جنگ ایران نقشه تجارت جهانی را تغییر می‌دهد؛ مسیرهای جایگزین حتی پس از بازگشایی هرمز باقی می‌مانند
رئیس سازمان تجارت جهانی هشدار داد پیامدهای جنگ ایران بر تجارت بین‌المللی ممکن است حتی پس از پایان درگیری‌ها و بازگشایی تنگه هرمز ادامه یابد؛ زیرا شرکت‌ها و کشورها برای کاهش ریسک، در حال بازنگری در مسیرهای حمل‌ونقل و زنجیره‌های تأمین خود هستند.
جنگ ایران علاوه بر مختل‌کردن جریان تجارت در خاورمیانه، شرکت‌ها و کشورها را به بازنگری در مسیرهای تجاری و زنجیره‌های تأمین وادار کرده است. رئیس سازمان تجارت جهانی می‌گوید بخشی از این تغییرات ممکن است حتی پس از پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز نیز باقی بماند و در بلندمدت بر الگوی تجارت جهانی اثر بگذارد.
به گفته مدیرکل سازمان تجارت جهانی، تجارت خاورمیانه در پی جنگ ایران به‌شدت کاهش یافته است و با وجود تلاش شرکت‌ها برای استفاده از مسیرهای جایگزین، بازگشت مبادلات تجاری منطقه به شرایط عادی زمان‌بر خواهد بود.
بر اساس پیش‌بینی این سازمان، صادرات خاورمیانه در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۷ درصد و واردات منطقه نزدیک به ۱۵ درصد کاهش می‌یابد. با این حال، پیامدهای جنگ تنها به افت مبادلات محدود نمی‌شود؛ زیرا بنگاه‌ها برای مقابله با اختلال‌های احتمالی آینده، به‌دنبال مسیرهای حمل‌ونقل و شرکای تجاری جایگزین هستند.
چرا مسیرهای جایگزین ممکن است باقی بمانند؟
بازگشایی تنگه هرمز می‌تواند امکان استفاده دوباره از مسیرهای دریایی ارزان‌تر را فراهم کند، اما لزوماً به معنای بازگشت کامل تجارت به وضعیت پیش از جنگ نیست.
اختلال در مسیرهای تجاری و آسیب‌پذیری نقاط گلوگاهی، اهمیت تنوع‌بخشی به مسیرهای حمل‌ونقل و زیرساخت‌های حیاتی را برای دولت‌ها و شرکت‌ها افزایش داده است. به همین دلیل، بخشی از مسیرهای جایگزین ممکن است پس از پایان بحران نیز حفظ شوند تا فعالان اقتصادی در مواجهه با شوک‌های احتمالی، گزینه‌های بیشتری در اختیار داشته باشند.
این روند تنها به جنگ خاورمیانه محدود نیست. افزایش تعرفه‌های تجاری آمریکا و تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی نیز شرکت‌ها را به بازنگری در زنجیره‌های تأمین وادار کرده است. به گفته مدیرکل سازمان تجارت جهانی، ملاحظات ژئوپلیتیکی در حال تغییر ساختار زنجیره‌های تأمین است؛ روندی که ممکن است حتی با وجود افزایش هزینه‌ها ادامه پیدا کند.
رشد تجارت جهانی در سایه جنگ و رونق هوش مصنوعی
در همین حال، سازمان تجارت جهانی پیش‌بینی خود از رشد حجم تجارت جهانی کالا در سال ۲۰۲۶ را از ۱.۹ درصد به ۳.۹ درصد افزایش داده است. رشد تقاضا برای محصولات مرتبط با هوش مصنوعی یکی از عوامل اصلی این بازنگری عنوان شده است.
با این حال، رشد تجارت مرتبط با هوش مصنوعی ممکن است بخشی از روندهای منفی تجارت جهانی را پنهان کند. تداوم جنگ‌ها، تعرفه‌های تجاری و احتمال کاهش رونق هوش مصنوعی همچنان چشم‌انداز تجارت بین‌المللی را با عدم قطعیت روبه‌رو کرده است.
توسعه تجارت منطقه‌ای؛ فرصتی برای اقتصاد آفریقا
بر اساس آمار مطرح‌شده، مبادلات میان کشورهای آفریقایی حدود ۲۰ درصد از کل تجارت این قاره را تشکیل می‌دهد؛ در حالی که این سهم در اتحادیه اروپا به حدود ۶۰ درصد می‌رسد.
به اعتقاد مدیرکل سازمان تجارت جهانی، گسترش تجارت میان کشورهای آفریقایی می‌تواند به افزایش ارزش اقتصادی و ایجاد اشتغال در این قاره کمک کند. این موضوع در شرایطی اهمیت دارد که کشورها برای کاهش آسیب‌پذیری در برابر بحران‌های جهانی، به تقویت همکاری‌های منطقه‌ای نیز توجه دارند.
با وجود گسترش توافق‌های تجاری منطقه‌ای، تجارت تحت قواعد سازمان تجارت جهانی همچنان نزدیک به سه‌چهارم کل تجارت جهان را شامل می‌شود.
تغییر الگوی تجارت فراتر از پایان جنگ
اظهارات رئیس سازمان تجارت جهانی نشان می‌دهد که توقف درگیری‌ها و بازگشایی مسیرهای دریایی به‌تنهایی برای بازگرداندن الگوی پیشین تجارت کافی نیست. شرکت‌ها در تصمیم‌گیری‌های خود علاوه بر هزینه‌های جاری، ریسک اختلال‌های آینده را نیز در نظر می‌گیرند و ممکن است برای افزایش تاب‌آوری، مسیرهای متنوع‌تر و شرکای تجاری جدیدی انتخاب کنند.
برای اقتصادهای وابسته به مسیرهای محدود حمل‌ونقل دریایی، این تحولات اهمیت تنوع‌بخشی به مسیرهای صادرات و واردات را افزایش می‌دهد. در چنین شرایطی، رقابت در تجارت جهانی تنها به قیمت کالا و هزینه حمل محدود نخواهد بود؛ بلکه توانایی کشورها و بنگاه‌ها برای حفظ جریان تجارت در زمان بحران نیز به یکی از عوامل تعیین‌کننده تبدیل می‌شود.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام