توسعه زیرساخت‌های دیجیتال با نگاه بازار/ جزئیات عملکرد دو ساله پارک فناوری اطلاعات

رئیس پارک فناوری اطلاعات و ارتباطات با تشریح عملکرد این مجموعه در دو سال نخست دولت چهاردهم، از اجرای مجموعه‌ای از برنامه‌ها برای توسعه زیرساخت‌های تخصصی، حمایت از تجاری‌سازی محصولات فناورانه، کاربردی‌سازی هوش مصنوعی و گسترش همکاری‌های بین‌المللی خبر داد. به گفته او، در این دوره رویکرد پارک از توسعه صرف زیرساخت و حمایت عمومی از شرکت‌ها به سمت حمایت محصول‌محور و ایجاد بازار برای فناوری‌های بومی تغییر کرده است.

مصطفی مافی در تشریح مهم‌ترین اقدامات پارک فناوری اطلاعات و ارتباطات از شهریور ۱۴۰۳ تا مرداد ۱۴۰۵ اظهار کرد: در این مدت، توسعه زیرساخت‌های تخصصی، گسترش زیست‌بوم نوآوری و اقتصاد دیجیتال، حمایت از شرکت‌های فناور، هوشمندسازی صنایع، توسعه بازار و تقویت دیپلماسی فناوری به‌صورت هم‌زمان دنبال شد.

توسعه پردیس‌های تخصصی و زیرساخت‌های فناوری

مافی با اشاره به برنامه‌های زیرساختی پارک گفت: طرح جامع سایت البرز با هدف افزایش ظرفیت‌های فناورانه، تقویت زیست‌بوم نوآوری و فراهم کردن بستر استقرار و رشد شرکت‌های دانش‌بنیان و فعالان اقتصاد دیجیتال به تصویب رسید.

به گفته وی، برای افزایش پایداری تأمین انرژی این سایت نیز دیزل‌ژنراتورهای جدید در پست‌های برق شماره یک و دو راه‌اندازی شد. توسعه زیرساخت‌های سایت البرز با هدف پاسخ‌گویی به نیازهای آینده اقتصاد دیجیتال، گسترش مراکز داده و استقرار شرکت‌های فناور و ارائه خدمات تخصصی حوزه فاوا ادامه یافت.

رئیس پارک فناوری اطلاعات و ارتباطات همچنین از تدوین طرح جامع و تفصیلی پردیس رضوی و تصویب آن در کمیسیون ماده ۵ استان خراسان رضوی خبر داد. این طرح با هدف توسعه زیست‌بوم تولید محتوا و استقرار هدفمند شرکت‌های دانش‌بنیان و واحدهای فناور تدوین شده و توسعه مراکز نوآوری، فضاهای کاری منعطف، شتاب‌دهنده‌ها و زیرساخت‌های پشتیبان کسب‌وکارهای دیجیتال را در بر می‌گیرد.

برنامه‌ریزی برای توسعه فضاهای اداری، تحقیق و توسعه، آموزشی و خدماتی و ایجاد زیرساخت‌های ارتباطی پیشرفته نیز از دیگر بخش‌های طرح پردیس رضوی بوده است.

قطب ملی مراکز داده در اصفهان توسعه می‌یابد

مافی در ادامه به اقدامات انجام‌شده در پردیس اصفهان و قطب ملی مراکز داده اشاره کرد و گفت: بازسازی و بهسازی ساختمان‌ها، نوسازی تأسیسات و تغییر کاربری فضاهای آموزشی به فضاهای فناورانه در این پردیس آغاز شد.

در بخش زیرساخت ارتباطی نیز اجرای فیبر نوری از سه مسیر مستقل با همکاری شرکت ارتباطات زیرساخت و توافق برای تأمین ۲۰ مگاوات برق در دستور کار قرار گرفت. همچنین طراحی شبکه انتقال برق از پست ۶۳ کیلوولت انجام شد و با انتشار فراخوان‌های تخصصی، جذب و استقرار شرکت‌های فعال در حوزه داده و زنجیره ارزش آن پیگیری شد.

به گفته رئیس پارک فناوری اطلاعات، تکمیل زیرساخت ساختمان اصلی، توسعه فضای سبز، تدوین طرح جامع قطب مرکز داده، اجرای فاز نخست شبکه برق، تکمیل شبکه‌های ارتباطی و سامانه‌های نظارتی و راه‌اندازی مرکز پردازش گرافیکی (GPU) با ظرفیت ۴۰ پتافلاپس نیز از دیگر برنامه‌های این پردیس بوده است.

تغییر سیاست حمایتی؛ تمرکز از شرکت به محصول

گسترش زیست‌بوم نوآوری و حمایت از توسعه فناوری در استان‌ها، بخش دیگری از برنامه‌های پارک در این دوره بوده است. مافی اعلام کرد که با هدف توسعه متوازن اقتصاد دیجیتال و اجرای تکالیف برنامه هفتم پیشرفت، توسعه مراکز رشد تخصصی با همکاری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات دنبال شده است.

در این چارچوب، مراکز رشد تخصصی در استان‌های مختلف راه‌اندازی یا به‌روزرسانی شدند و استودیوهای تولید محتوا، آزمایشگاه‌ها و زیرساخت‌های مرتبط با فناوری‌های نوین از جمله هوش مصنوعی تجهیز شدند. همچنین ارتباط میان مراکز رشد، دانشگاه‌ها، شرکت‌های فناور و نهادهای توسعه‌ای برای انتقال تجربه، هم‌افزایی ظرفیت‌ها و توسعه بازار فناوری تقویت شد.

یکی از محورهای این برنامه، ادامه فعالیت شبکه توسعه اقتصاد دیجیتال (تاد) برای پشتیبانی از واحدهای فناور حوزه فاوا در سراسر کشور بود. ارزیابی سطح بلوغ و آمادگی فناوری، ارائه خدمات توسعه محصول، کمک به تکمیل محصولات و ایجاد ارتباط میان شرکت‌ها و بازار از جمله فعالیت‌های این شبکه اعلام شده است.

مافی تأکید کرد که در این دوره، رویکرد حمایتی پارک از «حمایت از شرکت» به سمت «حمایت از محصول» تغییر کرده است؛ به این معنا که پشتیبانی‌ها با هدف تکمیل محصول، تسهیل تجاری‌سازی و فراهم کردن زمینه ورود فناوری‌های بومی به بازار هدفمند شده‌اند.

ارائه تسهیلات متناسب با توسعه محصول، دستیابی به نمونه‌های نیمه‌صنعتی و ورود به بازار نیز از دیگر ابزارهای حمایتی پارک برای شرکت‌های مستقر بوده است. همچنین در سال ۱۴۰۵ و با توجه به شرایط خاص کشور، بسته تسهیلات اضطراری برای حفظ استمرار فعالیت و پایداری شرکت‌های مستقر پیش‌بینی شد.

هوش مصنوعی از مرحله توسعه به کاربرد صنعتی می‌رسد

کاربردی‌سازی فناوری و اجرای پروژه‌های ملی از دیگر محورهای فعالیت پارک فناوری اطلاعات در دو سال نخست دولت چهاردهم بوده است.

به گفته مافی، در حوزه هوش مصنوعی چارچوبی برای اجرای پروژه‌های پایلوت طراحی شد که هدف آن اتصال صنایع دارای نیاز مشخص به شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان است. در این مدل، مسائل و نیازهای صنایع شناسایی و شرکت‌های توانمند برای ارائه راهکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی به آنها متصل می‌شوند. پارک نیز حمایت از پروژه‌های منتخب و نظارت بر اجرای آنها را بر عهده دارد.

افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها، بهبود فرآیندهای تصمیم‌گیری و تبدیل فناوری‌های بومی به قراردادهای تجاری و بازارهای پایدار، از اهداف این برنامه عنوان شده است.

در ادامه این مسیر، هوشمندسازی صنایع با تمرکز اولیه بر بخش معدن در دستور کار قرار گرفت. برگزاری نشست‌های تخصصی، شناسایی شرکت‌های فعال، انتشار فراخوان‌های تخصصی و ایجاد ارتباط میان شرکت‌های فناور و مجموعه‌های صنعتی، زمینه تعریف و اجرای پروژه‌های مشترک در حوزه هوشمندسازی معادن را فراهم کرد.

این برنامه قرار است به‌عنوان الگویی برای گسترش استفاده از هوش مصنوعی و فناوری‌های دیجیتال در سایر صنایع کشور مورد استفاده قرار گیرد.

گلخانه هوشمند و توسعه اقتصاد دیجیتال در روستاها

در بخش کشاورزی هوشمند نیز زیرساخت‌های گلخانه هوشمند پارک به‌روزرسانی شده است. سامانه‌های پایش هوشمند اقلیم، تجهیزات سنجش دما و رطوبت، سامانه‌های آبیاری هوشمند و تجهیزات تغذیه هوشمند گیاهان در این مجموعه نصب و راه‌اندازی شده‌اند.

بر اساس توضیحات رئیس پارک فناوری اطلاعات، این گلخانه به بستری برای آزمایش و ارزیابی فناوری‌های بومی و سنجش کارآمدی آنها تبدیل شده و برنامه توسعه شبکه هوشمندسازی گلخانه‌ها در ۱۰ استان کشور نیز تدوین شده است.

توسعه اقتصاد دیجیتال در مناطق روستایی نیز از طریق برنامه استارتاپ‌های ICT روستایی دنبال شد. این برنامه با هدف توانمندسازی کسب‌وکارهای محلی و ایجاد اشتغال پایدار طراحی شده و در مرحله نخست، استان‌های گلستان، همدان و کهگیلویه و بویراحمد به‌عنوان مناطق پایلوت انتخاب شدند.

شناسایی کسب‌وکارهای مستعد، آموزش مهارت‌های دیجیتال، ارائه مشاوره تخصصی و اتصال فعالان محلی به بازارهای آنلاین، از اقدامات انجام‌شده در این طرح بوده است. همچنین با انتخاب شرکت لنگر برای اتصال تولیدکنندگان روستایی به بازار تجارت الکترونیکی، همراهی کسب‌وکارها تا مرحله فروش، پایش عملکرد و رفع موانع توسعه آنها در دستور کار قرار گرفت.

جیتکس و توسعه بازار بین‌المللی محصولات ایرانی

رئیس پارک فناوری اطلاعات و ارتباطات، توسعه بازار و دیپلماسی فناوری را از دیگر محورهای فعالیت این مجموعه در دو سال گذشته دانست و گفت: پارک از حضور هیأت فناوری ایران در نمایشگاه بین‌المللی جیتکس ۲۰۲۵ حمایت کرد.

حضور استارتاپ‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و فعالان حوزه فاوا، برگزاری نشست‌های تخصصی و ایجاد شبکه همکاری‌های بین‌المللی از جمله برنامه‌های این حضور بود.

در حاشیه این نمایشگاه، تفاهم‌نامه‌هایی با مجموعه‌های بین‌المللی از جمله شرکت «زنیت» و پارک فناوری شارجه به امضا رسید. بازدید از مراکز نوآوری، شتاب‌دهنده‌ها و مجموعه‌های فناور امارات نیز در برنامه این هیأت قرار داشت.

همچنین رویداد «روز فناوری اطلاعات ایران» با هدف معرفی ظرفیت‌های فناورانه کشور و ایجاد ارتباط مستقیم میان شرکت‌های ایرانی و سرمایه‌گذاران برگزار شد.

مافی افزود: توسعه تعاملات بین‌المللی از طریق حضور در رویدادهای خارجی، انعقاد تفاهم‌نامه‌های همکاری، اتصال شرکت‌های ایرانی به مجموعه‌های خارجی و فراهم کردن زمینه حضور آنها در بازارهای منطقه‌ای ادامه یافته است. توسعه صادرات محصولات و خدمات فناورانه، انتقال دانش، جذب سرمایه و افزایش سهم فناوری‌های بومی در بازارهای بین‌المللی از اهداف این برنامه‌هاست.

نمایشگاه‌ها و رویدادهای تخصصی برای شناسایی ظرفیت‌های فناورانه

پارک فناوری اطلاعات و ارتباطات در این دوره در نمایشگاه‌های تخصصی تلکام، الکامپ، کیش اکسپو، اتوکام، AITEC-PRO و نمایشگاه‌های تخصصی ساخت و تولید نیز حضور داشته است. معرفی توانمندی شرکت‌های فناور، توسعه همکاری‌های تخصصی و ایجاد فرصت‌های تجاری، اهداف اصلی این حضور اعلام شده است.

برگزاری رویداد ملی هوش مصنوعی ایران، همایش روز روستا و عشایر، نخستین نشست تخصصی ارتقای تاب‌آوری و توسعه بازار، رویداد ارزیابی بلوغ دیجیتال صنایع و کسب‌وکارها و کنفرانس بین‌المللی دیبالک ۲۰۲۵ نیز در فهرست برنامه‌های این مجموعه قرار داشته است.

همچنین با حضور وزیر ارتباطات از محصولات فناورانه شرکت‌های دانش‌بنیان رونمایی شد؛ اقدامی که با هدف معرفی دستاوردهای داخلی، جلب اعتماد بازار و تسهیل ورود محصولات به چرخه تجاری‌سازی انجام گرفت.

به گفته مافی، در کنار این رویدادها، فراخوان‌های ملی و تخصصی متعددی در زمینه توسعه محصول و فناوری، هوش مصنوعی، مراکز داده، هوشمندسازی معادن، گلخانه‌های هوشمند، تولید محتوای دیجیتال، توسعه اقتصاد دیجیتال، اعزام هیأت‌های تجاری، جذب مشاوران تخصصی، حمایت از شرکت‌های مستقر و راه‌اندازی مراکز نوآوری منتشر شده است.

این فراخوان‌ها با هدف شناسایی ظرفیت‌های فناورانه جدید و جلب مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان، کارگزاران تخصصی و نهادهای همکار در اجرای برنامه‌های ملی طراحی شده‌اند.

تمرکز بر تجاری‌سازی و ایجاد بازار برای فناوری‌های بومی

مجموع اقدامات اعلام‌شده از سوی رئیس پارک فناوری اطلاعات و ارتباطات نشان می‌دهد که این مجموعه در دو سال نخست دولت چهاردهم، علاوه بر توسعه زیرساخت‌های تخصصی، توجه بیشتری به کاربردی‌سازی فناوری و ایجاد بازار برای محصولات شرکت‌های داخلی داشته است.

توسعه پردیس‌های تخصصی، راه‌اندازی مرکز GPU، تقویت مراکز رشد استانی، اجرای پروژه‌های هوشمندسازی در معدن و کشاورزی، حمایت از استارتاپ‌های روستایی و گسترش ارتباط با بازارهای خارجی، بخش‌های مختلف این رویکرد را تشکیل می‌دهند.

با این حال، میزان اثرگذاری این تغییر مسیر در نهایت به نتایجی مانند تکمیل محصولات فناورانه، عقد قراردادهای تجاری، افزایش فروش و صادرات شرکت‌های دانش‌بنیان و استمرار پروژه‌های هوشمندسازی وابسته خواهد بود؛ شاخص‌هایی که می‌توانند نشان دهند حمایت‌های زیرساختی و فناورانه تا چه اندازه به ارزش اقتصادی و حضور مؤثر فناوری‌های داخلی در بازار منجر شده‌اند.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما