‌مرغ بین ۴۵۰ تا ۵۵۰ هزار تومان گزارش شده است.

ذخایر کالاهای اساسی پایدار است؛ برنج وارداتی گران شد

رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، با اشاره به وضعیت تأمین کالاهای اساسی گفت: با توجه به حجم واردات و ذخایر موجود، بازار از ثبات نسبی در زمینه تأمین کالا برخوردار است و نگرانی خاصی از این بابت وجود ندارد.

به گفته وی، نوسانات نرخ ارز موجب تغییر قیمت برخی کالاها شده، اما افزایش قیمت‌ها صرفاً تابع نرخ ارز نیست و کالاها همچنان در زنجیره توزیع به‌صورت رقابتی عرضه می‌شوند.

کنگری با تأکید بر تداوم عرضه برنج و سایر مواد غذایی اظهار کرد: حجم عرضه در بازار مناسب است و رقابت میان عرضه‌کنندگان می‌تواند زمینه عرضه کالا با قیمت‌های پایین‌تر را فراهم کند.

با این حال، برنج‌های وارداتی از نوسانات ارزی تأثیر پذیرفته‌اند. رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی اعلام کرد که قیمت برنج پاکستانی و هندی در پی تغییرات نرخ ارز حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش یافته است.

بر اساس اظهارات وی، قیمت برنج پاکستانی که پیش‌تر حدود ۱۸۰ هزار تومان بود، اکنون به محدوده ۱۹۰ تا ۱۹۵ هزار تومان رسیده است. برنج هندی نیز با قیمت ۲۶۰ تا ۲۹۵ هزار تومان و برنج ایرانی با نرخ ۳۴۰ تا ۵۲۰ هزار تومان در واحدهای صنفی عرضه می‌شود.

این ارقام نشان می‌دهد که حتی در شرایطی که مشکل جدی در تأمین و توزیع گزارش نمی‌شود، تغییرات نرخ ارز می‌تواند هزینه واردات و قیمت فروش برخی کالاهای اساسی را افزایش دهد.

مرغداران همچنان با افزایش هزینه نهاده‌ها روبه‌رو هستند

حبیب اسداله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی، با اشاره به افزایش هزینه‌های تولید در صنعت مرغداری گفت: مرغداران طی ماه‌های اخیر به ازای فروش هر کیلوگرم مرغ بین ۸۰ تا ۱۰۰ هزار تومان زیان کرده‌اند و میزان زیان روزانه این بخش به ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیارد تومان می‌رسد.

به گفته وی، با وجود افزایش ۴۰ تا ۵۰ هزار تومانی قیمت مرغ، نرخ این محصول هنوز به سطح مورد انتظار تولیدکنندگان نرسیده است.

اسداله‌نژاد تغییر سیاست ارزی کشور، حذف ارز ترجیحی و اصلاح نظام یارانه‌ها را از عوامل اثرگذار بر هزینه تولید دانست و توضیح داد که افزایش قیمت نهاده‌های دامی، هزینه تمام‌شده تولید مرغ را بالا برده است.

وی در تشریح تغییر قیمت نهاده‌ها گفت: پیش از این، هر کیلوگرم ذرت با ارز ترجیحی حدود ۱۱ هزار و ۳۰۰ تومان قیمت داشت، اما اکنون نرخ آن به حدود ۶۰ هزار تومان رسیده است. همچنین قیمت هر کیلوگرم کنجاله سویا از ۲۰ هزار و ۹۰۰ تومان به ۸۵ هزار تومان افزایش یافته است.

مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی همچنین از افزایش هزینه خدمات دولتی، از جمله برق، خبر داد و تأکید کرد که افزایش قیمت مرغ در شرایط کنونی، متأثر از رشد هزینه‌های تولید است و به گفته وی، با شیبی ملایم ادامه دارد.

بر این اساس، ارزیابی تغییرات قیمت مرغ بدون درنظرگرفتن هزینه نهاده‌ها، انرژی و سایر نهاده‌های تولید، تصویر کاملی از وضعیت این صنعت ارائه نمی‌دهد. در عین حال، بررسی آثار این افزایش هزینه‌ها بر قیمت نهایی و قدرت خرید مصرف‌کننده نیز ضروری است.

تولید تخم‌مرغ بیش از نیاز کشور؛ زیان مرغداران ادامه دارد

حمیدرضا کاشانی، رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران میهن، با اشاره به مازاد تولید تخم‌مرغ در کشور گفت: ادامه شرایط فعلی باعث شده است مرغداران به ازای فروش هر کیلوگرم تخم‌مرغ حدود ۱۰۰ هزار تومان زیان کنند.

وی قیمت کنونی هر کیلوگرم تخم‌مرغ درب مرغداری را ۲۲۰ تا ۲۳۰ هزار تومان اعلام کرد و افزود: با توجه به افزایش هزینه‌های تولید، قیمت تمام‌شده هر کیلوگرم تخم‌مرغ به ۳۳۵ هزار تومان رسیده است. به گفته وی، مرغداران در ماه گذشته حدود چهار هزار میلیارد تومان زیان متحمل شده‌اند.

کاشانی قیمت هر کیلوگرم تخم‌مرغ برای مصرف‌کننده را ۲۸۰ هزار تومان و قیمت هر شانه را حدود ۵۵۰ هزار تومان اعلام کرد.

رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران میهن با تأکید بر اینکه در تأمین این محصول مشکلی وجود ندارد، گفت: مازاد عرضه تخم‌مرغ نسبت به نیاز کشور، در کنار هزینه‌های بالای تولید، به زیان مرغداران منجر شده است.

این وضعیت نشان می‌دهد که بازار تخم‌مرغ با وجود تولید بیش از نیاز، همچنان با چالش اقتصادی در بخش تولید مواجه است. بنابراین، حجم عرضه به‌تنهایی تعیین‌کننده وضعیت مالی تولیدکنندگان یا قیمت نهایی محصول نیست و هزینه تولید و شرایط فروش نیز نقش مهمی دارند.

تأمین گوشت قرمز بدون مشکل؛ قیمت‌ها همچنان بالاست

افشین صدردادرس، مدیرعامل اتحادیه دام سبک، نیز با اشاره به وضعیت بازار گوشت قرمز اظهار کرد: در حال حاضر دام سبک و سنگین به میزان کافی در بازار وجود دارد و مشکل خاصی در توزیع این محصولات گزارش نشده است.

وی افزود: از ابتدای سال، میزان محدودی گوشت وارد کشور شده و در زمینه تأمین دام و عرضه گوشت قرمز مورد نیاز خانوارها نیز مشکلی وجود نداشته است. از نظر این فعال صنفی، با توجه به شرایط عرضه، نیازی به واردات گوشت وجود ندارد.

صدردادرس درباره قیمت دام زنده گفت: با احتساب نرخ هر کیلوگرم دام زنده به قیمت ۷۱۰ هزار تومان، هر کیلوگرم لاشه نر باید درب کشتارگاه با قیمت یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان عرضه شود.

با وجود تأکید فعالان این بخش بر کفایت عرضه، قیمت گوشت قرمز در سطح خرده‌فروشی همچنان بالاست. از این رو، بررسی فاصله قیمت میان مراحل مختلف تولید، کشتار، توزیع و خرده‌فروشی می‌تواند به روشن‌شدن سهم هر بخش در قیمت نهایی کمک کند.

ضرورت تفکیک افزایش هزینه تولید از گران‌فروشی

مجموع اظهارات مسئولان و فعالان صنفی نشان می‌دهد که بازار کالاهای اساسی، دست‌کم از نظر تداوم عرضه، با کمبود فراگیر مواجه نیست؛ اما افزایش هزینه نهاده‌های دامی، تغییرات نرخ ارز و رشد سایر هزینه‌های تولید، قیمت برخی محصولات را تحت تأثیر قرار داده است.

در چنین شرایطی، برای ارزیابی دقیق علت افزایش قیمت‌ها باید میان رشد هزینه‌های واقعی تولید، تغییرات عرضه و تقاضا و تخلفات احتمالی در شبکه توزیع تفاوت قائل شد. صرف وجود کالا در بازار، نه ثبات قیمت را تضمین می‌کند و نه به‌تنهایی نشان می‌دهد که قیمت نهایی متناسب با هزینه‌های تولید یا توان خرید خانوارهاست.

از سوی دیگر، نظارت بر روند قیمت‌گذاری، حاشیه سود واسطه‌ها و نحوه عرضه کالا به مصرف‌کننده باید در کنار سیاست‌های مربوط به تأمین نهاده‌ها و مدیریت هزینه‌های تولید دنبال شود. برخورد با گران‌فروشی احتمالی نیز باید بر پایه بررسی‌های مستند و تفکیک تخلف از افزایش هزینه‌های واقعی صورت گیرد.

در نهایت، چالش اصلی بازار کالاهای اساسی تنها تأمین و توزیع مستمر محصولات نیست؛ بلکه ایجاد تعادل میان هزینه‌های تولید، استمرار فعالیت تولیدکنندگان و قدرت خرید مصرف‌کنندگان است. تحقق این هدف به هماهنگی سیاست‌های ارزی و تولیدی، تأمین به‌موقع نهاده‌ها و نظارت مؤثر بر زنجیره توزیع نیاز دارد.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما