حذف ارز ترجیحی، ضربه سنگین به نشر؛ کتاب دیگر کشش گرانی ندارد

یک ناشر و رئیس پیشین اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، با اشاره به پیامدهای حذف ارز ترجیحی کاغذ و حرکت به سمت تک‌نرخی شدن ارز، معتقد است که این تصمیم در شرایط ناپایدار اقتصادی کشور، فشار مضاعفی بر صنعت نشر وارد کرده و بازار کتاب را بیش از پیش به رکود کشانده است.

هومان حسن‌پور تأکید کرد: حرکت به سمت آزادسازی ارزی، بخشی از سیاست‌های کلان اقتصادی است و نمی‌توان آن را صرفاً به یک حوزه محدود کرد، اما اثر این سیاست‌ها در بخش‌های مختلف اقتصاد یکسان نیست. به گفته او، کتاب سهم ناچیزی در سبد مصرفی خانوار دارد و همین مسئله باعث شده بازار کتاب توان تحمل افزایش قیمت را نداشته باشد.

حسن‌پور با توصیف وضعیت فعلی نشر به‌عنوان «رکودی وحشتناک» گفت: هزینه‌های تولید کتاب به‌طور مداوم در حال افزایش است، اما نه ناشر، نه کتاب‌فروش و نه موزع، امکان انتقال این افزایش هزینه به مصرف‌کننده را ندارند. برخلاف کالاهای اساسی که با وجود افزایش قیمت همچنان خریدار دارند، کتاب چنین کششی در بازار ندارد و نتیجه آن کاهش فروش و تضعیف جریان نقدینگی در کل زنجیره تولید و توزیع است.

او افزود: افزایش قیمت نهاده‌های تولید از کاغذ گرفته تا چاپ و صحافی، در کنار افت فروش، همه ارکان صنعت نشر را تحت تأثیر قرار داده است. در نهایت مخاطب یا کتاب را از سبد خرید خود حذف می‌کند یا توانایی خرید آن را ندارد؛ به‌ویژه زمانی که دغدغه‌های معیشتی اولویت ذهنی جامعه می‌شود.

این ناشر با اشاره به کاهش چشمگیر تیراژ کتاب و رسیدن آن به حدود ۲۰۰ نسخه برای کشوری با بیش از ۹۰ میلیون نفر جمعیت، تصریح کرد: علاقه به کتاب از بین نرفته، بلکه توان خرید مخاطب کاهش یافته است. هر زمان کتاب با قیمت مناسب و در دسترس بوده، مخاطب از آن استقبال کرده است.

حسن‌پور با انتقاد از اجرای سیاست‌های آزادسازی در اقتصاد ناپایدار کشور گفت: نمی‌توان قواعد اقتصاد سالم را در شرایطی اجرا کرد که نرخ ارز دائماً در حال نوسان است. آزادسازی زمانی معنا دارد که تولیدکننده بتواند برای سال‌ها برنامه‌ریزی کند، نه اینکه به‌جای تولید، به حفظ ارزش سرمایه‌اش فکر کند.

او ادامه داد: حذف ارز ترجیحی باعث کاهش شدید نقدینگی تولیدکنندگان شده است. ناشری که پیش‌تر با سرمایه‌ای مشخص می‌توانست چندین عنوان کتاب منتشر کند، امروز با همان میزان سرمایه تنها قادر به انتشار یک یا دو عنوان است. حتی در برخی موارد نگه‌داشتن کاغذ، سودآورتر از چاپ کتاب شده است.

به گفته رئیس پیشین اتحادیه ناشران، پیامد این وضعیت آن است که انتشار کتاب‌های جدید متوقف می‌شود و بسیاری از ناشران به تجدید چاپ آثار قدیمی بسنده می‌کنند. برخی نیز اساساً توان ادامه فعالیت ندارند و از چرخه نشر خارج می‌شوند.

حسن‌پور با تأکید بر اینکه حتی در کشورهای سرمایه‌داری نیز فرهنگ و کتاب مشمول حمایت‌های دولتی هستند، گفت: کتاب و فرهنگ زیرساخت اجتماعی محسوب می‌شوند و تقریباً هیچ کشوری این حوزه را بدون یارانه رها نمی‌کند.

او در پایان راهکار کوتاه‌مدت را جلوگیری از وارد شدن شوک اقتصادی به بخش فرهنگ دانست و تصریح کرد: لازم است دولت برای تأمین کاغذ، نقدینگی ناشران و حمایت از مصرف‌کننده نهایی، بسته‌های حمایتی ویژه فرهنگی در نظر بگیرد. در غیر این صورت، افزایش دوباره قیمت کاغذ و کتاب، ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به صنعت نشر وارد خواهد کرد.

*بازنویسی:تحریریه پژواک کارفرما