قراردادهای کوتاهمدت و تشکلهای ضعیف/چرا اعتراضات کارگری سراسری نمیشود؟
عضو هیئتمدیره کانون شوراهای اسلامی کار استان تهران با اشاره به رواج قراردادهای سهماهه و حتی ماهانه، نبود امنیت شغلی و ضعف تشکلهای مستقل را از عوامل اصلی جزیرهای ماندن اعتراضات کارگری دانست و تأکید کرد در چنین شرایطی، اولویت کارگران حفظ حداقل شغل است نه مطالبهگری سراسری.
در سالهای اخیر، اعتراضات کارگری در ایران بیش از آنکه بهصورت سراسری و هماهنگ شکل بگیرد، عمدتاً کارگاهمحور، مقطعی و واکنشی بوده است؛ اعتراضهایی که معمولاً حول مطالباتی مانند معوقات مزدی یا مشکلات فوری یک واحد تولیدی شکل میگیرد و پس از تحقق نسبی خواستهها فروکش میکند.
بررسی شرایط اقتصادی و ساختار اشتغال نشان میدهد نااطمینانی شغلی، یکی از مهمترین موانع شکلگیری مطالبات گسترده است. مجید رحمتی، عضو هیئتمدیره کانون شوراهای اسلامی کار استان تهران، با تأکید بر این موضوع گفت: امروز اکثر کارگران کشور با قراردادهای موقت کار میکنند. در حالی که پیشتر قراردادها عمدتاً یکساله بود، اکنون در بسیاری از کارگاهها قراردادهای سهماهه و حتی ماهانه منعقد میشود.
به گفته وی، کارگری که امنیت شغلی ندارد و آینده شغلیاش نامشخص است، طبیعی است که در وهله نخست به حفظ همان شغل حداقلی بیندیشد تا بتواند نیازهای خانوادهاش را تأمین کند. در چنین فضایی، امکان شکلگیری مطالبهگری سراسری و بلندمدت کاهش مییابد و تمرکز کارگران بر حل مسائل فوری و درونکارگاهی قرار میگیرد.
رحمتی با اشاره به نقش تشکلها در بسیج مطالبات صنفی افزود: در حال حاضر تشکل کارگری فراگیری که بتواند نقش سازماندهنده و بسیجکننده در سطح ملی ایفا کند، وجود ندارد. به اعتقاد او، کشور نیازمند اتحادیههای کارگری فراگیر و مستقل است که محدود به یک شغل یا کارگاه نباشند و بتوانند حول موضوعاتی مانند مزد، کارگران را سازماندهی کنند.
وی استقلال تشکلها را نیز از الزامات تقویت کنش جمعی دانست و گفت: دخالت در فرآیند انتخابات و تعیین صلاحیتها، چه از سوی کارفرما و چه نهادهای دیگر، میتواند کارآمدی تشکلها را کاهش دهد. به گفته او، حتی در مواردی که قانون حضور نمایندگان کارگران در برخی سطوح مدیریتی را پیشبینی کرده، این موضوع در عمل بهدرستی اجرا نمیشود.
این فعال کارگری با اشاره به ساختار قراردادها تأکید کرد: طبق قانون، قرارداد آزمایشی سهماهه برای مشاغل تخصصی پیشبینی شده است تا در صورت احراز صلاحیت، قرارداد دائم منعقد شود؛ اما در عمل، برخی کارفرمایان از قراردادهای کوتاهمدت بهعنوان ابزار فشار استفاده میکنند و از انعقاد قراردادهای بلندمدت پرهیز دارند.
رحمتی همچنین به خلأهای قانونی و مشکلات اجرایی در حوزه تشکلیابی اشاره کرد و گفت: در بسیاری از کارگاههای بزرگ، به جای تشکیل شورای اسلامی کار با چند عضو منتخب، تنها یک نماینده کارگر وجود دارد که در برابر فشارها آسیبپذیر است. در حالی که یک تشکل چندنفره قدرت چانهزنی بیشتری نسبت به یک نماینده منفرد دارد.
وی در پایان، امنیتی شدن فضای برخی کارگاهها را از دیگر آسیبها دانست و اظهار کرد: اگر امکان طرح و پیگیری مطالبات صنفی در چارچوبهای مشخص فراهم باشد، فضا به سمت تنش پیش نمیرود. کارگاه محل فعالیت اقتصادی است و سود آن در نهایت به نفع کارگر، کارفرما و اقتصاد کشور خواهد بود.
در مجموع، به نظر میرسد ترکیبی از نااطمینانی شغلی، پراکندگی قراردادها، ضعف تشکلهای مستقل و خلأهای قانونی و اجرایی، سبب شده است که اعتراضات کارگری در ایران عمدتاً بهصورت جزیرهای باقی بماند و مطالبات کلان کمتر مجال طرح و پیگیری سراسری پیدا کند.
*بازنویسی:تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام