نئوبانکها؛ محصول بحران ۲۰۰۸ و انقلاب گوشیهای هوشمند
نئوبانکها پس از بحران مالی ۲۰۰۸ شکل گرفتند، از میانه دهه ۲۰۱۰ در بازارهای جهانی گسترش یافتند و از سال ۲۰۲۰ با عبور از مرحله رشد سریع، وارد دوره بلوغ و آزمون سودآوری شدند.
اگر بخواهیم تاریخچه نئوبانکها را مرور کنیم، نقطه آغاز این جریان را باید بحران مالی سال ۲۰۰۸ دانست؛ بحرانی که اعتماد عمومی به بخشی از بانکهای سنتی را تحت تأثیر قرار داد و همزمان با رشد سریع فناوری، زمینه را برای شکلگیری مدلهای جدید بانکداری فراهم کرد.
در سالهای پس از بحران، بانکداری سنتی با چالشهایی مانند وابستگی به شعب، فرآیندهای طولانی و هزینههای بالای ارائه خدمات مواجه بود. از سوی دیگر، گسترش اینترنت همراه و گوشیهای هوشمند این پرسش را پررنگ کرد که چرا دریافت خدمات بانکی همچنان باید به مراجعه حضوری و فرآیندهای کاغذی وابسته باشد.
همین تغییرات زمینه شکلگیری نسل جدیدی از کسبوکارهای مالی را فراهم کرد؛ کسبوکارهایی که تلاش داشتند خدمات بانکی را از شعبه به تلفن همراه منتقل کنند و تجربهای سریعتر و سادهتر در اختیار مشتریان قرار دهند.
تولد نئوبانکها در نیمه نخست دهه ۲۰۱۰
حدود سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵، نئوبانکها از یک ایده فناورانه به یک مدل جدی کسبوکار تبدیل شدند و چند نمونه شاخص در نقاط مختلف جهان فعالیت خود را آغاز کردند.
در برزیل، نوبانک در سال ۲۰۱۳ راهاندازی شد و توانست در بازاری که خدمات بانکی سنتی هزینه و پیچیدگی بالایی داشت، مشتریان زیادی جذب کند. یک سال بعد، ویبانک بهعنوان نخستین بانک کاملاً دیجیتال چین شکل گرفت.
در اروپا و بهویژه بریتانیا نیز از سالهای ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ به بعد، استارتاپهای مالی جدید وارد بازار شدند و بر ارائه خدمات بانکی سادهتر، سریعتر و کمهزینهتر تمرکز کردند.
با این حال، جذابیت نئوبانکها صرفاً به حذف شعب محدود نمیشد. افتتاح حساب سادهتر، سرعت بالاتر خدمات، شفافیت بیشتر در کارمزدها و ارائه خدمات متناسب با سبک زندگی دیجیتال، عواملی بودند که تجربه متفاوتی برای مشتریان ایجاد کردند.
در واقع، نئوبانکها تلاش کردند بانکداری را با انتظارات کاربرانی هماهنگ کنند که در سایر حوزههای زندگی خود به خدمات فوری و غیرحضوری عادت کرده بودند.
گسترش نئوبانکها در بازارهای مختلف
در نیمه دوم دهه ۲۰۱۰، مدل نئوبانک از اروپا فراتر رفت و در بازارهای مختلف جهان توسعه پیدا کرد؛ البته سرعت و شکل این توسعه در کشورها یکسان نبود.
در آمریکا، به دلیل پیچیدگی دریافت مجوز بانکی، بسیاری از نئوبانکها در نخستین مراحل فعالیت خود با بانکهای دارای مجوز همکاری کردند. در مقابل، در برخی کشورهای آمریکای لاتین، نئوبانکها علاوه بر یک نوآوری فناورانه، پاسخی به مشکلات موجود در نظام بانکی بودند.
هزینه بالای خدمات بانکی، دسترسی محدود برخی گروهها به خدمات مالی و نارضایتی از بانکهای سنتی، در بعضی از این بازارها به رشد سریع نئوبانکها کمک کرد.
ورود نئوبانکها به مرحله بلوغ
از حدود سال ۲۰۲۰، مسئله اصلی صنعت نئوبانک دیگر صرفاً جذب کاربر و رشد سریع نبود. این پرسش مطرح شد که آیا این مدل میتواند به یک کسبوکار پایدار و سودآور تبدیل شود و جایگاه خود را در نظام مالی تثبیت کند یا خیر.
در همین دوره، برخی نئوبانکها توانستند مجوزهای بانکی مهمتری دریافت کنند، برخی وارد بازار سرمایه شدند و تعدادی نیز از یک استارتاپ فناورانه به یک بازیگر جدی در بازار خدمات مالی تبدیل شدند.
به همین دلیل، دهه ۲۰۲۰ را میتوان مرحله بلوغ نئوبانکها دانست؛ دورهای که در آن مدل کسبوکار، سودآوری و پایداری مالی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت.
پایان دوران رشد صرف
پس از سال ۲۰۲۲ و با تغییر شرایط اقتصاد جهانی، نئوبانکها وارد مرحله دشوارتری شدند. افزایش نرخ بهره، کاهش دسترسی به سرمایه و سختتر شدن شرایط تأمین مالی باعث شد افزایش تعداد کاربران بهتنهایی برای موفقیت کافی نباشد.
نئوبانکها در این دوره مجبور شدند نشان دهند که مدل کسبوکارشان علاوه بر جذابیت برای مشتری، از نظر اقتصادی نیز قابلیت تداوم دارد. همین فشار باعث شد بخشی از این شرکتها از استراتژی رشد سریع فاصله گرفته و به سمت مدلهای باثباتتر و تمرکز بیشتر بر درآمد و سودآوری حرکت کنند.
نئوبانکها در ایران
این روند در سالهای اخیر به بازار ایران نیز رسیده است؛ البته نئوبانکهای ایرانی از نظر ساختار با نمونههای مستقل جهانی تفاوت دارند و عمدتاً در چارچوب بانکهای موجود فعالیت میکنند.
بلوبانک و مدلهای مشابه، نمونههایی از این رویکرد در ایران هستند که تلاش کردهاند تجربه بانکی را تا حد زیادی از شعبه به تلفن همراه منتقل کنند. کاهش وابستگی به مراجعه حضوری، ارائه خدمات غیرحضوری و سادهسازی فرآیندهای بانکی، از ویژگیهای اصلی این مدل است.
با وجود تفاوتهای ساختاری میان بازار ایران و سایر کشورها، حرکت به سمت بانکداری دیجیتال در ایران نیز بخشی از روند گستردهتری است که طی بیش از یک دهه، شکل ارائه خدمات مالی را در جهان تغییر داده است.
نئوبانکها؛ حاصل یک دهه تحول در بانکداری
در یک جمعبندی کوتاه، بحران مالی ۲۰۰۸ زمینه اجتماعی و اقتصادی شکلگیری نئوبانکها را فراهم کرد، سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ دوره تولد و شکلگیری جدی این مدل بود، نیمه دوم دهه ۲۰۱۰ به گسترش جهانی آن اختصاص یافت و از سال ۲۰۲۰ به بعد، نئوبانکها وارد مرحله بلوغ و آزمون جدی سودآوری شدند.
امروز نئوبانک دیگر صرفاً یک ایده فناورانه برای حذف شعبه نیست، بلکه به بخشی از تحول ساختاری صنعت خدمات مالی تبدیل شده است؛ تحولی که در آن تجربه کاربر، سرعت ارائه خدمات، دسترسی دیجیتال و پایداری اقتصادی مدل کسبوکار همزمان اهمیت پیدا کردهاند.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام