هشدار درباره تشدید کسری بودجه/اقتصاد ایران هنوز به ابرتورم نرسیده است

کامران ندری، اقتصاددان و عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق(ع)، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به وضعیت مالی دولت اظهار کرد: اقتصاد ایران سال‌هاست با کسری بودجه ساختاری و مزمن مواجه است؛ به این معنا که مجموع درآمدهای مالیاتی و نفتی دولت پاسخگوی هزینه‌های آن نیست. به گفته او، بخشی از این وضعیت به تعهداتی بازمی‌گردد که طی سال‌های گذشته برای دولت ایجاد شده و امکان کاهش قابل توجه هزینه‌ها را محدود کرده است.

به گفته این اقتصاددان، در سال‌های گذشته بارها توصیه شده بود هزینه‌هایی که منفعت اقتصادی مشخصی ندارند کاهش یابد، اما در عمل چنین اصلاحی به شکل مؤثر انجام نشده است. او معتقد است بخش قابل توجهی از هزینه‌های دولت ناشی از تعهداتی است که در طول زمان شکل گرفته و حذف یا کاهش آن‌ها به‌سادگی امکان‌پذیر نیست.

ندری با اشاره به نحوه تأمین کسری بودجه دولت گفت: بخشی از نیازهای مالی دولت از طریق منابع پولی و در نهایت افزایش پایه پولی تأمین شده که نتیجه آن رشد نقدینگی و تورم بالایی است که امروز در اقتصاد کشور مشاهده می‌شود.

وی افزود: اگرچه درآمدهای مالیاتی در سال‌های اخیر افزایش یافته، اما این افزایش برای پوشش کامل هزینه‌های دولت کافی نبوده است. از سوی دیگر، درآمدهای ارزی کشور نیز به‌دلیل تحریم‌ها و محدودیت‌های مربوط به فروش نفت و انتقال ارز، با محدودیت جدی مواجه بوده و همین مسئله فشار بیشتری بر منابع مالی دولت وارد کرده است.

این اقتصاددان همچنین به تحولات سال گذشته اشاره کرد و گفت: دو جنگی که در سال گذشته رخ داد و همچنین محدودیت‌های ایجادشده در حوزه تجارت و حمل‌ونقل دریایی، شرایط اقتصادی را دشوارتر کرده و طبیعی است که دولت در چنین فضایی با کسری بودجه شدیدتری مواجه شود.

به گفته ندری، استفاده از منابع پولی برای جبران کسری بودجه موضوع جدیدی نیست و در سال‌های گذشته نیز به شکل مستقیم یا غیرمستقیم وجود داشته است، اما رخدادهای اخیر و محدودیت‌های جدید اقتصادی، این روند را تشدید کرده و فشارهای تورمی را افزایش داده است.

او با اشاره به ریشه‌های تورم مزمن در اقتصاد ایران تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین عوامل تورم بالا در کشور پولی شدن کسری بودجه دولت است. در کنار این عامل، شرایط جنگی نیز می‌تواند از طریق ایجاد کمبود در برخی کالاها و نهاده‌های اساسی، شوک‌های عرضه ایجاد کند و به افزایش سطح عمومی قیمت‌ها دامن بزند.

ندری در ادامه با مقایسه سازوکارهای اقتصادی و سیاسی ایران با برخی کشورهای توسعه‌یافته گفت: در بسیاری از کشورها افزایش تورم می‌تواند فشار سیاسی قابل توجهی بر دولت‌ها وارد کند و آن‌ها را به اصلاح سیاست‌ها وادار سازد، اما در ایران چنین سازوکار فشاری به آن شکل وجود ندارد که حاکمیت را ناگزیر به کاهش هزینه‌ها یا اجرای سریع اصلاحات ساختاری کند.

این اقتصاددان در پایان درباره احتمال ورود اقتصاد ایران به ابرتورم توضیح داد: بر اساس تعریف کلاسیک، زمانی که نرخ تورم ماهانه به حدود ۵۰ درصد برسد، اقتصاد وارد مرحله ابرتورم می‌شود. به گفته او، اقتصاد ایران هنوز به چنین مرحله‌ای نرسیده است، اما نرخ‌های بسیار بالای تورم فعلی نیز فشار سنگینی بر معیشت مردم وارد کرده و در صورت حرکت به سمت ابرتورم، شرایط به مراتب دشوارتر خواهد شد.

بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما