بلاتکلیفی سامانه نظارتی پلتفرمهای طلا/ادامه فعالیت بدون نظارت و هشدار درباره نوسانگیری با سرمایه مردم
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا، جواهر و سنگهای قیمتی ایران با اشاره به بلاتکلیفی سامانه نظارتی پلتفرمهای آنلاین خرید و فروش طلا اعلام کرد که با وجود تدوین دستورالعملهای ساماندهی، این سامانه هنوز ایجاد نشده و همین موضوع باعث شده برخی پلتفرمها بدون نظارت فعالیت کنند.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان طلا، جواهر و سنگهای قیمتی ایران از بلاتکلیفی سامانه نظارتی پلتفرمهای خرید و فروش طلا خبر داد و گفت: با وجود دستورالعملهای تدوین شده، این سامانه هنوز در مرحله تایید قرار دارد و در نتیجه پلتفرمها بدون نظارت دقیق به فعالیتهای خود ادامه میدهند؛ موضوعی که میتواند زمینه بروز تخلفات و نوسانگیری در بازار طلا را فراهم کند.
در سالهای اخیر و بهویژه طی دو سال گذشته، فعالیت پلتفرمهای آنلاین خرید و فروش طلا به شکل قابل توجهی گسترش یافته است. تبلیغات گسترده این سکوها در رسانههای رسمی و فضای شهری نیز توجه افکار عمومی و فعالان صنفی را به خود جلب کرده است. با این حال همزمان نگرانیهایی جدی درباره نبود پشتوانه واقعی طلا، احتمال خالیفروشی، نبود شفافیت در قیمتگذاری و تاثیر این فعالیتها بر بازار رسمی معاملات طلا در کشور مطرح شده است. علاوه بر این، برخی فعالان حوزه طلا نسبت به امنیت سرمایه مردم و تاثیر این روند بر تولید در صنعت طلا نیز ابراز نگرانی کردهاند.
رخدادهایی مانند جنگ ۱۲ روزه و همچنین جنگ اخیر در ماه رمضان طی یک سال گذشته باعث شده عملکرد پلتفرمهای آنلاین خرید و فروش طلا با انتقادهایی مواجه شود. در این دورهها بسیاری از مردم از کاهش ارزش سرمایهگذاری خود سخن گفتهاند و همین موضوع نگرانیهایی را در میان برخی از سرمایهگذاران این حوزه ایجاد کرده است. از سوی دیگر، قیمتگذاری طلا در این پلتفرمها در ساعات مختلف شبانهروز، حتی زمانی که بازار رسمی کشور تعطیل است، موجب افزایش تب خرید و فروش در میان مردم میشود. این روند در برخی موارد به بازار رسمی طلا نیز سیگنال داده و با آغاز فعالیت بازار، هیجان ناگهانی در خرید و فروش ایجاد کرده است.
مسئله مهم دیگر به نحوه قیمتگذاری در این سکوهای معاملاتی بازمیگردد. به گفته فعالان صنفی، شیوه قیمتگذاری در برخی از پلتفرمها بهگونهای است که عملاً نوعی بازار دوم و حتی بازار سوم برای معاملات طلا در کشور شکل گرفته است. در برخی ساعات قیمت طلا در این پلتفرمها با نرخ رسمی اعلامشده توسط اتحادیه طلا تفاوت دارد و حتی قیمتها میان پلتفرمهای مختلف نیز یکسان نیست.
در همین رابطه سید حجت شفائی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا، جواهر، نقره و سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی ایران، در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: رفتار پلتفرمهای آنلاین خرید و فروش طلا همچنان یکی از چالشهای اقتصاد ایران است و تا امروز نه ضوابط ساماندهی آنها به طور کامل عملیاتی شده و نه سامانه نظارتی مربوط به آن ایجاد شده است.
وی افزود: در جریان جنگ اخیر نیز رفتارهایی از سوی این پلتفرمها مشاهده شد که پیشتر در زمان جنگ ۱۲ روزه نیز تجربه شده بود. علاوه بر آن، در این دوره حتی قیمتسازیهای متفاوتی در برخی از پلتفرمها شکل گرفت. برای مثال در برخی روزهای جنگ، تعدادی از پلتفرمها طلا را از مردم با قیمتی بالاتر از قیمت فروش خود خریداری میکردند؛ رفتاری که خارج از قواعد بازار و حتی اصول اقتصادی به نظر میرسد. به گفته شفائی، تا پیش از این تجربه نشده بود که فروشنده یا پلتفرمی در یک زمان واحد، طلا را با قیمتی بالاتر از نرخ فروش خود از مردم خریداری کند.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا ایران تاکید کرد: پرسش این است که چرا برخی پلتفرمها در روزهای جنگ طلا را ارزانتر میفروختند اما گرانتر میخریدند. در شرایط جنگی معمولاً مردم به دلیل نیاز به نقدینگی بیشتر، فروشنده طلا هستند و خریداران کمترند. از سوی دیگر کسانی که از این پلتفرمها خرید میکنند، معمولاً تنها میتوانند طلا را به همان پلتفرم بفروشند. در این شرایط در عمل بیشتر مردم فروشنده بودند و تنها تعداد محدودی خریدار وجود داشت.
شفائی ادامه داد: علت این رفتار آن بود که برخی پلتفرمها افزایش قیمت طلا پس از پایان جنگ را پیشبینی کرده بودند. به همین دلیل تلاش کردند با اعلام قیمت خرید بالاتر، طلای موجود در دست مردم را جمعآوری کنند. در آن زمان قیمت طلا به شدت کاهش یافته بود و این پلتفرمها پیشبینی میکردند که پس از پایان جنگ قیمتها افزایش پیدا کند.
وی توضیح داد: با اعلام قیمت خرید بالاتر از مردم، طلای ارزان در دوران جنگ جمعآوری شد تا پس از آتشبس یا پایان جنگ و با بازگشت نقدینگی به بازار، همین طلا با قیمت بالاتر فروخته شود. این موضوع نشان میدهد که برخی از این پلتفرمها صرفاً ابزار معامله برای مردم نیستند، بلکه با سرمایه و پسانداز کاربران نوسانگیری میکنند و خود به نوعی بازارساز تبدیل شدهاند.
او برای توضیح این موضوع مثالی مطرح کرد و گفت: تصور کنید فردی یک خودرو را از شما با قیمت دو میلیارد تومان خریداری کند اما همان خودرو را در همان لحظه با قیمت یک و نیم میلیارد تومان به شما بفروشد. چنین رفتاری از نظر اقتصادی توجیهی ندارد و نشان میدهد دلایل دیگری پشت این نوع قیمتگذاریها وجود دارد.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا ایران در ادامه به مردم توصیه کرد اگر قصد خرید طلا دارند، بهتر است طلای فیزیکی ساختهشده خریداری کنند؛ زیرا در این نوع طلا هم عیار مشخص است و هم تولیدکننده آن معلوم است و در هر زمان و مکانی امکان خرید و فروش آن وجود دارد و از نقدشوندگی بالایی برخوردار است.
وی همچنین گفت: اگر افراد قصد خرید طلای آبشده دارند، باید آن را از واحدهایی تهیه کنند که مجوز رسمی از اتحادیه طلا دارند. با این حال به گفته او بسیاری از مردم به این نکات توجه نمیکنند و سرمایه آنها در پلتفرمها در معرض نوسان قرار میگیرد.
شفائی افزود: پیش از جنگ، قیمت هر گرم طلا تا حدود ۲۲ میلیون تومان نیز افزایش یافته بود، اما در زمان جنگ بسیاری از مردم به دلیل نیاز به نقدینگی مجبور شدند طلای خود را با قیمتهایی حدود ۱۶ تا ۱۷ میلیون تومان بفروشند. در عین حال برخی کاربران اعلام کردند که حتی سرمایه آنها نیز بهصورت محدود به حسابشان واریز شده است. به گفته وی این پرسش مطرح است که چگونه امکان شارژ کیف پول کاربران در پلتفرمها تا سقف روزانه ۲۰۰ میلیون تومان وجود دارد اما هنگام برداشت همین مبلغ، محدودیتهایی اعمال میشود و سرمایه مردم عملاً بلوکه میشود؛ در حالی که محدود کردن برداشت سرمایه افراد از نظر قانونی قابل قبول نیست.
وی درباره آخرین وضعیت قانون و دستورالعمل ساماندهی پلتفرمهای آنلاین طلا نیز توضیح داد: قرار بود دستورالعملی که در هیئت اقتصادی ریاستجمهوری تدوین و توسط دولت ابلاغ شده است، اجرایی شود؛ اما اجرای آن منوط به ایجاد سامانه عملیاتی و نظارتی توسط بانک مرکزی بود که هنوز این سامانه راهاندازی نشده است.
شفائی در توضیح این موضوع گفت: سال گذشته کمیسیون اقتصادی دولت دستورالعملی برای ساماندهی و نظارت بر عملکرد پلتفرمها تدوین کرد. بر اساس این دستورالعمل، هر پلتفرم باید سرمایه مشخصی داشته باشد و آن را به شکل شمش استاندارد طلا نزد بانک کارگشایی نگهداری کند و تنها به اندازه طلایی که در اختیار دارد، امکان انجام معاملات را داشته باشد.
او افزود: در این دستورالعمل دو شرط اصلی مطرح شده بود؛ نخست اینکه ضوابط عملکردی پلتفرمها توسط هیئت مقرراتزدایی در وزارت اقتصاد تنظیم شود و دوم اینکه سامانه عملیاتی و نظارتی آن توسط بانک مرکزی ایجاد شود. در آن زمان، یعنی پاییز ۱۴۰۴، حتی خود بانک مرکزی بر ضرورت ایجاد این سامانه تأکید داشت و اعلام کرده بود که پلتفرمهایی که قصد دریافت مجوز دارند باید توسط این بانک تأیید شوند.
به گفته وی، در نهایت ضوابط ساماندهی پلتفرمهای طلا در هیئت مقرراتزدایی تنظیم شد و قرار بود سامانه نظارتی در بانک مرکزی ایجاد و سپس برای تأیید نهایی به هیئت مقرراتزدایی ارسال شود تا پس از تصویب، ابلاغ و اجرایی شود. با این حال، پیش از آغاز جنگ اخیر، بانک مرکزی در جلسه کمیسیون اقتصادی ریاستجمهوری اعلام کرد که به دلایلی قصد نگارش این سامانه را ندارد.
شفائی گفت: کمیسیون اقتصادی ریاستجمهوری این موضوع را نپذیرفت و بار دیگر ایجاد سامانه نظارتی را به بانک مرکزی ارجاع داد، اما تا امروز این سامانه ایجاد نشده است. به گفته او، نبود چنین سامانهای فرصتی فراهم کرده تا برخی پلتفرمها بدون نظارت فعالیت کنند و در شرایط التهاب بازار، با سرمایه مردم نوسانگیری کرده و حتی به عنوان بازیگر بازار وارد عمل شوند.
وی در پایان هشدار داد: در حال حاضر پلتفرمها همچنان بدون نظارت مشخص به فعالیت خود ادامه میدهند و ضروری است هرچه سریعتر دستورالعمل ساماندهی آنها اجرایی و سامانه نظارتی مربوطه راهاندازی شود.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام