کتاب از سبد خانوار جا میماند؟ هشدار درباره افت تیراژ و سرانه پایین کتاب کودک
همزمان با جهش قیمت کاغذ و هزینههای چاپ، بازار کتاب کودک و نوجوان با موج تازهای از گرانی و افت تیراژ روبهرو شده است؛ کانون پرورش فکری میگوید نمایشگاه تخصصی کودک و نوجوان را از ۳۰ اردیبهشت تا ۱۲ خرداد برگزار میکند تا فروش مستقیم، بخشی از فشار اقتصادی ناشران و خانوادهها را کاهش دهد.
افزایش قیمت کاغذ و مواد اولیه چاپ در ماههای اخیر، صنعت نشر را وارد دورهای سختتر کرده و آثار این فشار در بازار کتاب کودک و نوجوان نیز بهوضوح دیده میشود؛ بازاری که همزمان با کاهش قدرت خرید خانوادهها، با بالا رفتن قیمت کتاب و افت تیراژ مواجه است. در چنین شرایطی، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تلاش کرده با برگزاری یک نمایشگاه تخصصی، هم از ناشران حمایت کند و هم دسترسی کودکان به کتاب را آسانتر کند.
مجتبی دانشور، مدیر نظارت، چاپ و توزیع کتاب کودک و نوجوان کانون پرورش فکری با اشاره به برگزاری نمایشگاه تخصصی کودک و نوجوان گفت: «هر سال در اردیبهشتماه درگیر نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران بودیم که در دوران کرونا به صورت مجازی برگزار شد و امسال هم به دلیل شرایط خاص و محدودیتها، بخشی از فعالیتها تحت تاثیر قرار گرفت. با این حال تصمیم گرفتیم نمایشگاه تخصصی کودک و نوجوان را از ۳۰ اردیبهشت تا ۱۲ خردادماه در کانون پرورش فکری برگزار کنیم.»
به گفته او، ۵۲ ناشر کودک و نوجوان در این رویداد حضور دارند و برگزارکنندگان تلاش کردهاند ناشران شاخص این حوزه را گرد هم بیاورند. دانشور توضیح داد: «در کشور حدود ۳۰۰ ناشر کودک ثبت شدهاند و در نمایشگاه کتاب تهران نیز حدود ۱۵۰ ناشر حضور داشتند، اما به دلیل محدودیت فضا و همزمانی برخی برنامهها امکان حضور همه ناشران وجود نداشت.»
دانشور هدف اصلی برگزاری این نمایشگاه را حمایت از ناشران و کاهش فشار اقتصادی بر صنعت نشر عنوان کرد و گفت فروش کتاب در چرخه معمول، بازگشت سرمایهای زمانبر دارد؛ در حالی که نمایشگاهها امکان فروش مستقیم و بدون واسطه را فراهم میکنند و درآمد حاصل از فروش، سریعتر به ناشر بازمیگردد. او افزود: بسیاری از کسبوکارهای فرهنگی در ماههای اخیر آسیب دیدهاند و چنین رویدادهایی میتواند بخشی از این آسیب را جبران کند.
مدیر نظارت، چاپ و توزیع کتاب کودک و نوجوان کانون، در عین حال به کارکرد فرهنگی نمایشگاه نیز اشاره کرد و گفت: از اسفندماه سال گذشته تا مدتها بسیاری از کودکان کمتر در مدرسه و جمعهای همسالان حضور داشتند؛ بنابراین کانون تلاش کرده فضایی فرهنگی و اجتماعی برای کودکان فراهم کند؛ فضایی مشابه تجربه جشنواره اسباببازی که پس از فروکش کردن کرونا برگزار شد.
اما چالش اصلی بازار کتاب، افزایش قیمتهاست. دانشور با بیان اینکه از شهریورماه سال گذشته قیمت کاغذ و مواد اولیه چاپ رشد شدیدی داشته، گفت: اگرچه هنوز آمار رسمی منتشر نشده، اما برآورد ناشران نشان میدهد قیمت کتاب در شش ماه اخیر بین ۷۰ تا ۹۰ درصد افزایش یافته و در برخی موارد تقریباً دو برابر شده است.
او تأکید کرد در چنین وضعیتی، کتاب و محصولات فرهنگی معمولاً جزو نخستین اقلامی هستند که از سبد هزینه خانواده حذف میشوند: «خانوادهها وقتی با افزایش هزینههای زندگی روبهرو میشوند، ابتدا هزینههای فرهنگی را کاهش میدهند و این موضوع مستقیماً بر آینده فرهنگی جامعه تاثیر میگذارد.»
به گفته دانشور، کانون پرورش فکری تلاش کرده بخشی از این فشار را از طریق توسعه کتابخانهها و برنامههای فرهنگی جبران کند. او یادآور شد یکی از وظایف کانون، فراهم کردن دسترسی ارزانتر کودکان به کتاب است و عضویت در کتابخانههای کانون میتواند بخشی از کمبود دسترسی را کاهش دهد.
در عین حال، آمارهای نشر کودک همچنان هشداردهنده توصیف میشود. دانشور گفت سال گذشته حدود ۳۰ میلیون نسخه کتاب کودک و نوجوان در کشور منتشر شده که به معنای انتشار حدود ۱.۵ جلد کتاب به ازای هر کودک ایرانی در طول یک سال است؛ رقمی که به گفته کارشناسان با استانداردهای جهانی فاصله قابلتوجهی دارد.
در مقایسههای بینالمللی، بازار کتاب کودک در بسیاری از کشورها سهم بزرگی از صنعت نشر را به خود اختصاص داده است. برای نمونه در بریتانیا سالانه بیش از ۶۳ میلیون نسخه کتاب کودک فروخته میشود و این بخش حدود یکسوم بازار نشر این کشور را تشکیل میدهد؛ همچنین هر سال حدود ۱۰ هزار عنوان جدید کتاب کودک در بریتانیا منتشر میشود. مطالعات «نشنال لیتراسی تراست» نیز نشان میدهد بیش از ۸۶ درصد کودکان و نوجوانان بریتانیایی دستکم یک کتاب شخصی در خانه دارند و برخی دانشآموزان در طول سال بیش از ۲۰ کتاب میخوانند.
کارشناسان حوزه کودک میگویند تفاوت ایران با کشورهای موفق فقط در شمار کتابها خلاصه نمیشود؛ بلکه به سرمایهگذاری روی کتابخانههای عمومی، دسترسی ارزان به کتاب، برنامههای ترویج مطالعه در مدارس و حمایت پایدار از ناشران کودک برمیگردد. دانشور نیز با تأکید بر همین نکته معتقد است هرچند توجه خانوادهها به کودک در سالهای اخیر بیشتر شده، اما سرانه مطالعه کودک همچنان پایین است و این حوزه به حمایت جدیتر و سرمایهگذاری بیشتر نیاز دارد؛ چرا که کتاب کودک مستقیماً با آموزش، خلاقیت و آینده نسل جدید گره خورده است.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام