چرا دلار با وجود تغییر رئیس کل بانک مرکزی صعودی شد؟
بازار ارز که پس از تغییر رئیس کل بانک مرکزی برای مدت کوتاهی آرام گرفته بود، از ابتدای هفته بار دیگر وارد مسیر صعودی شده است؛ روندی که به تشدید انتظارات تورمی، اعتراض بازاریان و طرح گمانههایی درباره رسیدن قیمت دلار به محدوده ۱۵۰ هزار تومان منجر شده است.
قیمت دلار که پس از تغییر رئیس کل بانک مرکزی و بازگشت عبدالناصر همتی به این سمت، برای مدتی کوتاه نشانههایی از ثبات را تجربه کرده بود، از ابتدای هفته جاری بار دیگر وارد فاز افزایشی شده است. این روند صعودی نهتنها نگرانی فعالان اقتصادی را افزایش داده، بلکه واکنش و اعتراض برخی کسبه بازار را نیز به دنبال داشته است.
برخی تحلیلگران معتقدند همزمانی حذف ارز ترجیحی، افزایش نرخ دلار در مرکز مبادله و اجرای سیاست تکنرخی شدن ارز، انتظارات تورمی را تشدید کرده و همین موضوع باعث جهش دوباره نرخ دلار در بازار آزاد شده است. در این میان، پرسش اصلی این است که روند افزایشی قیمت دلار تا چه سطحی ادامه خواهد داشت و آیا سیاست ارزی جدید میتواند به ثبات بازار منجر شود یا خیر.
تکنرخی شدن ارز و حذف ارز ترجیحی؛ شوک همزمان به بازار
بازار ارز در روزهای اخیر شاهد افزایش قابل توجه قیمت دلار در بازار آزاد بوده است. این روند افزایشی در حالی ادامه دارد که عبدالناصر همتی با مأموریت مهار تورم، ساماندهی ناترازی بانکها و حرکت به سمت تکنرخی شدن ارز، بار دیگر به ریاست بانک مرکزی منصوب شد.
بانک مرکزی در نخستین گام، اجرای سیاست ارز تکنرخی را در دستور کار قرار داد؛ سیاستی که همزمان با آن، دولت نیز طبق برنامه بودجه ۱۴۰۵، ارز ترجیحی را برای بخش قابل توجهی از کالاها حذف کرد. این همزمانی، اگرچه از منظر تئوریک اقتصادی اقدامی مثبت ارزیابی میشود، اما در عمل موجب افزایش شدید انتظارات تورمی و فشار قیمتی بر بازار شد.
تورم کالاهای اساسی؛ پیامد فوری سیاست ارزی
جواد فلاحیان، کارشناس بازارهای مالی با اشاره به ادامه روند افزایشی قیمت دلار گفت: «یکی از سوالات جدی این روزها این است که چرا با وجود تکنرخی شدن ارز، قیمت دلار همچنان در مسیر صعودی قرار دارد. اصل تکنرخی شدن اتفاق مثبتی بود، اما نتیجه فوری آن، وارد شدن شوک تورمی سنگین به کالاهای اساسی بود که پیش از این از ارز ترجیحی استفاده میکردند.»
سناریوی اول؛ افزایش مدیریتشده قیمت دلار
فلاحیان با تشریح سناریوهای پیشروی بازار ارز توضیح داد: «در حال حاضر دو سناریوی اصلی درباره افزایش قیمت دلار وجود دارد. سناریوی نخست این است که دولت و بانک مرکزی به صادرکنندگان اجازه دادهاند ارز خود را نگه دارند و پس از آن، با یک عرضه سنگین در محدوده قیمتی ۱۴۸ تا ۱۵۰ هزار تومان، اقدام به سرکوب قیمت بازار آزاد کنند.»
او افزود: «در این صورت، افزایش فعلی قیمت دلار میتواند کاملاً مدیریتشده باشد و بانک مرکزی در حال آمادهسازی منابع ارزی قابل توجه برای ورود قدرتمند به بازار باشد.»
سناریوی دوم؛ از دست رفتن کنترل بازار ارز
این کارشناس بازارهای مالی در ادامه به سناریوی دوم اشاره کرد و گفت: «احتمال دیگر این است که کنترل بازار واقعاً از دست رفته باشد. تکنرخی شدن ارز اگرچه تصمیم درستی بود، اما به دلیل اجرای عجولانه و نبود برنامهریزی دقیق، بدون برآورد میزان عرضه ارز صادرکنندگان انجام شد و در نتیجه تنها شوک تورمی به کالاهای اساسی وارد کرد.»
به گفته فلاحیان، نتیجه این وضعیت آن است که عملاً دوباره شاهد ارز دو نرخی هستیم؛ چراکه شکاف میان نرخ بازار توافقی (حدود ۱۳۵ هزار تومان) و بازار آزاد به حدود ۲۰ درصد رسیده و این به معنای تداوم ناکارآمدی سیاست تکنرخی است.
بیتفاوتی دولت نسبت به بازار آزاد؟
فلاحیان در ادامه، دلایل رشد قیمت دلار در بازار آزاد را برشمرد و اظهار کرد: «ترس از تداوم ناآرامیهای اجتماعی اخیر، موجب افزایش تقاضای احتیاطی برای دلار شده است. هیجانات بازار نیز این تقاضا را تشدید کردهاند.»
او افزود: «در حال حاضر به نظر میرسد دولت نسبت به نرخ بازار آزاد نوعی بیتفاوتی نشان میدهد و سیاست مشخص و شفافی برای کنترل آن اعلام نشده است.»
ارزش واقعی دلار چقدر است؟
این کارشناس بازارهای مالی درباره ارزش ذاتی دلار گفت: «به نظر من دلار در حال حاضر بالاتر از ارزش واقعی خود معامله میشود. ارزش واقعی دلار در محدوده ۱۳۵ تا ۱۳۸ هزار تومان قرار دارد؛ یعنی همان نرخ بازار توافقی. اما هیجانات بازار میتواند باعث شود دلار در کوتاهمدت هر سطح قیمتی را تجربه کند.»
احتمال رسیدن دلار به ۱۵۰ هزار تومان
فلاحیان با اشاره به چشمانداز کوتاهمدت بازار ارز گفت: «این احتمال وجود دارد که قیمت دلار تا محدوده ۱۴۸ تا ۱۵۰ هزار تومان افزایش یابد و پس از آن، بانک مرکزی سیاست سرکوب ارزی را اجرا کند؛ مشابه اقدامی که همتی در دورههای گذشته انجام داد و دلار را از سطوح بالاتر به کانالهای پایینتر بازگرداند.»
ارزیابی عملکرد بانک مرکزی نیازمند زمان است
او درباره عملکرد بانک مرکزی در دوره جدید تأکید کرد: «از زمان حضور مجدد همتی، قیمت دلار حدود هفت تا هشت درصد افزایش یافته است. اگر این روند ادامهدار شود و کنترل بازار بهطور کامل از دست برود، تبعات اجتماعی و اقتصادی سنگینی خواهد داشت. با این حال، در شرایط فعلی بعید است تغییر مدیریتی رخ دهد و ارزیابی عملکرد نیازمند گذر زمان است.»
سیاست درست با اجرای ناقص
فلاحیان در پایان خاطرنشان کرد: «اگر تکنرخی شدن ارز همزمان با کنترل کوتاهمدت بازار آزاد اجرا میشد، میتوانست یک تحول بزرگ در اقتصاد کشور باشد. اما افزایش نرخ بازار آزاد، دوباره نگرانیها را تشدید کرده و باعث افزایش تقاضا شده است؛ موضوعی که میتواند مسیر سیاست ارزی را با چالش جدی مواجه کند.»
*بازنویسی:تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام