تولید داخلی یا مونتاژ؟ تجهیزات ارتباطی با معیارهای تازه ارزیابی می‌شوند
پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات با اجرای نظام تخصصی ارزیابی عمق بومی‌سازی تجهیزات فاوا، میزان مشارکت دانش فنی داخلی، توان طراحی و تحقیق‌وتوسعه و وابستگی به قطعات خارجی را در تولید محصولات ارتباطی بررسی می‌کند؛ ارزیابی‌ای که می‌تواند مبنای حمایت‌های دولتی و خرید تجهیزات داخلی قرار گیرد.
پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات با اجرای نظام تخصصی ارزیابی عمق بومی‌سازی تجهیزات فناوری اطلاعات و ارتباطات، سازوکار تازه‌ای برای تشخیص تفاوت میان تولید مبتنی بر دانش فنی داخلی و مونتاژ قطعات خارجی به کار گرفته است؛ رویکردی که قرار است میزان واقعی توان طراحی، تحقیق‌وتوسعه و استقلال زنجیره تأمین محصولات داخلی را مشخص کند.
با توسعه شبکه ملی اطلاعات و افزایش تقاضا برای تجهیزات ارتباطی و فناوری اطلاعات، تعیین میزان واقعی ساخت داخل به یکی از موضوعات مهم در سیاست‌گذاری صنعتی و فناوری کشور تبدیل شده است. این موضوع علاوه بر حمایت از تولیدکنندگان داخلی، با کاهش وابستگی به تأمین‌کنندگان خارجی و افزایش امنیت و تاب‌آوری زیرساخت‌های ارتباطی نیز ارتباط دارد.
در همین راستا، پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات نظامی تخصصی برای ارزیابی عمق بومی‌سازی تجهیزات فاوا طراحی و اجرا کرده است. این مدل برخلاف روش‌هایی که صرفاً سهم هزینه قطعات و اجزای داخلی را ملاک قرار می‌دهند، تمام مراحل شکل‌گیری و تولید محصول را بررسی می‌کند.
این سازوکار با استناد به قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور و حمایت از کالای ایرانی و در چارچوب الزامات شبکه ملی اطلاعات تدوین شده است. هدف آن نیز ارائه معیاری دقیق‌تر برای سنجش میزان دانش و توان فنی به‌کاررفته در تجهیزات تولید داخل است.
مونتاژ به‌تنهایی معیار بومی‌سازی نیست
یکی از محورهای اصلی این الگو، بررسی فعالیت‌های تحقیق و توسعه در مراحل مختلف تولید است. بر این اساس، انجام بخشی از فرآیند مونتاژ در داخل کشور به‌تنهایی برای دریافت تأییدیه بومی‌سازی کفایت نمی‌کند و میزان مشارکت متخصصان ایرانی در طراحی، تحلیل نیازمندی‌ها، توسعه محصول و ساخت نمونه اولیه نیز مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
محمدحسین شیخی، رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، در تشریح این الگو گفته است که زنجیره ارزش محصول از جنبه‌های مختلف بررسی می‌شود. سطح واقعی فعالیت‌های تحقیق و توسعه، از ایده‌پردازی و تحلیل نیازمندی‌ها تا طراحی تفصیلی و تولید نمونه اولیه، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های این ارزیابی است.
در کنار آن، پایداری نیروی انسانی متخصص در چرخه عمر محصول، میزان وابستگی به قطعات و مواد اولیه خارجی، فرآیندهای ساخت صنعتی و نظام کنترل کیفیت نیز به‌صورت تخصصی سنجیده می‌شوند.
وابستگی به قطعات خارجی در ارزیابی‌ها لحاظ می‌شود
میزان وابستگی تجهیزات به قطعات و مواد اولیه وارداتی، یکی دیگر از مؤلفه‌های مهم این نظام ارزیابی است. کاهش این وابستگی می‌تواند در شرایط بحران، اختلال در مبادلات بین‌المللی و محدودیت‌های وارداتی، استمرار تأمین تجهیزات و پایداری زیرساخت‌های ارتباطی کشور را تقویت کند.
اگرچه مسئولیت قانونی سنجش عمق ساخت داخل در صنایع مختلف بر عهده وزارت صنعت، معدن و تجارت است، اما ویژگی‌های فنی تجهیزات ارتباطی و حساسیت زیرساخت‌های شبکه ملی اطلاعات، استفاده از شاخص‌های تخصصی‌تر را ضروری کرده است.
بر همین اساس، الگوی ارزیابی تجهیزات فاوا با مشارکت وزارت ارتباطات، وزارت صنعت، معدن و تجارت، معاونت علمی ریاست‌جمهوری و نهادهای صنفی تدوین شده است. در این چارچوب، پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات مسئولیت کارشناسی، طراحی روش‌شناسی و اجرای فنی ارزیابی‌ها را بر عهده دارد.
کدام تجهیزات در فهرست ارزیابی قرار دارند؟
در حال حاضر، گروهی از تجهیزات ارتباطی و فناوری اطلاعات در دستور کار ارزیابی متخصصان پژوهشگاه قرار گرفته‌اند. آنتن‌ها و ایستگاه‌های پایه نسل چهارم، تجهیزات شبکه فیبر نوری، سوئیچ‌ها و روترهای دسترسی و تجمیع، ذخیره‌سازها و سرورها از جمله محصولاتی هستند که میزان بومی‌سازی آن‌ها بررسی می‌شود.
اهمیت این ارزیابی‌ها تنها به تعیین درصد ساخت داخل محدود نیست، بلکه نتایج آن می‌تواند بر سیاست‌های حمایتی دولت و تصمیم‌گیری دستگاه‌های مصرف‌کننده درباره خرید تجهیزات اثرگذار باشد.
بر این اساس، تأییدیه‌های صادرشده مبنای تصمیم‌گیری در سامانه توانیران، اجرای الزامات خرید داخلی از سوی دستگاه‌های اجرایی و دارندگان پروانه اپراتوری و همچنین اعمال سیاست‌های تعرفه‌ای واردات قرار خواهد گرفت.
در نتیجه، تولیدکنندگانی که در توسعه دانش فنی، طراحی و ساخت تجهیزات سرمایه‌گذاری کرده‌اند، امکان برخورداری از حمایت‌های هدفمندتری خواهند داشت. از سوی دیگر، اپراتورها و دستگاه‌های مصرف‌کننده نیز می‌توانند با اتکا به نتایج این ارزیابی‌ها، درباره کیفیت و توان فنی محصولات داخلی تصمیم‌گیری کنند.
در مجموع، اجرای نظام تخصصی ارزیابی عمق بومی‌سازی می‌تواند معیاری روشن‌تر برای تفکیک تولید دانش‌بنیان از مونتاژ صرف فراهم کند. تداوم و دقت در اجرای این سازوکار، علاوه بر هدایت حمایت‌ها به سمت تولیدکنندگان دارای توان فنی، می‌تواند به کاهش وابستگی خارجی و تقویت امنیت زیرساخت‌های ارتباطی کشور کمک کند.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام