هشدار درباره فرسودگی نیروگاهها؛ بدون اصلاح اقتصاد برق، تابآوری محقق نمیشود
یک فعال صنعت برق با تأکید بر ضرورت افزایش تابآوری نیروگاههای حرارتی در دوره پساجنگ، اصلاح نظام قیمتگذاری و نزدیک شدن قیمت برق به هزینه واقعی تولید را از الزامات جذب سرمایه برای نوسازی و بازتوانی نیروگاهها دانست.
یک فعال صنعت برق با تأکید بر ضرورت افزایش تابآوری نیروگاههای حرارتی در شرایط پساجنگی، اصلاح نظام قیمتگذاری برق و نزدیک شدن قیمت فروش به هزینه واقعی تولید را یکی از مهمترین پیششرطهای جذب سرمایه برای نوسازی، بازتوانی و توسعه نیروگاهها دانست.
راشد پرستار با اشاره به اهمیت تأمین پایدار انرژی در دوره پساجنگ، اظهار کرد: نخستین نیاز هر اقتصادی برای بازگشت به مسیر رشد، دسترسی پایدار به انرژی است. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که بدون تأمین مطمئن برق برای صنایع، واحدهای تولیدی و بخش خدمات، امکان احیای تولید، اشتغال و سرمایهگذاری فراهم نخواهد شد.
وی با بیان اینکه نیروگاههای برق حرارتی به دلیل سهم بالای خود در تولید برق کشور نقش تعیینکنندهای در ثبات شبکه دارند، افزود: افزایش تابآوری این نیروگاهها تنها یک موضوع فنی نیست، بلکه باید آن را یک اولویت راهبردی برای بازسازی اقتصاد کشور دانست.
به گفته این فعال صنعت برق، تابآوری به معنای توانایی حفظ تولید در زمان بحران، بازگشت سریع به شرایط عادی پس از وقوع اختلال و کاهش آسیبپذیری در برابر بحرانهای احتمالی است و تحقق آن بدون مشارکت مؤثر بخش خصوصی، ایجاد منابع مالی پایدار، اصلاح سازوکارهای اقتصادی صنعت برق و تقویت توان داخلی در تولید تجهیزات دشوار خواهد بود.
نقدینگی؛ شرط نخست حضور بخش خصوصی
پرستار یکی از مهمترین الزامات افزایش تابآوری نیروگاههای حرارتی را ایجاد جریان پایدار نقدینگی در بازار برق عنوان کرد و گفت: یکی از چالشهای اصلی سرمایهگذاران خصوصی، فاصله زمانی میان تولید برق و دریافت مطالبات از بازار است.
وی ادامه داد: پرداخت مطالبات مربوط به فروش برق از طریق شرکت مدیریت شبکه برق کشور معمولاً با تأخیر انجام میشود و این مسئله فشار قابل توجهی بر سرمایه در گردش نیروگاهها وارد میکند. در چنین شرایطی، نیروگاه برای تأمین هزینههای جاری، تعمیرات، خرید قطعات و اجرای پروژههای توسعهای با محدودیت منابع مالی مواجه میشود.
این فعال صنعت برق درباره معاملات برق در بورس انرژی نیز گفت: فروش برق از طریق بورس انرژی از مزیت تسویه نقدی برخوردار است، اما قیمتهای کشفشده در این بازار در بسیاری از موارد فاصله قابل توجهی با هزینه واقعی تولید برق دارند و همین مسئله جذابیت اقتصادی سرمایهگذاری را کاهش میدهد.
به گفته وی، نقد بودن معاملات بورس انرژی زمانی میتواند به توسعه سرمایهگذاری در صنعت برق منجر شود که قیمت برق نیز هزینههای واقعی تولید و بازده منطقی سرمایه را منعکس کند.
پرستار قراردادهای دوجانبه فروش برق را یکی دیگر از ابزارهای تأمین نقدینگی نیروگاهها دانست و اظهار کرد: تجربه نیروگاه طوس در این زمینه نشان میدهد این روش میتواند از نظر گردش نقدینگی شرایط مناسبتری ایجاد کند و در مواردی مطالبات در بازه حدود ۴۵ روز تسویه شود.
وی افزود: قراردادهای دوجانبه در مقایسه با برخی روشهای دیگر فروش برق، امکان برنامهریزی مالی بهتری برای نیروگاه ایجاد میکنند و میتوانند ریسک کمبود نقدینگی را کاهش دهند.
این فعال صنعت برق با اشاره به همزمانی قیمتهای غیرواقعی در بورس انرژی، تأخیر در پرداخت مطالبات از سوی مدیریت شبکه و محدود بودن ظرفیت قراردادهای دوجانبه، گفت: مجموعه این عوامل باعث شده نرخ بازگشت سرمایه در صنعت نیروگاهی برای بخشی از سرمایهگذاران خصوصی جذابیت کافی نداشته باشد.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، طبیعی است که تمایل بخش خصوصی برای ورود به پروژههای توسعهای، نوسازی، بازتوانی یا افزایش ظرفیت نیروگاهها کاهش یابد. اصلاح این چرخه میتواند علاوه بر افزایش سرمایهگذاری، منابع مالی مورد نیاز برای تعمیرات، خرید تجهیزات، ارتقای فناوری و افزایش تابآوری نیروگاهها را نیز فراهم کند.
ساخت داخل؛ یکی از پایههای تابآوری نیروگاهها
پرستار توسعه تولید داخلی تجهیزات و قطعات، بهویژه قطعات مصرفی و راهبردی نیروگاهها، را از دیگر الزامات افزایش تابآوری صنعت برق دانست و گفت: در شرایط بحران یا پساجنگ، واردات تجهیزات ممکن است با محدودیتهایی ناشی از تحریم، مشکلات حملونقل، افزایش نرخ ارز یا اختلال در زنجیره تأمین جهانی مواجه شود.
به گفته وی، وابستگی به واردات در چنین شرایطی میتواند زمان تعمیرات را افزایش دهد و حتی بخشی از ظرفیت تولید برق کشور را برای مدت طولانی از مدار خارج کند.
وی با تأکید بر ضرورت سرمایهگذاری در بومیسازی تجهیزات و قطعات نیروگاهی اظهار کرد: توسعه ساخت داخل علاوه بر کاهش وابستگی خارجی، موجب کوتاه شدن زمان تأمین تجهیزات، کاهش هزینههای نگهداری و انتقال دانش فنی به صنایع داخلی میشود.
پرستار افزود: این موضوع درباره قطعاتی که مصرف مستمر دارند یا در زمان تعمیرات اساسی به تعداد زیادی مورد استفاده قرار میگیرند، اهمیت بیشتری دارد.
وی با اشاره به تجربه نیروگاه طوس گفت: این تجربه نشان میدهد با اتکا به توان متخصصان داخلی و همکاری شرکتهای دانشبنیان و سازندگان داخلی میتوان بخش قابل توجهی از نیازهای نیروگاهها را از طریق تولید داخل تأمین کرد.
به گفته پرستار، نیروگاه طوس طی سالهای گذشته در زمینه ساخت و بومیسازی بخشی از قطعات مصرفی و تجهیزات مورد نیاز، اقدامات قابل توجهی انجام داده است؛ اقداماتی که علاوه بر کاهش هزینهها، وابستگی به تأمینکنندگان خارجی را نیز کاهش داده است.
وی تأکید کرد: تداوم چنین تجربههایی میتواند بهعنوان الگویی برای سایر نیروگاههای کشور مورد استفاده قرار گیرد و در نهایت به افزایش امنیت انرژی و تابآوری شبکه برق کمک کند.
تعمیرات بهموقع؛ خط مقدم جلوگیری از خروج اضطراری
این فعال صنعت برق با بیان اینکه تابآوری نیروگاه تنها با ساخت تجهیزات جدید محقق نمیشود، گفت: نگهداری صحیح از ظرفیتهای موجود نیز اهمیت حیاتی دارد و اجرای بهموقع تعمیرات دورهای و اورهال واحدهای نیروگاهی، یکی از مهمترین ابزارها برای جلوگیری از خروج اضطراری و افزایش قابلیت اطمینان شبکه برق است.
وی افزود: اجرای تعمیرات اساسی نیازمند همکاری مستمر دستگاههای اجرایی، تأمینکنندگان تجهیزات، شرکتهای حملونقل، گمرک، سازندگان داخلی و سایر نهادهای مرتبط است؛ با این حال، در کنار این همکاریها، تأمین نقدینگی کافی شرط اصلی اجرای موفق برنامههای تعمیراتی محسوب میشود.
پرستار ادامه داد: نیروگاهی که منابع مالی لازم را در اختیار نداشته باشد، ممکن است تعمیرات خود را به تعویق بیندازد، از قطعات ارزانتر استفاده کند یا کیفیت خدمات فنی را کاهش دهد؛ اقداماتی که در نهایت احتمال خرابیهای پرهزینه و خروج اضطراری واحدها را افزایش خواهد داد.
وی تجربه نیروگاه طوس را در این زمینه قابل توجه دانست و اظهار کرد: این نیروگاه با وجود بیش از چهار دهه فعالیت، از سال ۱۴۰۱ با اجرای منظم برنامههای اورهال، استفاده از قطعات باکیفیت و استقرار نظام پایش وضعیت تجهیزات، توانسته نرخ خروج اضطراری واحدهای خود را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
به گفته پرستار، پایش مستمر وضعیت تجهیزات، شناسایی عیوب پیش از تبدیل شدن آنها به خرابیهای بزرگ و انجام تعمیرات پیشگیرانه، از عوامل مؤثر در حفظ پایداری تولید برق نیروگاههاست.
وی افزود: تجربه نیروگاه طوس نشان میدهد حتی نیروگاههای قدیمی نیز در صورت برخورداری از منابع مالی کافی، مدیریت فنی مناسب و برنامه منظم تعمیرات میتوانند با ضریب آمادگی بالا به فعالیت خود ادامه دهند.
احیای ظرفیتهای از دسترفته نیروگاهها
پرستار، بخش دیگری از مسیر افزایش تابآوری صنعت برق را احیای ظرفیتهای تولیدی نیروگاهها دانست که به دلیل فرسودگی تجهیزات، کمبود منابع مالی یا اجرا نشدن پروژههای بازتوانی، بخشی از توان تولید خود را از دست دادهاند.
وی اظهار کرد: بسیاری از نیروگاههای کشور همچنان از زیرساختهای ارزشمندی برخوردارند و با اجرای پروژههای بازتوانی، نوسازی تجهیزات و افزایش راندمان میتوانند ظرفیت تولید خود را ارتقا دهند؛ اما اجرای این پروژهها به سرمایهگذاری قابل توجه نیاز دارد.
این فعال صنعت برق با تأکید بر نقش بخش خصوصی در این زمینه گفت: بخش خصوصی میتواند در احیای ظرفیت نیروگاهها نقش تعیینکنندهای داشته باشد، مشروط بر اینکه بازگشت سرمایه برای سرمایهگذاران قابل پیشبینی و از نظر اقتصادی توجیهپذیر باشد.
قیمتگذاری برق؛ گره اصلی سرمایهگذاری
پرستار اصلاح نظام قیمتگذاری برق را یکی از مهمترین عوامل برای تحقق این هدف دانست و گفت: تا زمانی که قیمت فروش برق فاصله قابل توجهی با هزینه واقعی تولید داشته باشد، سرمایهگذاری در پروژههای توسعهای و بازتوانی از توجیه اقتصادی کافی برخوردار نخواهد بود.
وی افزود: موضوع واقعیسازی قیمت برق طی سالهای اخیر بارها از سوی کارشناسان، فعالان صنعت برق، سندیکای شرکتهای تولیدکننده برق و تشکلهای اقتصادی مطرح شده است.
به گفته پرستار، یکی از راهکارها توسعه بازار رقابتی برق و افزایش سهم معاملات در بورس انرژی با سازوکار کشف قیمت واقعی است؛ البته این اقدام زمانی میتواند مؤثر باشد که محدودیتهای موجود در سقف قیمتها نیز اصلاح شود.
وی توسعه قراردادهای دوجانبه میان نیروگاهها و مصرفکنندگان بزرگ صنعتی را نیز راهکاری برای تقویت سرمایهگذاری دانست و اظهار کرد: این قراردادها میتوانند ضمن افزایش رقابت در بازار، منابع مالی پایدارتر و قابل پیشبینیتری برای نیروگاهها فراهم کنند.
پرستار همچنین به پیشنهاد برخی کارشناسان درباره نحوه تخصیص یارانه برق اشاره کرد و گفت: یکی از پیشنهادها این است که بخشی از یارانه برق به جای اعمال مستقیم در قیمت فروش، بهصورت هدفمند به مصرفکنندگان نهایی اختصاص یابد تا قیمت برق در بازار به هزینه واقعی تولید نزدیکتر شود و جذابیت سرمایهگذاری در صنعت برق افزایش یابد.
ابزارهای مالی برای جذب سرمایه
وی انتشار اوراق مالی برای پروژههای نیروگاهی، استفاده از قراردادهای بلندمدت خرید تضمینی برق و طراحی مشوقهای مالیاتی برای سرمایهگذاران را از دیگر ابزارهایی دانست که میتواند زمینه مشارکت بیشتر بخش خصوصی در صنعت برق را فراهم کند.
این فعال صنعت نیروگاهی در پایان تأکید کرد: تحقق تابآوری پایدار در صنعت برق تنها با اتکا به توان فنی نیروگاهها امکانپذیر نیست و اصلاح ساختارهای اقتصادی این صنعت نیز ضرورت دارد.
به گفته وی، هرچه سرمایهگذاری بخش خصوصی با اطمینان بیشتری انجام شود، امکان نوسازی تجهیزات، توسعه فناوری، افزایش راندمان، کاهش خروج اضطراری واحدها و حفظ امنیت انرژی کشور نیز افزایش خواهد یافت.
پرستار خاطرنشان کرد: در شرایط پساجنگی، افزایش تابآوری صنعت برق نهتنها یک ضرورت اقتصادی، بلکه بخشی از راهبرد بازسازی زیرساختهای حیاتی و تضمین استمرار رشد تولید در کشور است.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام