احتمال تورم بالای ۵۰ درصد؛ زنگ خطر برای اقتصاد ایران

یک اقتصاددان، در همایش «چشم‌انداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» با تشریح تحولات اخیر تورم در اقتصاد ایران، نسبت به افزایش احتمال ماندگاری تورم‌های بالا هشدار داد و گفت: بررسی ترکیب اقلام تورمی در خرداد ۱۴۰۵ نشان می‌دهد پویایی تورم نسبت به سال‌های گذشته به‌طور محسوسی تغییر کرده است. از سال ۱۳۹۸ به بعد، سهم گروه‌های مختلف در شکل‌گیری تورم به‌صورت ناگهانی افزایش یافته و اقتصاد وارد مرحله تازه‌ای از تورم شده است.

به گفته حسین توکلیان، سرعت واکنش کالاها به شوک‌های تورمی نسبت به گذشته به‌مراتب بیشتر شده است. در سال‌های گذشته، تداوم تورم ماهانه در محدوده سه درصد، در نهایت به تورمی حدود ۴۰ درصد در پایان سال منجر می‌شد، اما اکنون دیگر تورم سه‌درصدی مسئله اصلی نیست و اقتصاد با خطر ثبت تورم‌های ماهانه بسیار بالاتر، حتی در محدوده ۱۰ درصد، روبه‌رو است.

این اقتصاددان با اشاره به وضعیت شاخص‌های تورمی در سال ۱۴۰۴ اظهار کرد: تقریباً تمامی بخش‌های نمودارهای تورمی وارد محدوده قرمز شده‌اند و مهم‌ترین پرسش این است که آیا اقتصاد بار دیگر به سطوح پایین‌تر تورم بازخواهد گشت یا با ماندگاری تورم‌های بالا مواجه خواهیم شد.

توکلیان با تأکید بر اینکه پراکندگی گسترده تورم، ریسک اقتصاد را افزایش داده است، گفت: برآوردها نشان می‌دهد احتمال ثبت تورم بالاتر از ۵۰ درصد در سه ماه آینده افزایش یافته و این موضوع از افزایش پایداری تورم حکایت دارد. به گفته او، در گذشته زمانی که اقتصاد وارد دوره تورم پایین می‌شد، معمولاً مدت زیادی در همان وضعیت باقی می‌ماند و برعکس، تورم‌های بالا دوام چندانی نداشتند؛ اما اکنون این الگو در حال تغییر است و احتمال تداوم تورم‌های بالا افزایش یافته است.

وی با اشاره به رابطه میان رشد اقتصادی و تورم افزود: در شرایط عادی، تورم پایین‌تر معمولاً با رشد اقتصادی بیشتر همراه است، اما اقتصاد ایران اکنون در شرایط متفاوتی قرار دارد و همزمانی رشد پایین و تورم بالا، وضعیت پیچیده‌ای را رقم زده است.

این اقتصاددان با بیان اینکه رشد نقدینگی دیگر به‌تنهایی قادر به توضیح وضعیت تورمی کشور نیست، تصریح کرد: این موضوع به معنای رد نظریه پولی بودن تورم نیست، بلکه نشان می‌دهد اقتصاد ایران هم‌اکنون با شوک‌های گسترده سمت عرضه ناشی از جنگ، تحریم، محدودیت‌های تجاری و اختلال در زنجیره تأمین مواجه است؛ شوک‌هایی که نقش پررنگی در افزایش تورم ایفا می‌کنند.

به گفته توکلیان، هرچند سیاست‌گذار پولی تلاش‌هایی برای مهار تورم انجام داده، اما باید بررسی کرد ابزارهای سیاست پولی تا چه اندازه در شرایطی که منشأ اصلی تورم از سمت عرضه است، کارآمد خواهند بود.

وی با اشاره به آثار تحولات سیاسی و بین‌المللی بر اقتصاد ایران، کاهش درآمدهای نفتی و کوچک شدن پایه‌های مالیاتی را دو عامل اصلی تشدید کسری بودجه دولت دانست و گفت: این کسری بودجه در نهایت به افزایش فشارهای تورمی منجر می‌شود.

توکلیان همچنین شاخص قیمت تولیدکننده را مهم‌ترین شاخص پیش‌نگر تورم معرفی کرد و گفت: افزایش هزینه تولید، ابتدا در شاخص قیمت تولیدکننده ظاهر می‌شود و سپس با یک وقفه زمانی به شاخص قیمت مصرف‌کننده منتقل خواهد شد.

این اقتصاددان با اشاره به پیامدهای جنگ و افزایش نااطمینانی‌ها اظهار کرد: پس از تشدید تنش‌ها، اقتصاد ایران دوباره وارد نواحی قرمز تورمی شده است. کالاهای وابسته به واردات، از جمله کالاهای بادوام، خوراکی‌ها، نهاده‌های دامی و ذرت، بیشترین تأثیر را از افزایش نرخ ارز و محدودیت‌های تجاری پذیرفته‌اند.

وی افزود: واکنش قیمت‌ها به نرخ ارز نامتقارن است؛ به این معنا که با افزایش نرخ ارز، قیمت کالاها به سرعت رشد می‌کند، اما با کاهش نرخ ارز، قیمت‌ها به همان سرعت و شدت کاهش نمی‌یابند. این ویژگی، ماندگاری شوک‌های سمت عرضه را نشان می‌دهد و مهار تورم را دشوارتر می‌کند.

توکلیان با اشاره به نتایج برآوردهای انجام‌شده گفت: حدود ۱۸ درصد از تورم فعلی ناشی از شوک فشار هزینه است و بخش باقی‌مانده به عوامل دیگری مانند تقاضا و انتظارات تورمی بازمی‌گردد. با این حال، هیچ‌یک از این عوامل را نمی‌توان به‌تنهایی منشأ اصلی تورم دانست و همه آنها باید به‌صورت همزمان مورد بررسی قرار گیرند.

وی توضیح داد که افزایش هزینه نهاده‌های تولید، تولیدکنندگان را وادار می‌کند قیمت محصولات خود را بر مبنای بدبینانه‌ترین سناریوهای آینده تعیین کنند و همین موضوع، انتظارات تورمی را تشدید می‌کند. به گفته او، آغاز این چرخه لزوماً از رفتار مصرف‌کنندگان نیست، بلکه ابتدا افزایش هزینه تولید رخ می‌دهد و سپس این افزایش قیمت‌ها به رفتار خانوارها و شکل‌گیری تقاضای احتیاطی سرایت می‌کند.

این اقتصاددان در پایان با اشاره به آثار توزیعی تورم تأکید کرد: بیشترین فشار تورمی بر دهک‌های پایین درآمدی وارد می‌شود، زیرا سهم خوراکی‌ها در سبد مصرفی این خانوارها بیشتر است. همچنین استان‌های مرزی که هم‌زمان با جنگ، گرمای شدید و سایر مشکلات مواجه هستند، بالاترین نرخ‌های تورم را تجربه می‌کنند.

توکلیان در پایان گفت: در نهایت، آسیب‌پذیرترین اقشار جامعه که در سخت‌ترین مناطق کشور زندگی می‌کنند، بیشترین هزینه شرایط کنونی اقتصاد را می‌پردازند؛ واقعیتی که به گفته او «بسیار دردناک» است.