چرخش راهبرد امنیت غذایی به سمت دریا؛ مکران آماده اجرای طرح‌های کشاورزی با آب شور می‌شود
مشاور رئیس‌جمهور در امور اقتصاد دریامحور از برنامه توسعه تولید محصولات غذایی با استفاده از منابع آب و خاک شور خبر داد و اعلام کرد منطقه مکران آماده اختصاص زمین و امکانات به پژوهشگران برای اجرای طرح‌های شورورزی است؛ رویکردی که با هدف کاهش وابستگی امنیت غذایی به منابع محدود آب شیرین و خاک دنبال می‌شود.
مشاور رئیس‌جمهور در امور اقتصاد دریامحور و توسعه سواحل مکران با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت دریا برای تأمین امنیت غذایی گفت: باید با بهره‌گیری از نوآوری و فناوری‌های جدید، بخشی از تولید محصولات غذایی را از منابع محدود خاک و آب شیرین به آب‌های شور و ظرفیت‌های دریایی منتقل کنیم.
به گزارش ایسنا، علی عبدالعلی‌زاده، مشاور رئیس‌جمهور در امور اقتصاد دریامحور و توسعه سواحل مکران، در همایش روز جهانی غذا با اشاره به محدودیت ظرفیت زیست‌محیطی زمین اظهار کرد: در سال‌های اخیر دیدگاه‌های متفاوتی درباره ظرفیت جمعیت‌پذیری ایران مطرح شده است؛ برخی ظرفیت کشور را ۴۵ میلیون نفر، برخی ۶۰ میلیون نفر و حتی عده‌ای بیش از یک میلیارد نفر عنوان کرده‌اند، اما فارغ از درستی این اعداد، مسئله اساسی محدودیت ظرفیت زیستی سرزمین و ضرورت افزایش آن با کمک نوآوری است.
وی افزود: با افزایش جمعیت جهان و احتمال رسیدن آن به ۱۲ تا ۱۳ میلیارد نفر در آینده، این پرسش مطرح می‌شود که چگونه می‌توان ظرفیت زیستی کره زمین را برای پاسخگویی به نیازهای جمعیت رو به رشد افزایش داد. پاسخ این پرسش را باید در توسعه نوآوری‌هایی جست‌وجو کرد که بتوانند ظرفیت زیست‌پذیری زمین را افزایش دهند.
مشاور رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به منابع تولید غذا تصریح کرد: تاکنون بخش عمده‌ای از تولید غذا بر منابع خاکی متکی بوده، در حالی که خاک منبعی محدود و در معرض فرسایش است. باید بررسی کنیم که آیا می‌توان در کنار بهره‌برداری از خاک، از ظرفیت عظیم منابع آبی جهان نیز برای تأمین غذای مورد نیاز انسان‌ها استفاده کرد.
ضرورت تغییر نگاه از کشاورزی خاک‌محور به تولید غذا در دریا
عبدالعلی‌زاده با بیان اینکه بخش قابل توجهی از ظرفیت دریاها برای تولید غذا مورد استفاده قرار نگرفته است، گفت: چرا باید برای افزایش تولید، فشار بیشتری به خاک و منابع آب شیرین وارد کنیم، در حالی که دریاها ظرفیت گسترده‌ای برای تولید محصولات غذایی دارند؟ معمولاً وقتی از استفاده از آب دریا سخن گفته می‌شود، نگاه‌ها به سمت شیرین‌سازی آب برای مصارف مختلف می‌رود، اما باید این رویکرد را تغییر دهیم و بررسی کنیم که چگونه می‌توان بدون شیرین‌سازی آب دریا، از آب شور برای تولید غذا استفاده کرد.
مشاور رئیس‌جمهور با اشاره به توسعه فناوری‌های پرورش ماهی در قفس اظهار کرد: پرورش ماهی در قفس یکی از نمونه‌های استفاده از ظرفیت دریاست که همچنان مراحل تکامل فناوری خود را طی می‌کند. در کشورهایی مانند چین، ظرفیت تولید از قفس‌های ۱۰۰ تا ۲۰۰ تنی فراتر رفته و استفاده از سازه‌ها و سکوهای بزرگ پرورش ماهی با ظرفیت تولید بیش از هفت هزار تن نیز توسعه یافته است. این تجربیات نشان می‌دهد که ظرفیت دریا برای تأمین پروتئین و غذای مورد نیاز جمعیت جهان بسیار گسترده است و باید سهم بیشتری از پژوهش‌ها و سرمایه‌گذاری‌های بخش کشاورزی به این حوزه اختصاص یابد.
عبدالعلی‌زاده با طرح این پرسش که آیا می‌توان بخش بزرگی از نیاز جهان به محصولات پروتئینی را به جای منابع خاکی از منابع دریایی تأمین کرد، گفت: باید از ظرفیت فناوری‌های نوین برای پاسخ به این پرسش استفاده کنیم و نگاه سنتی به تولید غذا را تغییر دهیم.
تجربه تولید گندم در اراضی شور و توسعه کشت گیاهان شورپسند
مشاور رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به ظرفیت پژوهش‌های کشاورزی در استفاده از آب و خاک شور اظهار کرد: چرا باید تولید محصولاتی مانند گندم و برنج همواره وابسته به منابع آب شیرین باشد؟ امروز پژوهش‌هایی در کشور انجام شده که امکان استفاده از منابع شور برای تولید برخی محصولات کشاورزی را بررسی می‌کند.
وی با اشاره به فعالیت‌های تحقیقاتی دانشگاه ارومیه گفت: در اراضی شور اطراف دریاچه ارومیه، پژوهش‌هایی در قالب رساله‌های دکتری و با مشارکت استادان و دانشجویان دانشکده کشاورزی این دانشگاه برای کشت گندم با آب و خاک شور انجام شده و بنا بر نتایج ارائه‌شده، عملکردی بیش از ۱۵ تن در هکتار نیز گزارش شده است.
عبدالعلی‌زاده همچنین به پژوهش‌های انجام‌شده درباره گیاه شورپسند سالیکورنیا اشاره کرد و افزود: با تلاش پژوهشگران و استادان دانشگاه تهران، از جمله دکتر خوش‌خلق، فعالیت‌هایی برای بررسی ظرفیت این گیاه در تولید مواد غذایی با استفاده از منابع شور انجام شده که نتایج آن امیدوارکننده بوده است. با پیگیری‌های صورت‌گرفته و همکاری مجموعه‌های پژوهشی و اجرایی، برنامه‌هایی برای حرکت از مرحله تحقیقات به سمت تولید انبوه این گیاه در سال جاری دنبال می‌شود.
آمادگی برای اختصاص زمین و امکانات به پژوهشگران در مکران
مشاور رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه توسعه کشاورزی مبتنی بر منابع شور می‌تواند یکی از محورهای تحول در تولید غذا باشد، اظهار کرد: باید در کنار پژوهش‌های متداول کشاورزی، یک تغییر اساسی در رویکرد تولید ایجاد کنیم و بخشی از تمرکز خود را از منابع محدود خاک و آب شیرین به استفاده از آب شور دریا معطوف کنیم. در همین راستا اعلام کرده‌ایم که در منطقه مکران آمادگی داریم زمین و امکانات مورد نیاز را برای حضور پژوهشگران و اجرای طرح‌های تحقیقاتی شورورزی، یعنی تولید محصولات غذایی با استفاده از آب شور، فراهم کنیم.
عبدالعلی‌زاده با اشاره به ظرفیت‌های جغرافیایی مکران گفت: این منطقه با مساحت حدود ۹۱ هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربع، از بسیاری از کشورهای جهان وسعت بیشتری دارد و بخش قابل توجهی از آن دارای منابع آب و خاک شور است؛ ظرفیتی که می‌تواند زمینه توسعه شیوه‌های جدید تولید غذا را فراهم کند. به جای آنکه تمام تلاش خود را صرف شیرین‌سازی آب و خاک کنیم، باید به دنبال فناوری‌هایی باشیم که امکان تولید غذای قابل مصرف با استفاده از منابع شور را فراهم کنند.
مشاور رئیس‌جمهور با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده طی دو سال گذشته افزود: گزارش‌های دریافت‌شده از برخی فعالیت‌های تحقیقاتی در این زمینه امیدوارکننده بوده و نشان می‌دهد که می‌توان با توسعه پژوهش‌های کاربردی، زمینه استفاده اقتصادی از ظرفیت‌های آب و خاک شور را فراهم کرد.
ورود تحقیقات کشاورزی به حوزه کشت محصولات غذایی در دریا
عبدالعلی‌زاده در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه کشورهای آسیایی در توسعه کشاورزی دریایی اظهار کرد: کشورهایی مانند چین و کره جنوبی پژوهش‌هایی را درباره کشت برنج در بسترهای شناور و سبدهای مخصوص بر سطح آب آغاز کرده‌اند و این موضوع نشان‌دهنده گسترش نگاه پژوهشی به ظرفیت دریا برای تولید محصولات غذایی است.
وی با قدردانی از فعالیت‌های سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و اقدامات انجام‌شده در بخش شیلات گفت: انتظار داریم این سازمان در کنار توسعه تحقیقات مربوط به پرورش آبزیان، توجه بیشتری نیز به کشاورزی دریایی و تولید محصولات زراعی با استفاده از منابع شور داشته باشد.
مشاور رئیس‌جمهور با تأکید بر لزوم همکاری مراکز علمی، دانشگاه‌ها و نهادهای اجرایی افزود: باید از ظرفیت پژوهشگران کشور برای توسعه فناوری‌های تولید غذا در محیط‌های شور استفاده کنیم و با اجرای طرح‌های تحقیقاتی در مناطق مستعد، امکان تجاری‌سازی دستاوردهای علمی را فراهم آوریم.
عبدالعلی‌زاده در پایان خاطرنشان کرد: آینده امنیت غذایی نیازمند تحولی اساسی در شیوه بهره‌برداری از منابع طبیعی است. به جای افزایش فشار بر خاک و منابع محدود آب شیرین، باید از ظرفیت گسترده دریاها و آب‌های شور برای تأمین غذای جمعیت رو به رشد استفاده کنیم و پژوهش‌های کشاورزی را به سمت این تحول هدایت کنیم.
انتهای پیام