دستاوردهای بریکس و فصل تازه اقتصاد ایران؛ از تجارت با ارزهای ملی تا سرمایهگذاری
حضور رئیسجمهور در هجدهمین اجلاس بریکس، فرصتی برای تقویت دیپلماسی اقتصادی ایران، توسعه همکاری با قدرتهای نوظهور، گسترش تجارت با ارزهای ملی و کاهش اثر تحریمهای غرب فراهم کرد.
حضور مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در هجدهمین اجلاس سران بریکس را میتوان یکی از مهمترین رویدادهای دیپلماسی خارجی دولت چهاردهم دانست؛ حضوری که فراتر از یک سفر سیاسی، با هدف تقویت همکاریهای اقتصادی، تجاری و مالی ایران با قدرتهای نوظهور جهان انجام شد.
اجلاس بریکس در شرایطی برگزار شد که اقتصاد جهانی همچنان با پیامدهای ساختار تکقطبی، تحریمها و فشارهای سیاسی مواجه است. در چنین شرایطی، حضور ایران در کنار کشورهایی مانند چین، روسیه و هند، فرصتی برای توسعه مناسبات اقتصادی و استفاده از ظرفیتهای ژئوپلیتیکی کشور در مسیرهای تجاری منطقهای و بینالمللی ایجاد میکند.
پزشکیان پیش از سفر به هند، توسعه همکاریهای اقتصادی، مالی، صنعتی، علمی و تجاری میان اعضای بریکس را از محورهای مهم این اجلاس عنوان کرده بود. از نگاه دولت، عضویت و حضور فعال ایران در این مجموعه میتواند زمینه استفاده بیشتر از ظرفیتهای کشورهای عضو برای توسعه تجارت و کاهش آسیبپذیری اقتصاد کشور در برابر فشارهای خارجی را فراهم کند.
بریکس و تلاش برای کاهش وابستگی به دلار
یکی از مهمترین محورهای مطرحشده در اجلاس بریکس، توسعه تجارت با ارزهای ملی و کاهش وابستگی به نظام مالی غرب بود. پزشکیان در پایان اجلاس اعلام کرد که استفاده از ارزهای ملی مورد تأکید بسیاری از سران کشورهای عضو قرار گرفته و راهکارهایی برای انجام مبادلات با ارزهای منطقهای در حال بررسی است.
اجرای چنین سازوکاری برای ایران از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ چراکه محدودیتهای ناشی از تحریمهای مالی و بانکی، هزینه تجارت خارجی کشور را افزایش داده است. توسعه مبادلات با ارزهای ملی میتواند در صورت ایجاد زیرساختهای بانکی و توافقهای دوجانبه و چندجانبه، بخشی از موانع موجود در مسیر تجارت ایران با شرکای اقتصادی را کاهش دهد.
در همین چارچوب، موضوع عضویت ایران در بانک توسعه نوین بریکس نیز از اهمیت برخوردار است. این بانک با تمرکز بر تأمین مالی پروژههای زیرساختی و توسعه پایدار کشورهای عضو و دیگر اقتصادهای نوظهور، میتواند در صورت فراهم شدن مقدمات عضویت ایران، به یکی از مسیرهای تأمین مالی پروژههای بزرگ کشور تبدیل شود.
پزشکیان نیز پس از پایان اجلاس از مذاکرات اقتصادی انجامشده در حاشیه نشست خبر داد و گفت گفتوگوهایی درباره همکاریهای بانکی و بانک توسعه نوین بریکس صورت گرفته و زمینههای مناسبی برای سرمایهگذاری، تبادلات مالی و توسعه ارتباطات اقتصادی وجود دارد.
ژئوپلیتیک ایران؛ از موقعیت جغرافیایی تا مزیت اقتصادی
یکی دیگر از محورهای مهم سفر رئیسجمهور، استفاده از موقعیت جغرافیایی ایران برای توسعه همکاریهای ترانزیتی بود. ایران در مسیر اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب قرار دارد و توسعه این ظرفیت میتواند کشور را به یکی از مسیرهای مهم انتقال کالا میان آسیا، خلیج فارس، روسیه و اروپا تبدیل کند.
رئیسجمهور در گفتوگو با یک رسانه هندی، موقعیت ایران را فرصتی برای اتصال جنوب به شمال و شرق به غرب دانست و بر ظرفیت کشور برای توسعه ارتباطات اقتصادی، تجاری، فرهنگی و سیاسی تأکید کرد.
در این میان، همکاری با هند و توسعه نقش چابهار اهمیت ویژهای دارد. هند میتواند یکی از شرکای مهم ایران در مسیر توسعه کریدور شمال ـ جنوب باشد و افزایش همکاریهای ترانزیتی میان دو کشور، در صورت اجرای توافقها، ظرفیت ایران را برای تبدیل شدن به یک هاب لجستیکی منطقه افزایش خواهد داد.
نارندرا مودی، نخستوزیر هند، نیز بر توسعه روابط بلندمدت و برد ـ برد میان دو کشور تأکید کرده است؛ موضوعی که میتواند زمینه را برای تعمیق همکاریهای اقتصادی و ترانزیتی تهران و دهلینو فراهم کند.
تقویت روابط با کشورهای جنوب جهانی
رایزنیهای رئیسجمهور در حاشیه اجلاس بریکس تنها به اعضای اصلی این گروه محدود نشد. دیدار با مقامهای مالزی و اتیوپی نیز در چارچوب تلاش ایران برای گسترش روابط با کشورهای جنوب جهانی انجام شد.
پزشکیان در دیدار با نخستوزیر مالزی بر ضرورت تقویت همبستگی کشورهای مسلمان و افزایش همکاری میان کشورهای منطقه تأکید کرد. وی همچنین در دیدار با نخستوزیر اتیوپی، گسترش روابط ایران با کشورهای مسلمان و همسایه را مورد توجه قرار داد.
این دیدارها نشان میدهد دولت چهاردهم در کنار توسعه روابط با قدرتهای بزرگ شرقی، به دنبال گسترش مناسبات اقتصادی و سیاسی با کشورهای در حال توسعه و جنوب جهانی نیز است؛ کشورهایی که میتوانند بخشی از ظرفیتهای جدید تجارت و سرمایهگذاری ایران را شکل دهند.
دیدار با ولیعهد ابوظبی؛ تلاش برای مدیریت اختلافات منطقهای
دیدار پزشکیان با خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، نیز از دیگر رویدادهای مهم حاشیه اجلاس بود. این دیدار در شرایطی انجام شد که منطقه با تنشهای امنیتی و سیاسی متعددی مواجه است.
رئیسجمهور در این دیدار ضمن تشریح مواضع ایران درباره تحولات اخیر، بر گفتوگو برای حل اختلافات و ضرورت حفظ وحدت کشورهای اسلامی تأکید کرد.
از منظر دیپلماسی منطقهای، این دیدار میتواند نشانهای از تلاش تهران برای مدیریت اختلافات با کشورهای همسایه و جلوگیری از گسترش تنشها باشد؛ رویکردی که در صورت تداوم میتواند به بهبود فضای همکاریهای اقتصادی و تجاری منطقه نیز کمک کند.
بریکس و تقویت موضع ایران در برابر فشارهای خارجی
حضور ایران در اجلاس بریکس در شرایطی انجام شد که این گروه طی سالهای اخیر از نظر اقتصادی و سیاسی وزن بیشتری در معادلات جهانی پیدا کرده است. کشورهای عضو و شرکای بریکس بخش قابل توجهی از جمعیت، تولید ناخالص داخلی و تجارت جهانی را در اختیار دارند و ایجاد بانک توسعه نوین نیز یکی از مهمترین دستاوردهای عملی این مجموعه به شمار میرود.
تلاش بریکس برای افزایش استفاده از ارزهای ملی، توسعه همکاریهای بانکی و تأمین مالی پروژههای زیرساختی، برای کشوری مانند ایران که با محدودیتهای بانکی و تحریمهای مالی مواجه است، اهمیت ویژهای دارد.
با این حال، تبدیل ظرفیتهای سیاسی بریکس به دستاورد اقتصادی برای ایران، صرفاً با حضور در اجلاسها محقق نمیشود. اجرایی شدن توافقها، ایجاد سازوکارهای بانکی، رفع موانع داخلی، تسهیل سرمایهگذاری و هماهنگی میان دستگاههای اقتصادی و دیپلماسی، از الزامات بهرهبرداری واقعی از این ظرفیت است.
در مجموع، سفر رئیسجمهور به هند را میتوان تلاشی برای فعالتر کردن دیپلماسی اقتصادی ایران در ساختارهای جدید قدرت جهانی دانست؛ مسیری که از تجارت با ارزهای ملی و تأمین مالی پروژهها آغاز میشود و تا توسعه کریدورهای ترانزیتی و گسترش روابط با کشورهای جنوب جهانی ادامه دارد.
اگر این ظرفیتها از سطح تفاهم و رایزنی به قراردادهای اجرایی و پروژههای واقعی تبدیل شود، بریکس میتواند به یکی از مسیرهای مهم ایران برای کاهش آثار تحریم، جذب سرمایه و تقویت جایگاه کشور در اقتصاد منطقهای و جهانی تبدیل شود.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام