هشدار اقتصادانان درباره فقر؛ جمعیت فقیر ایران در سه سال دو برابر شد

یک اقتصاددان، با انتقاد از سیاست‌های اقتصادی و شیوه تصمیم‌گیری در کشور، نسبت به افزایش هزینه تأمین مالی تولید و گسترش فقر هشدار داد و گفت: بهای پول برای تأمین سرمایه در گردش تولید در ایران طی ۲۵ سال گذشته بین پنج تا ۱۰ برابر میانگین جهانی بوده است.

مومنی در نشستی در مؤسسه دین و اقتصاد اظهار کرد: بررسی‌ها درباره هزینه تأمین مالی در ایران و کشورهای مختلف نشان می‌دهد تولیدکنندگان ایرانی برای دسترسی به منابع مالی، هزینه بسیار بیشتری نسبت به کشورهای دیگر پرداخت می‌کنند. به گفته او، این فاصله در مقایسه با برخی کشورهای همسایه نیز به بیش از ۵۰ تا ۷۰ برابر می‌رسد.

وی افزود: در ۲۵ سال گذشته و همزمان با اجرای سیاست‌هایی که بر شوک‌های ارزی متکی بوده‌اند، هزینه تأمین مالی سرمایه در گردش مورد نیاز تولیدکنندگان ایرانی به پنج تا ۱۰ برابر میانگین جهانی رسیده است؛ وضعیتی که به گفته او، فشار قابل توجهی بر بخش تولید وارد کرده است.

فقر در سه سال دو برابر شد

این اقتصاددان با اشاره به روند فقر در کشور گفت: از سال ۱۳۹۷ تاکنون شاهد روندی نگران‌کننده در گسترش و تعمیق فقر و نابرابری بوده‌ایم و برای نخستین‌بار در تاریخ اقتصادی معاصر ایران، جمعیت فقیر کشور طی سه سال دو برابر شده است.

مومنی تأکید کرد: فقر را نمی‌توان صرفاً پدیده‌ای طبیعی یا ناشی از عملکرد افراد دانست، بلکه بخش مهمی از آن محصول ساختارهای اقتصادی، سیاست‌گذاری‌ها و شیوه اداره کشور است. به گفته وی، برای مقابله با فقر نیز نمی‌توان به راهکارهای مقطعی و تک‌علتی اکتفا کرد و مسئله نیازمند اصلاحات ساختاری است.

وی همچنین با انتقاد از برخی سیاست‌های اقتصادی، از جمله تعدیل ساختاری، خصوصی‌سازی و آزادسازی تجاری، گفت این سیاست‌ها در مواردی به جای تقویت تولید و عدالت اجتماعی، زمینه افزایش رانت و نابرابری را فراهم کرده‌اند.

جنگ، توجیهی برای ناکارآمدی اقتصادی نیست

مومنی با اشاره به شرایط جنگی و تأثیر آن بر اقتصاد اظهار کرد: جنگ بدون تردید بر متغیرهای اقتصادی اثر می‌گذارد، اما این اثرگذاری یک‌طرفه و منفعلانه نیست. بنابراین نمی‌توان همه مشکلات اقتصادی را به جنگ نسبت داد و از ضعف سیاست‌گذاری، فساد و ناکارآمدی مدیریتی چشم‌پوشی کرد.

وی با اشاره به تجربه کشورهای دیگر گفت: کشورها می‌توانند از شرایط جنگی برای بازنگری در سیاست‌های اقتصادی و اتخاذ تصمیم‌های فعالانه استفاده کنند. از این منظر، جنگ نباید بهانه‌ای برای توجیه بی‌کفایتی و ضعف در اجرا باشد.

این اقتصاددان همچنین با اشاره به عملکرد اقتصادی ایران در دهه نخست پس از انقلاب گفت: با وجود محدودیت‌ها و دشواری‌های آن دوره، بخش قابل توجهی از بهترین عملکردهای اقتصادی ایران در ۶۰ سال گذشته در همان سال‌ها و به‌ویژه دوران جنگ ثبت شده است.

«فقر، فرآورده اجتماعی است»

مومنی با استناد به دیدگاه‌های محمدرضا حکیمی درباره فقر گفت: فقر یک پدیده طبیعی نیست، بلکه فرآورده اجتماعی و نتیجه نابرابری‌های ناموجه و روابط و مناسبات ناسالم است.

وی افزود: در شکل‌گیری فقر، ساخت سیاسی، نوع قاعده‌گذاری و نحوه تخصیص منابع نقش مهمی دارند و در کنار آن، رفتار ثروتمندان و نوع مواجهه برخی گروه‌های صاحب نفوذ با سیاست‌گذاری نیز مؤثر است.

مومنی تأکید کرد: اگر فقر یک مسئله ساختاری است، مقابله با آن نیز باید ساختاری باشد و نمی‌توان با اقدامات مقطعی و کوتاه‌مدت، روند گسترش فقر و نابرابری را متوقف کرد.

عدالت، محور اصلاح اقتصادی

این اقتصاددان با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه تصمیم‌گیری و انتخاب مدیران گفت: اجرای عدالت باید یکی از مهم‌ترین مطالبات عمومی و محور اصلی اصلاح جامعه باشد.

وی ادامه داد: حکومتی که نتواند فقر را کاهش دهد و عدالت را برقرار کند، در اداره کشور با مشکل مواجه خواهد شد و استمرار فقر و نابرابری می‌تواند پیامدهایی فراتر از حوزه اقتصاد داشته باشد.

مومنی در پایان هشدار داد: افزایش فقر و اجرای سیاست‌های نادرست اقتصادی می‌تواند به تضعیف سرمایه اجتماعی و حتی کاهش اعتماد و پایبندی مردم به ارزش‌های اجتماعی و دینی منجر شود؛ بنابراین اصلاح سیاست‌های اقتصادی و مقابله با فقر، صرفاً یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه به ثبات و آینده جامعه نیز ارتباط دارد.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما