انحراف اینترنت پرو از هدف حمایتی تا تبدیل به مدل درآمدی چند دههزار میلیارد تومانی
اینترنت پرو بهعنوان مجوز دسترسی ویژه که برای حمایت از کسبوکارهای آسیبدیده از محدودیتهای اینترنتی طراحی شده بود، حالا با هزینه سالانه حدود ۳۲ میلیون تومان و قیمتی ۶ برابر اینترنت عادی، به یک منبع درآمد قابلتوجه در اقتصاد ارتباطات بدل شده است.
با آغاز جنگ اخیر، یکی از نخستین تصمیمات امنیتی در حوزه ارتباطات، محدودسازی دسترسی به اینترنت بود؛ تصمیمی که پیش از این نیز در مقاطعی مانند حوادث دیماه و همچنین در جریان جنگ ۱۲ روزه تجربه شده بود. به گفته نهادهای امنیتی، مستندات متعددی نشان میدهد گروههای تروریستی خارجی از بستر اینترنت برای سازماندهی خرابکاریها، اجرای عملیاتهای تروریستی و انتشار فراخوانهای ناآرامی استفاده میکنند.
در چنین شرایطی، کنترل ارتباطات اینترنتی در وضعیتهای جنگی یا ناآرامی بهعنوان ابزاری برای کاهش تهدیدات امنیتی مورد استفاده قرار میگیرد؛ اقدامی که هدف آن کاهش امکان سوءاستفاده از زیرساختهای ارتباطی علیه امنیت کشور است.
اما مسئله تنها به سازماندهی عملیاتهای میدانی محدود نمیشود. در سالهای اخیر، بستر اینترنت و برخی خلأهای امنیتی در شبکههای داخلی به هدف حملات سایبری نیز تبدیل شدهاند. یکی از نمونههای شناختهشده این حملات، هک سامانه پرداخت جایگاههای سوخت بود که اختلال گستردهای در عرضه سوخت ایجاد کرد. چنین رخدادهایی نشان داد زیرساختهای حیاتی اقتصادی نیز میتوانند از طریق شبکههای ارتباطی هدف قرار گیرند.
در جریان جنگ ۱۲ روزه نیز نمونه دیگری از این تهدیدات مشاهده شد؛ حمله سایبری به یکی از صرافیهای رمزارز که علاوه بر از دسترس خارج شدن سامانه، خسارت مالی سنگینی به این پلتفرم وارد کرد و بخشی از خدمات مالی دیجیتال را برای مدتی مختل ساخت. مجموعه این تجربیات نشان میدهد مدیریت ارتباطات در شرایط بحرانی میتواند بهعنوان ابزاری برای کاهش آسیبهای احتمالی مورد توجه قرار گیرد.
مجوز دسترسی ویژه پس از جنگ
حدود یک ماه پس از آغاز جنگ، گزارشهایی از تصمیم شورای عالی امنیت ملی برای ایجاد دسترسی ویژه اینترنت منتشر شد. بر اساس این گزارشها، قرار بود برای جبران خسارت کسبوکارهایی که فعالیت آنها به شدت وابسته به اینترنت است، مجوز دسترسی خاصی صادر شود.
این طرح که از اواخر اسفند مطرح شد، قرار بود صرفاً برای کسبوکارهایی با نیاز جدی به اینترنت اجرا شود؛ کسبوکارهایی که قطع دسترسی میتوانست فعالیت اقتصادی آنها را به طور کامل مختل کند. از همان ابتدا نیز این ایده با عنوان «اینترنت پرو» مطرح شد.
گسترش دامنه دریافتکنندگان
با این حال به نظر میرسد طرحی که در ابتدا قرار بود محدود و هدفمند باشد، به تدریج دامنه گستردهتری پیدا کرده است. در نسخههای جدید پیشنهاد اجرای طرح، دریافتکنندگان اینترنت پرو تنها به کسبوکارهای خاص محدود نیستند و گروههای شغلی مختلفی مانند وکلا، پزشکان، پرستاران و برخی اصناف دیگر نیز در فهرست متقاضیان قرار گرفتهاند.
حتی گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد پیامک فعالسازی این خدمات برای برخی از این گروهها ارسال شده است. این موضوع باعث شده اینترنت پرو از یک راهکار اضطراری برای جبران خسارت کسبوکارها به طرحی با ابعاد گستردهتر تبدیل شود.
بحران سرمایهگذاری در اقتصاد دیجیتال
برای درک بهتر ابعاد اقتصادی این طرح، باید به وضعیت سرمایهگذاری در حوزه ارتباطات کشور نیز توجه کرد. اوایل سال ۱۴۰۴، ستار هاشمی وزیر ارتباطات اعلام کرده بود اگر هدف دستیابی به سهم ۱۰ درصدی اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی باشد، کشور به حدود ۲۵ تا ۳۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری در این حوزه نیاز دارد.
این در حالی است که مجموع سرمایهگذاری اپراتورهای ارتباطی در سال گذشته کمتر از ۲ میلیارد دلار بوده است. همچنین یکی از مقامات ارشد وزارت ارتباطات گفته است برای توسعه و نگهداری شبکههای ارتباطی سالانه حدود ۳ تا ۵ میلیارد دلار سرمایهگذاری لازم است؛ رقمی که فاصله قابل توجهی با میزان سرمایهگذاری فعلی دارد.
اینترنت پرو؛ یک مدل درآمدی؟
در چنین شرایطی برخی تحلیلگران این پرسش را مطرح میکنند که آیا طرح اینترنت پرو که در ابتدا برای جلوگیری از زیان کسبوکارهای اینترنتی طراحی شده بود، به تدریج در حال تبدیل شدن به یک مدل اقتصادی برای تأمین منابع مالی حوزه ارتباطات است؟
این موضوع حتی حساسیت برخی نهادها از جمله قوه قضائیه را نیز برانگیخته است؛ زیرا نگرانیهایی درباره تبدیل این طرح به یک منبع درآمدی بزرگ مطرح شده است.
اختلاف قیمت؛ ۶ برابر اینترنت عادی
بررسی هزینه بستههای این طرح نیز ابعاد اقتصادی آن را روشنتر میکند. بر اساس برآوردهای موجود، هزینه سالانه بستههای اینترنت پرو حدود ۳۲ میلیون تومان است، در حالی که هزینه سالانه اینترنت در بستههای معمولی حدود ۵ میلیون تومان برآورد میشود. به این ترتیب اینترنت پرو برای مصرفکننده حدود ۶ برابر گرانتر از اینترنت عادی خواهد بود.
شکلگیری بازاری چند ده هزار میلیاردی
اگر فرض شود حدود ۳ میلیون نفر با مصرف میانگین ۲ گیگابایت در روز از اینترنت پرو استفاده کنند، درآمد حاصل از این طرح میتواند به حدود ۹۶ هزار میلیارد تومان در سال برسد؛ رقمی که معادل تقریبی ۵۰۰ میلیون دلار برآورد میشود.
چنین درآمدی میتواند بخشی از شکاف سرمایهگذاری در حوزه اقتصاد دیجیتال را جبران کند، بهویژه اگر در آینده تعداد کاربران این خدمات افزایش یابد یا قیمت بستهها تغییر کند.
ضرورت حفظ هدف اولیه
با وجود تمام این ملاحظات اقتصادی، کارشناسان تأکید دارند که هدف اولیه این طرح نباید فراموش شود. اینترنت پرو در ابتدا برای جبران خسارت کسبوکارهایی طراحی شد که از محدودیتهای اینترنت آسیب دیده بودند.
به گفته تحلیلگران، حتی اگر این طرح در آینده به مدلی برای تأمین منابع مالی تبدیل شود، لازم است سیاستگذاران میان ملاحظات امنیتی، نیازهای اقتصادی و عدالت در دسترسی به اینترنت تعادل برقرار کنند؛ تعادلی که میتواند سرنوشت نهایی این طرح را مشخص کند.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام