شناسهدار شدن مصرف بنزین/راهی برای شناسایی پرمصرفها و مهار قاچاق
یک کارشناس انرژی با اشاره به اجرای آزمایشی طرح شناسهدار کردن مصرف بنزین در تهران اعلام کرد: حدود ۹۵ درصد جایگاههای پایتخت به زیرساخت رصد مصرف مجهز شدهاند و دادههای این طرح نشان میدهد ۱۴ درصد مصرفکنندگان، ۴۰ درصد بنزین برداشتشده از کارتهای سوخت را مصرف کردهاند.
اجرای آزمایشی طرح شناسهدار کردن مصرف بنزین در تهران، با هدف شناسایی دقیقتر مصرفکنندگان و فراهم کردن امکان مدیریت هدفمند سهمیه سوخت دنبال میشود؛ طرحی که به گفته یک کارشناس انرژی، میتواند زمینه اجرای سیاستهای پلکانی، کنترل مصرف و مقابله مؤثرتر با قاچاق سوخت را فراهم کند.
محمدصادق باقری، کارشناس حوزه انرژی، با اشاره به سهم بالای کارتهای آزاد جایگاهها در مصرف بنزین گفت: استفاده گسترده از این کارتها و مشخص نبودن هویت مصرفکنندگان، امکان رصد دقیق میزان و الگوی مصرف را از سیاستگذاران گرفته است. به همین دلیل، طرح شناسهدار کردن مصرف سوخت بهصورت آزمایشی در تهران در حال اجراست تا این خلأ اطلاعاتی برطرف شود.
وی با اشاره به قدیمی بودن زیرساخت کارتهای سوخت اظهار کرد: فناوری مورد استفاده در این سامانه به دهه ۱۳۸۰ بازمیگردد و با محدودیتهایی از جمله ظرفیت داخلی کارتها برای ذخیرهسازی سهمیههای بیشتر از سقف تعیینشده مواجه است.
باقری با بیان اینکه بخش قابل توجهی از بنزین کشور از طریق کارتهای آزاد جایگاهها عرضه میشود، افزود: حدود ۵۰ درصد مصرف بنزین در تهران و نزدیک به ۴۰ درصد مصرف در کل کشور با استفاده از این کارتها انجام میشود. در چنین شرایطی، مشخص نیست سوخت برداشتشده دقیقاً در اختیار چه افرادی قرار میگیرد و با چه هدفی مصرف میشود؛ موضوعی که قدرت سیاستگذاری و مدیریت مصرف را محدود میکند.
این کارشناس انرژی ادامه داد: در سیاستهای افزایش قیمت سوخت طی سالهای گذشته، به دلیل نبود اطلاعات دقیق از الگوی مصرف، معمولاً تصمیمها به شکل عمومی و فراگیر اجرا شده و فشار آن به همه مصرفکنندگان رسیده است. درحالیکه با شناسایی دقیق مصرفکنندگان میتوان سیاستهای متفاوتی برای گروههای مختلف در نظر گرفت و بهجای اعمال محدودیت یکسان، مصرفکنندگان پرمصرف را هدف قرار داد.
تجهیز ۹۵ درصد جایگاههای تهران به زیرساخت رصد مصرف
باقری با تأکید بر اینکه اجرای سهمیهبندی هوشمند و پلکانی بدون شناسایی مصرف هر فرد امکانپذیر نیست، گفت: ایجاد سامانهای که میزان مصرف بنزین هر شخص را بهطور دقیق مشخص کند، مدیریت این بخش را تسهیل خواهد کرد.
به گفته وی، چنین زیرساختی علاوه بر کمک به شناسایی و کنترل مصرفهای غیرمتعارف، میتواند در کاهش قاچاق سوخت نیز مؤثر باشد. همچنین با مشخص شدن میزان مصرف افراد، امکان هدایت مصرفکنندگان پرمصرف به استفاده از سوختهای جایگزین مانند گاز طبیعی فشرده یا سیانجی فراهم میشود. ایده انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی نیز بر مبنای همین ضرورت مطرح شده است.
این کارشناس حوزه انرژی اعلام کرد: طرح شناسهدار کردن مصرف سوخت در حال حاضر بهصورت آزمایشی در تهران اجرا میشود و حدود ۹۵ درصد جایگاههای پایتخت به زیرساختها و پایانههای مورد نیاز برای رصد مصرف مجهز شدهاند.
وی افزود: در صورت همکاری وزارت اقتصاد و شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، امکان توسعه این طرح به سایر استانها و ایجاد سامانهای برای رصد مصرف بنزین در سطح کشور وجود دارد.
باقری با اشاره به دادههای بهدستآمده از اجرای آزمایشی طرح در تهران اظهار کرد: بررسیها نشان میدهد حدود ۴۰ درصد از کل بنزین برداشتشده از طریق کارتهای سوخت، تنها توسط ۱۴ درصد مصرفکنندگان مصرف شده است. این آمار ضرورت شناسایی گروههای پرمصرف و طراحی سیاستهای متناسب با میزان مصرف را برجسته میکند.
افزایش زمان سوختگیری و تشکیل صف در جایگاهها
باقری در تشریح مشکلات اجرایی طرح گفت: یکی از چالشهای فعلی، طولانیتر شدن فرایند سوختگیری است. در شیوه اجرا، راننده ابتدا کارت خود را در دستگاه پرداخت قرار میدهد و مبلغ هزار تومان را بهعنوان پیشپرداخت واریز میکند تا توکن دریافت کند. سپس توکن بهعنوان رمز کارت سوخت وارد میشود و پس از انجام سوختگیری، مرحله تسویه نهایی صورت میگیرد.
وی افزود: طی شدن این مراحل در سه گام جداگانه، زمان مراجعه به نازل را افزایش داده و در برخی جایگاهها به طولانی شدن صفها منجر شده است.
پیشنهاد دریافت توکن پیش از مراجعه به جایگاه
این کارشناس انرژی برای کاهش زمان سوختگیری پیشنهاد کرد مرحله نخست دریافت توکن به بسترهای آنلاین منتقل شود تا شهروندان بتوانند پیش از مراجعه به جایگاه، توکن مورد نیاز خود را از طریق نرمافزارها یا پیامرسانها دریافت کنند.
به گفته باقری، در صورت اجرای این پیشنهاد، رانندگان پس از ورود به جایگاه میتوانند توکن دریافتشده را مستقیماً در دستگاه وارد کنند و دیگر نیازی به طی کردن مرحله ابتدایی در محل جایگاه نخواهند داشت.
وی در پایان تأکید کرد: مشکلات فعلی در فرایند اجرای طرح قابل اصلاح است و با روانسازی مراحل سوختگیری میتوان زمینه توسعه آن در سراسر کشور را فراهم کرد. از نگاه این کارشناس، مزیت اصلی طرح، ایجاد امکان شناسایی دقیق مصرفکنندگان و اجرای سیاستهای مدیریت سوخت بر اساس میزان مصرف هر فرد است.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما