تراز حساب جاری روی مرز نوسان؛ وابستگی ۵۹ درصدی صادرات به نفت

تازه‌ترین آمارها نشان می‌دهد مازاد حساب جاری ایران در سه‌ماهه نخست ۱۴۰۴ به حدود ۵.۴ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی که نسبت به دوره مشابه سال گذشته کاهش محسوسی دارد. این در حالی است که اقتصاد ایران سال ۱۴۰۳ را با مازاد ۱۳.۲ میلیارد دلاری به پایان رسانده بود و آن را نشانه‌ای از بهبود وضعیت ارزی تلقی می‌کردند.

با این حال بررسی جزئیات تجارت خارجی نشان می‌دهد موتور اصلی این مازاد همچنان نفت است. سهم نفت از کل صادرات کالا که در سال ۱۳۹۸ به حدود ۴۳ درصد کاهش یافته بود، از سال ۱۴۰۰ روند افزایشی گرفته و در سال ۱۴۰۳ به حدود ۵۷ درصد رسیده است. این سهم در سه‌ماهه نخست ۱۴۰۴ نیز در محدوده نزدیک به ۵۹ درصد قرار دارد؛ نشانه‌ای از بازگشت پررنگ نفت به ترکیب صادراتی کشور.

اگرچه صادرات غیرنفتی نسبت به سال پایه ۱۳۹۵ بیش از ۷۰ درصد رشد کرده و تا سال ۱۴۰۳ حدود ۱.۷ برابر شده است، اما افزایش همزمان واردات باعث شده فشار تقاضای ارزی همچنان بالا باقی بماند. واردات کالا که در سال ۱۳۹۹ به ۵۲ میلیارد دلار کاهش یافته بود، در سال ۱۴۰۳ به حدود ۸۸.۵ میلیارد دلار رسید؛ سطحی معادل ۱.۴ برابر سال ۱۳۹۵. در سه‌ماهه نخست ۱۴۰۴ نیز واردات به حدود ۱۷.۲ میلیارد دلار رسیده است.

مرور روند یک دهه گذشته نشان می‌دهد حساب جاری ایران به‌شدت به صادرات نفت وابسته بوده است. پس از ثبت مازاد بیش از ۲۶ میلیارد دلاری در سال ۱۳۹۷، افت صادرات نفتی در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ حساب جاری را به محدوده منفی کشاند. از سال ۱۴۰۰ به بعد با افزایش صادرات، تراز دوباره مثبت شد و در سال ۱۴۰۳ به ۱۳.۲ میلیارد دلار رسید.

اکنون هرچند تراز حساب جاری همچنان در محدوده مثبت قرار دارد، اما کوچک‌تر شدن مازاد در ابتدای ۱۴۰۴ نشان می‌دهد این تعادل بر پایه‌ای شکننده بنا شده است. در شرایطی که بخش خدمات و درآمد خالص همچنان منفی است و واردات در مسیر صعود قرار دارد، پایداری مازاد ارزی بیش از هر زمان دیگری به تداوم صادرات، به‌ویژه صادرات نفت، وابسته خواهد بود.

*بازنویسی:تحریریه پژواک کارفرما