مرغداری ها در تنگنای هزینه و رکود؛ تولیدکنندگان در آستانه خروج از بازار

صنعت مرغداری ایران در حالی با افزایش هزینه‌های تولید و کاهش قدرت خرید خانوارها مواجه است که فعالان این صنعت از تشدید زیان تولیدکنندگان و کاهش انگیزه برای ادامه فعالیت خبر می‌دهند. افزایش قیمت نهاده‌هایی مانند ذرت و سویا، رشد هزینه دارو و واکسن، مشکلات تأمین سوخت و انرژی و کاهش قیمت مرغ زنده، فشار مضاعفی بر سرمایه در گردش مرغداری‌ها وارد کرده است.

یکی از مرغداران سبزوار با تشریح وضعیت تولید گفت قیمت تمام‌شده مرغ برای تولیدکننده به حدود ۲۶۰ هزار تومان در هر کیلوگرم رسیده، در حالی که مرغ در برخی معاملات نقدی با قیمت حدود ۱۶۰ هزار تومان از تولیدکننده خریداری می‌شود. به گفته مجید مسعودیان، این فاصله قیمتی به معنای زیان قابل توجه مرغدار است؛ آن هم در شرایطی که هزینه خرید جوجه یک‌روزه، نهاده، دارو و واکسن عمدتاً به‌صورت نقدی پرداخت می‌شود.

مسعودیان سرمایه در گردش مورد نیاز یک واحد ۲۰ هزار قطعه‌ای را حدود ۹ میلیارد تومان اعلام کرد و گفت تولیدکننده پس از تأمین این منابع باید چند ماه منتظر بماند تا محصول خود را در بازاری نامطمئن به فروش برساند.

وی همچنین از کاهش شدید جوجه‌ریزی واحد خود خبر داد و گفت میزان جوجه‌ریزی از ۸۰ هزار قطعه به حدود ۳۷ هزار قطعه کاهش یافته است. به گفته این تولیدکننده، ادامه شرایط فعلی می‌تواند به توقف کامل تولید در دوره بعد منجر شود.

افزایش هزینه دارو، نهاده و انرژی

افزایش هزینه‌های تولید تنها به نهاده‌ها محدود نشده است. این مرغدار از رشد قابل توجه قیمت دارو و واکسن در فاصله یک دوره تا دوره بعد خبر داد و گفت برخی اقلام دارویی که پیش‌تر با قیمت ۹.۵ میلیون تومان خریداری می‌شد، اکنون به حدود ۱۷.۸ میلیون تومان رسیده و قیمت برخی اقلام دیگر نیز چند برابر شده است.

تأمین سوخت در فصل سرد نیز به یکی دیگر از نگرانی‌های اصلی مرغداران تبدیل شده است. مسعودیان می‌گوید یک واحد ۵۰ هزار قطعه‌ای برای موتور برق و سایر مصارف خود ممکن است روزانه به حدود ۵۰۰ لیتر گازوئیل نیاز داشته باشد و تأمین سوخت جایگزین با نرخ‌های بالا، هزینه سنگینی به تولید تحمیل می‌کند.

به گفته وی، مرغداری‌ها برای حفظ دمای سالن‌ها در روزهای نخست پرورش جوجه به سوخت و انرژی پایدار نیاز دارند و سهمیه‌های موجود از نگاه تولیدکنندگان پاسخگوی نیاز واقعی واحدها نیست.

جهش هزینه نهاده‌ها و فشار بر سرمایه در گردش

نوسان نرخ ارز نیز به‌طور مستقیم بر قیمت نهاده‌های وارداتی اثر گذاشته است. این مرغدار سبزواری اعلام کرد نرخ ارز مورد استفاده در واردات نهاده‌ها در مدت کوتاهی از حدود ۱۶۰ هزار تومان به ۱۷۲ هزار تومان رسیده و همین تغییر، هزینه خرید ذرت و سویا را افزایش داده است.

بر اساس اظهارات وی، اختلاف قیمت خرید یک تریلی ۲۶ تنی ذرت یا سویا در این فاصله زمانی به حدود ۱۲۵ میلیون تومان رسیده و برای واحد مورد اشاره، مجموع افزایش هزینه خرید نهاده‌ها در مدت کوتاهی حدود ۲.۵ میلیارد تومان بوده است.

وی همچنین از افزایش قیمت کنسانتره و مکمل‌های دان خبر داد و گفت قیمت این محصول از حدود ۲۹۵ هزار تومان به ۵۲۰ هزار تومان رسیده است؛ در حالی که هر قطعه مرغ در دوره پرورش حدود پنج کیلوگرم دان مصرف می‌کند.

این افزایش هزینه‌ها علاوه بر فشار بر نقدینگی، آثار خود را در بازار کار نیز نشان داده است. مسعودیان گفت تعداد کارگران واحد خود را از ۱۰ نفر به سه نفر کاهش داده و توان پرداخت هزینه‌های بیمه و حقوق کارکنان برای او دشوار شده است.

افت قیمت مرغ و افزایش فاصله میان هزینه تولید و نرخ فروش

رئیس انجمن صنفی گوشت سفید سبزوار نیز وضعیت موجود را نتیجه نبود تعادل میان عرضه و تقاضا دانست. سیدحسین احمدزاده معتقد است کاهش قدرت خرید خانوارها موجب افت تقاضا شده، اما همزمان میزان جوجه‌ریزی افزایش یافته است.

به گفته وی، تولید ماهانه جوجه یک‌روزه در کشور به حدود ۱۴۰ میلیون قطعه رسیده و افزایش تولید بدون توجه کافی به ظرفیت بازار، موجب فشار بر قیمت مرغ زنده شده است.

احمدزاده هشدار داد ادامه این روند می‌تواند به خروج بخشی از تولیدکنندگان از بازار منجر شود و در صورت کاهش جوجه‌ریزی و عرضه در ماه‌های آینده، بازار با کمبود مواجه شود و قیمت‌ها افزایش پیدا کند.

وی همچنین خواستار ورود مؤثرتر پشتیبانی امور دام در دوره‌های مازاد عرضه شد و گفت این مجموعه می‌تواند با خرید، کشتار و ذخیره‌سازی مرغ مازاد، از تشدید زیان تولیدکنندگان جلوگیری کند و در دوره‌های کمبود نیز ذخایر را وارد بازار کند.

تسهیلات گران؛ فشار مضاعف بر تولیدکننده

یکی دیگر از چالش‌های مطرح‌شده از سوی فعالان این صنعت، تأمین سرمایه در گردش است. احمدزاده می‌گوید افزایش قیمت نهاده‌ها پس از تغییر سیاست ارزی، نیاز مرغداران به منابع مالی را افزایش داده و برخی تولیدکنندگان برای تأمین نهاده به طرح‌های اعتباری بانکی روی آورده‌اند.

به گفته وی، در برخی از این مدل‌ها، هزینه تأمین مالی به‌شدت افزایش می‌یابد و نرخ‌های اعلام‌شده از سوی فعالان صنعت، فشار بیشتری بر قیمت تمام‌شده تولید وارد می‌کند.

رئیس انجمن صنفی گوشت سفید سبزوار همچنین از فعالیت واسطه‌های فاقد شناسنامه در بازار خبر داد و خواستار ساماندهی این بخش، الزام فعالان به دریافت کد مالیاتی و شفاف شدن فعالیت واسطه‌ها شد.

ظرفیت بالای سبزوار در تولید مرغ

مدیر جهاد کشاورزی سبزوار با اشاره به ظرفیت تولید این شهرستان گفت سبزوار دارای ۲۴۷ واحد مرغداری، ظرفیت ۱۳ میلیون قطعه جوجه‌ریزی و تولید سالانه حدود ۲۷ هزار تن گوشت مرغ است. به گفته ابراهیم رودسرابی، این شهرستان حدود ۱۸.۵ درصد از تولید گوشت سفید استان را در اختیار دارد و سبزوار بزرگ نیز سهم قابل توجهی از تولید استان را به خود اختصاص داده است.

رودسرابی درباره وضعیت بازار گفت افزایش جوجه‌ریزی و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان باعث شده بازار با مازاد عرضه مواجه شود. با این حال، وی از اجرای طرح خرید حمایتی مرغ خبر داد و اعلام کرد مرغ منجمد از تولیدکنندگان با قیمت ۳۳۵ هزار تومان خریداری می‌شود؛ در حالی که قیمت مرغ در بازار حدود ۲۳۵ هزار تومان است.

به گفته مدیر جهاد کشاورزی سبزوار، این طرح از حدود ۲۰ روز پیش اجرا شده و نزدیک به ۲ هزار تن مرغ از تولیدکنندگان خریداری شده است. همچنین امکان تسویه نهاده‌ها به صورت نقدی یا سه‌ماهه برای مرغداران فراهم شده است.

رودسرابی در عین حال کاهش قدرت خرید مردم را یکی از عوامل اصلی دشواری فروش مرغ عنوان کرد و گفت میزان جوجه‌ریزی باید با توجه به کشش واقعی بازار و توان خرید مصرف‌کنندگان تنظیم شود.

زنگ خطر برای تداوم تولید

آنچه فعالان صنعت مرغداری مطرح می‌کنند، نشان می‌دهد مسئله این صنعت تنها به قیمت مرغ محدود نیست و مجموعه‌ای از عوامل شامل هزینه نهاده‌ها، نوسان ارز، دارو و واکسن، انرژی، حمل‌ونقل، سرمایه در گردش و ضعف تعادل میان عرضه و تقاضا همزمان بر تولیدکنندگان فشار وارد کرده است.

در چنین شرایطی، کاهش جوجه‌ریزی و تعدیل نیروی انسانی می‌تواند نخستین نشانه‌های کاهش ظرفیت تولید باشد. از سوی دیگر، اگر کاهش تولید بدون برنامه‌ریزی اتفاق بیفتد، احتمال ایجاد نوسان شدید در عرضه و قیمت در دوره‌های بعدی وجود خواهد داشت.

ساماندهی میزان جوجه‌ریزی متناسب با تقاضای واقعی، تأمین پایدار نهاده و سوخت، دسترسی تولیدکنندگان به سرمایه در گردش با هزینه قابل تحمل و ورود مؤثر به بازار در دوره‌های مازاد عرضه، از جمله مطالباتی است که فعالان صنعت برای عبور از شرایط فعلی مطرح می‌کنند.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما