ترمیم مزد در راه است؟ تأکید بر افزایش مزد پایه و شفافیت سبد معیشت

تعیین زمان مناسب برای مذاکرات ترمیم دستمزد و نحوه محاسبه سبد معیشت کارگران، بار دیگر به یکی از محورهای مهم مباحث حوزه کار تبدیل شده است. یک فعال حوزه کار معتقد است مذاکرات مربوط به افزایش مزایا و ترمیم دستمزد باید در بازه زمانی مشخصی برگزار شود تا هم اطلاعات مربوط به تورم و هزینه‌های زندگی در دسترس باشد و هم نتیجه مذاکرات بتواند در فرآیند بودجه‌ریزی سال آینده اثرگذار باشد.

بهروز بهنیا، فعال حوزه کار و رئیس کانون کارگران مخابرات، با اشاره به زمان مناسب برای آغاز مذاکرات مربوط به ترمیم دستمزد کارگران اظهار کرد: نیمه دوم مرداد تا نیمه اول شهریور مناسب‌ترین بازه برای برگزاری این مذاکرات است.

وی توضیح داد: در این بازه زمانی، اطلاعات مربوط به تورم شش‌ماهه نخست سال مشخص شده و می‌توان میزان واقعی کاهش قدرت خرید کارگران را ارزیابی کرد. اگر مذاکرات زودتر از این زمان آغاز شود، بخشی از داده‌های مورد نیاز هنوز کامل نیست و تصمیم‌گیری بر مبنای اطلاعات ناقص انجام خواهد شد.

بهنیا افزود: از سوی دیگر، اگر مذاکرات بیش از این بازه به تأخیر بیفتد، هرچند اطلاعات کامل‌تر خواهد شد، اما نتیجه مذاکرات ممکن است اثرگذاری خود را بر فرآیند بودجه سال آینده از دست بدهد؛ زیرا در صورت تأخیر، اجرای تصمیمات به ماه‌های آبان و آذر کشیده می‌شود و در همان زمان مذاکرات مربوط به تعیین دستمزد سال آینده باید آغاز شده باشد.

سبد معیشت باید از بازار واقعی استخراج شود

این فعال حوزه کار در ادامه با تأکید بر ضرورت شفافیت در محاسبه سبد معیشت کارگران گفت: اگر قرار است سبد معیشت مبنای واقعی برای تصمیم‌گیری درباره دستمزد باشد، نباید صرفاً پشت میز و بر اساس تصمیمات اداری تعیین شود؛ بلکه باید از دل بازار واقعی استخراج شود.

وی با اشاره به ماده ۴۱ قانون کار اظهار کرد: این ماده دو معیار اصلی برای تعیین حداقل دستمزد در نظر گرفته است؛ نرخ تورم و هزینه تأمین زندگی یک خانوار کارگری. بنابراین هرچه روش محاسبه سبد معیشت شفاف‌تر و قابل راستی‌آزمایی‌تر باشد، امکان بررسی میزان انطباق تصمیم نهایی با معیارهای قانونی نیز افزایش پیدا می‌کند.

بهنیا تأکید کرد که برای محاسبه واقعی سبد معیشت، باید مشخص باشد قیمت کالاها و خدمات از چه منابعی استخراج شده است و این قیمت‌ها تا چه اندازه با واقعیت زندگی روزمره کارگران مطابقت دارد.

قیمت‌ها از محل خرید کارگران استخراج شود

رئیس کانون کارگران مخابرات یکی از الزامات محاسبه سبد معیشت را قیمت‌گذاری میدانی دانست و گفت: قیمت‌ها باید از فروشگاه‌ها، بازارها و مراکز خریدی استخراج شود که کارگران معمولاً از آنها خرید می‌کنند.

به گفته وی، صرف اعلام یک عدد برای هزینه کالاها و خدمات کافی نیست و باید منابع قیمت‌گذاری نیز به‌طور شفاف اعلام شود تا مشخص باشد هر قیمت بر اساس کدام بازار و چه مرجعی به دست آمده است.

وی افزود: باید روشن باشد قیمت واقعی کالاها و خدمات در بازار و در زندگی روزمره خانوارهای کارگری چه میزان است؛ در غیر این صورت، عدد نهایی سبد معیشت نمی‌تواند تصویر دقیقی از هزینه‌های واقعی زندگی ارائه دهد.

فرمول محاسبه سبد معیشت شفاف شود

بهنیا همچنین بر ضرورت اعلام فرمول محاسبه سبد معیشت تأکید کرد و گفت: علاوه بر منابع قیمت‌گذاری، باید مشخص باشد هر رقم چگونه محاسبه شده و چه سهمی در رقم نهایی دارد.

وی اظهار کرد: معمولاً اعداد و ارقام مربوط به سبد معیشت اعلام می‌شود، اما فرمولی که این اعداد بر اساس آن به دست آمده، برای افکار عمومی و حتی کارشناسان به‌طور کامل مشخص نیست.

این فعال حوزه کار افزود: اگر فرمول محاسبه به‌صورت شفاف اعلام شود، کارشناسان، تشکل‌های کارگری و حتی خود کارگران می‌توانند رقم نهایی را بررسی و صحت‌سنجی کنند و مشخص شود آیا عدد اعلام‌شده واقعاً با فرمول تعیین‌شده مطابقت دارد یا خیر.

سهم مسکن در سبد معیشت؛ هزینه‌ای که دیده نمی‌شود

رئیس کانون کارگران مخابرات در بخش دیگری از سخنان خود، هزینه مسکن را یکی از مهم‌ترین اجزای سبد معیشت کارگران دانست و گفت سهم واقعی مسکن در هزینه‌های خانوار کارگری باید به شکل دقیق محاسبه و اعلام شود.

بهنیا با اشاره به افزایش سهم مسکن در هزینه‌های خانوارها اظهار کرد: امروز بخش قابل توجهی از درآمد کارگران صرف تأمین هزینه مسکن می‌شود، اما سهم واقعی این هزینه در محاسبات سبد معیشت به‌صورت شفاف مشخص نیست.

به گفته وی، محاسبه دقیق هزینه مسکن می‌تواند یکی از معیارهای مهم برای دستیابی به یک سبد معیشت واقعی و قابل استناد باشد؛ زیرا بدون در نظر گرفتن هزینه واقعی مسکن، برآورد هزینه زندگی کارگران نمی‌تواند تصویر کاملی از وضعیت معیشتی آنها ارائه دهد.

چرا افزایش مزایا جای مزد پایه را نمی‌گیرد؟

بهنیا در ادامه درباره بازنگری در مزایای کارگران و میزان اثرگذاری آن بر وضعیت معیشتی خانوارها گفت: در فرآیند تصمیم‌گیری‌های مزدی، نمایندگان کارگران معمولاً قدرت چانه‌زنی کمتری دارند و به همین دلیل تغییرات ایجادشده تاکنون نتوانسته به تحول بنیادین در وضعیت مزد منجر شود.

وی تأکید کرد: اگر قرار باشد تغییرات مزدی اثر بنیادی و ماندگار داشته باشد، باید مزد پایه افزایش پیدا کند؛ در حالی که تاکنون افزایش‌های قابل توجه بیشتر در برخی اقلام جانبی دستمزد اتفاق افتاده است.

این فعال کارگری با اشاره به نمونه افزایش حق مسکن در سال ۱۳۹۹ گفت: در آن سال حق مسکن از ۱۰۰ هزار تومان به ۳۰۰ هزار تومان افزایش یافت، اما در سال‌های دیگر تغییرات مشابهی در این سطح رخ نداده است.

مطالبه افزایش مزد پایه در مذاکرات امسال

رئیس کانون کارگران مخابرات با اشاره به موضع نمایندگان کارگری در مذاکرات امسال گفت: امسال نمایندگان کارگری و به‌طور کلی سه تشکل کارگری، اراده جدی برای پیگیری افزایش مزد پایه دارند.

بهنیا معتقد است افزایش مزد پایه برخلاف افزایش برخی مزایای جانبی، آثار بلندمدت‌تری بر وضعیت درآمدی کارگران خواهد داشت.

وی توضیح داد: اگر مزد پایه افزایش پیدا کند، اثر آن در سال‌های بعد نیز باقی می‌ماند و حتی یک بار افزایش آن می‌تواند تا پایان دوران اشتغال کارگر بر سطح دستمزد و درصد افزایش‌های بعدی اثرگذار باشد.

او در مقابل گفت: سایر اقلام مزدی، اگرچه در کوتاه‌مدت می‌توانند بخشی از فشار هزینه‌ها را کاهش دهند، اما از نظر تأثیر بلندمدت بر درآمد کارگران، قابل مقایسه با افزایش مزد پایه نیستند.

جمع‌بندی

بر اساس این دیدگاه، مذاکرات ترمیم دستمزد در نیمه دوم سال زمانی می‌تواند به نتیجه‌ای قابل اتکا برسد که از یک سو زمان‌بندی آن با داده‌های واقعی تورم و کاهش قدرت خرید هماهنگ باشد و از سوی دیگر، مبنای محاسبه هزینه زندگی کارگران نیز شفاف و قابل راستی‌آزمایی باشد.

در این میان، تعیین دقیق سهم مسکن، استفاده از قیمت‌های واقعی بازار و اعلام فرمول محاسبه سبد معیشت می‌تواند به کاهش اختلافات درباره رقم واقعی هزینه زندگی کمک کند. در نهایت نیز افزایش مزد پایه، به‌جای اتکا صرف به مزایای جانبی، از نگاه این فعال کارگری می‌تواند اثر ماندگارتری بر قدرت خرید و درآمد آینده کارگران داشته باشد.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما