اینترنت در خاموشی، اقتصاد در احتضار؛ سه هفته قطعی و هزاران میلیارد خسارت

قطعی و محدودیت گسترده اینترنت در ایران در حالی به پایان سومین هفته خود نزدیک می‌شود که فعالان اقتصاد دیجیتال از تکرار خسارت‌ها، نبود چشم‌انداز روشن و بی‌ثباتی تصمیم‌گیری‌ها به ستوه آمده‌اند. به باور بسیاری از آن‌ها، بلاتکلیفی در مورد زمان و نحوه بازگشت اینترنت، آسیبی عمیق‌تر از خود قطعی به کسب‌وکارها وارد کرده است.

کسب‌وکارهای دیجیتال زمستان امسال را با تنش آغاز کردند. در هفته‌های ابتدایی و همزمان با اعتراض‌های صنفی نسبت به افزایش نرخ ارز، اختلال‌های مقطعی و کاهش سرعت اینترنت در برخی مناطق گزارش شد، اما از شامگاه ۱۹ دی‌ماه و همزمان با امنیتی شدن شرایط کشور، دسترسی به اینترنت بین‌الملل به‌طور گسترده قطع شد.

اگرچه در روزهای بعد، بخشی از خدمات داخلی فعال شد، پیامک‌ها به مدار بازگشتند و برخی دسترسی‌های محدود فراهم شد، اما همچنان بخش عمده اینترنت بین‌الملل و شبکه‌های اجتماعی خارجی با محدودیت شدید و کندی مواجه است. وضعیتی که شاید در ظاهر برای کاربران عادی چندان محسوس نباشد، اما برای گردانندگان سکوها و کسب‌وکارهای اینترنتی، به کابوسی فرساینده تبدیل شده است.

نبود اینترنت، تنها آینده کسب‌وکارها را تهدید نمی‌کند؛ این قطعی زنجیره‌ای از آسیب‌ها را به‌دنبال دارد؛ از اختلال در امنیت سایبری و توقف توسعه فناوری گرفته تا مهاجرت نخبگان و حذف تدریجی ایران از تعاملات جهانی اقتصاد دیجیتال.

با وجود وعده‌ها و تلاش‌های اعلام‌شده از سوی متولیان برای بازگشت شرایط ارتباطی به حالت عادی، هنوز گشایش ملموسی رخ نداده است. برای بسیاری از کسب‌وکارها، اینترنت نه یک ابزار جانبی، بلکه شریان حیاتی فعالیت اقتصادی است و هر روز قطعی، خسارت‌های هنگفتی به آن‌ها تحمیل می‌کند.

از صادرکنندگان و واردکنندگانی که برای ارتباط با شرکای تجاری خود به ایمیل و پیام‌رسان‌های بین‌المللی نیاز دارند تا تولیدکنندگانی که ثبت سفارش مواد اولیه آن‌ها مختل شده و بنگاه‌های کوچکی که فعالیتشان به‌طور کامل به اینترنت وابسته است؛ قطع اینترنت یعنی اختلال در تمام این زنجیره.

در سطح کلان‌تر، این اقتصاد دیجیتال است که حیات آن در معرض تهدید قرار گرفته؛ اقتصادی که طبق برنامه هفتم توسعه، قرار است سهم مهمی از رشد اقتصادی هشت درصدی کشور را تأمین کند. برآوردها از خسارت روزانه این قطعی متفاوت است؛ برخی از ارقام ۶۰۰ میلیارد تومان سخن می‌گویند و برخی تا ۳ هزار میلیارد تومان، اما وزیر ارتباطات عددی بالاتر و حدود ۵ هزار میلیارد تومان خسارت روزانه به اقتصاد کشور را مطرح کرده است.

گفت‌وگو با مدیران کسب‌وکارهای بزرگ اینترنتی، تصویری از سردرگمی و ناامیدی ترسیم می‌کند. بسیاری نمی‌دانند باید مشکلات خود را از کدام نهاد پیگیری کنند و برای حفظ حداقل‌های فعالیت، مدام میان دستگاه‌های مختلف در رفت‌وآمد هستند.

مدیرعامل سایت دیوار با اشاره به فعال بودن این پلتفرم در بستر داخلی، تأکید می‌کند که بسیاری از سرویس‌های ضروری همچنان به‌دلیل قطع اینترنت بین‌الملل از دسترس خارج‌اند و ارائه خدمات به‌صورت ناقص، نگرانی‌ها را دوچندان کرده است. اشکان آرماندهی می‌گوید: «وقتی اینترنت بین‌الملل قطع است، هیچ مشکلی حل نشده است.»

تاکسی‌های اینترنتی نیز از جمله کسب‌وکارهایی هستند که آسیب‌های جدی دیده‌اند. بر اساس اعلام یکی از این شرکت‌ها، قطع اینترنت موجب کاهش شدید تقاضا، توقف فرآیند توسعه و تهدید آینده شغلی هزاران نیروی مستقیم و غیرمستقیم شده است. اسنپ اعلام کرده که در این مدت، درخواست کاربران تا ۸۰ درصد کاهش یافته و روزانه حدود ۵۰۰ میلیارد تومان از فروش کسب‌وکارهای فعال در این پلتفرم کاسته شده است؛ آن هم در شرایطی که دسترسی داخلی برقرار بوده است.

دبیر اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، خسارت روزانه قطعی اینترنت را دست‌کم ۳۸۰۰ میلیارد تومان برآورد می‌کند و هشدار می‌دهد که خطر اصلی، تعدیل نیرو در ماه‌های پایانی سال است. به گفته او، هزاران کسب‌وکار مجوزدار، ده‌ها هزار وب‌سایت و صدها هزار فروشگاه آنلاین فعال در شبکه‌های اجتماعی، اکنون با آسیب جدی مواجه‌اند.

در کنار این آسیب‌ها، راهکارهای مقطعی مانند دسترسی محدود و نوبتی به اینترنت در اتاق‌های بازرگانی نیز نتوانسته مشکل را حل کند و حتی به نمادی از «اینترنت صفی» تبدیل شده است؛ وضعیتی که فعالان اقتصادی آن را غیرقابل‌قبول می‌دانند.

کارشناسان هشدار می‌دهند که ادامه این شرایط، تبعات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی امنیتی گسترده‌ای به‌دنبال خواهد داشت؛ از انسداد فعالیت فریلنسرها و اختلال در بازار رمزارزها گرفته تا تضعیف امنیت سایبری و افزایش نارضایتی اجتماعی.

وزیر ارتباطات با اعلام اینکه میانگین تاب‌آوری کسب‌وکارهای اینترنتی حدود ۲۰ روز است، تأکید کرده کشور در حال نزدیک شدن به نقطه بحرانی است و باید هرچه سریع‌تر برای کاهش آسیب‌ها و بازگشت ارتباطات به شرایط عادی اقدام شود.

در مجموع، خاموشی اینترنت نه‌تنها چراغ کسب‌وکارهای دیجیتال را کم‌نور کرده، بلکه اقتصاد، معیشت و آینده میلیون‌ها نفر را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است؛ ابهامی که تنها با بازگشت اینترنت پایدار و بدون محدودیت برطرف خواهد شد.

*بازنویسی:تحریریه پژواک کارفرما