ایرانچکهای میلیونی/مجرای قاچاق ارز و کالا و چالشی برای بانک مرکزی
معاملات دلار با ایرانچکهای ۵۰۰ هزار و یک میلیون تومانی در هفتههای اخیر به یکی از حواشی بازار پولی ایران تبدیل شده است. این روش که امکان خرید دلار ارزانتر از قیمت بازار آزاد را فراهم میکند، با خروج ایرانچکها از کشور و تسهیل قاچاق کالا، نگرانیهایی را برانگیخته است.
در هفتههای اخیر، بازار پولی و ارزی کشور شاهد پدیدهای تازه و البته نگرانکننده بوده است: معامله دلار با استفاده از ایرانچکهای درشت ۵۰۰ هزار و یک میلیون تومانی. این روش به خریداران اجازه میدهد تا دلار مورد نیاز خود را با قیمتی پایینتر از نرخ بازار آزاد، که حدود ۱۵۵ هزار تومان است، تهیه کنند؛ قیمتهایی تا ۱۲۰ هزار تومان نیز گزارش شده است.
معاملهگران بازار ارز معتقدند که ایرانچکهای جمعآوریشده از این معاملات، از کشور خارج میشوند. این امر نشاندهنده تلاشی سازمانیافته برای جلوگیری از ورود ارز واقعی به بازار و خروج ریال از چرخه اقتصادی کشور است. برخی فعالان اقتصادی نیز این شیوه را بستری برای قاچاق انواع کالا، از کالاهای مصرفی گرفته تا طلا، به داخل کشور میدانند.
پیگیریها از شبکه بانکی حاکی از آن است که بانک مرکزی پس از تشدید خرید و فروش این ایرانچکها در بازار ارز، به موضوع ورود کرده است. هدف این اقدام، جلوگیری از سوءاستفاده از پول ملی و رسیدگی به تخلفات احتمالی شعب بانکی در عرضه این اسکناسها به افراد با اهداف سوداگری و قاچاق است.
در حال حاضر، رصد بازار ارز تهران نشان میدهد که با ورود نهاد ناظر، خرید و فروش ارز با این روش به حداقل رسیده و فعالان بازار ارز دیگر از این شیوه معامله استفاده نمیکنند.
پیامدهای اقتصادی معاملات ارزی با ایرانچکهای درشت
آلبرت بغزیان، استاد دانشگاه تهران و کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با ایرنا، به پیامدهای این نوع معاملات برای اقتصاد ایران پرداخت. وی توضیح داد که چاپ اسکناسهای با مبالغ بالا، که در ابتدا با هدف تناسب با تورم و کاهش حجم اسکناسهای خرد صورت گرفت، در عمل جابهجایی مبالغ بالا را آسانتر و غیرقابلردیابی کرده و راه را برای معاملات غیرقانونی باز کرده است.
بغزیان افزود: “افزایش تورم و رشد قیمتها، نیاز به اسکناسهای با ارزش بالا را طبیعی میسازد؛ اما در هر کشور، اسکناس بزرگ قدرت خرید مناسبی دارد و معمولاً در معاملات رسمی استفاده میشود.”
وی با اشاره به چاپ اسکناس یکمیلیونی در ایران، که ظاهراً تصمیمی فنی بوده، گفت: “عرضه این اسکناسها در هفتههای پایانی سال گذشته، که به دلیل مدیریت نیاز نقدینگی بازار صورت گرفت، در عمل موجب شد عدهای از آن برای معاملات خارج از نظارت بانکی استفاده کنند. این نشاندهنده آغاز دورهای تازه برای اقتصاد زیرزمینی است.”
این کارشناس اقتصادی با مقایسه واحدهای پولی کشورهای مختلف، بیان کرد: “در آمریکا، بزرگترین اسکناس ۱۰۰ دلاری است؛ با احتساب دلار ۱۵۰ هزار تومانی، ارزش آن حدود ۱۵ میلیون تومان میشود. در ایران، زمانی بزرگترین اسکناس ۲۰۰ هزار تومان بود، اما امروز یک میلیون تومان؛ این کار به دلیل رشد قیمتها انجام شد تا تناسب ایجاد شود.”
بغزیان تأکید کرد: “وقتی افراد بدون ورود مشخص در چرخه گردش مالی و کارتبهکارت شدن، با اسکناس درشت مبادله میکنند، مسیر برای انجام برخی فعالیتهای غیرقانونی از جمله پولشویی و کارهایی که نباید کشف شوند، هموار میشود.”
جنگ، محدودیت بانکی و سودجویان فعال
بغزیان با اشاره به شرایط خاص کشور و مدیریت اقتصاد در وضعیت جنگی، گفت: “در چنین وضعیتی، حوالههای دلار و نقلوانتقالهای بانکی سختتر انجام میشود. سودجویان هم برای مبادلات سریع و بدون رد مالی، سراغ اسکناسهای درشت میروند؛ بخصوص در حوزه قاچاق سوخت که اختلاف قیمت داخل و خارج کشور، انگیزه زیادی برای انجام آن ایجاد کرده است.”
به گفته این کارشناس، ارزش مبادلات قاچاق با چند برگ اسکناس یکمیلیونی قابل انجام است، بدون اینکه اثری از آن در سیستم مالی کشور ثبت شود. وی تأکید کرد: “در ماههای اخیر، وضعیت قاچاق سوخت بهویژه در مناطق مرزی، نگرانکنندهتر شده و اسکناسهای درشت در این میان ابزار اصلی انتقال پول هستند.”
بغزیان در بخش دیگری از گفتوگو با اشاره به اقدامات دولت برای کنترل بازار سوخت افزود: “کارت سوخت با هدف جلوگیری از سوءاستفاده طراحی شد، اما عملاً به دلیل وجود کارتهای آزاد در جایگاهها و نبود نظارت کافی، عملکرد آن کاهش یافته است. در چنین محیطی، اسکناسهای درشت کار قاچاقچیان را سادهتر میکند.”
وی تأکید کرد: “هرچه معاملات نقدی بیشتر شود، امکان رصد پایههای پولی و مالی کمتر میشود و ریسک پولشویی بالا میرود.”
تصفیه با ریال؛ ساده اما پرخطر
بغزیان خاطر نشان کرد: “معاملات نقدی با اسکناس نیازی به ثبت ندارند. این باعث میشود کسانی که میخواهند فعالیت قاچاق یا انتقال پولهای غیرقانونی انجام دهند، به سمت اسکناس درشت بروند که اسکناس یکمیلیونی این روند را تسهیل میکند.”
این کارشناس اقتصادی با یادآوری معایب توسعه با ریال برای اقتصاد ایران اظهار داشت: “تصفیه با ریال نیازی به ثبت در سیستم های بانکی ندارد؛ ممکن است کسانی مثل اتباع خارجی بخواهند دلار وارد کشور کنند و چون کارت بانکی داخل ایران را ندارند، مجبور به استفاده از اسکناس هستند.”
وی خاطر نشان کرد: “باید در نهایت گفت که ویژگی تسویه با ریال ناشناس ماندن است و بهترین روش برای قاچاق کالا.”
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام