تخممرغ ارزان شد، اما نه برای همه؛ فاصله ۲۲۲ هزار تومانی قیمت از مرغداری تا قفسه فروشگاه
بازار تخممرغ در مردادماه با تناقضی جدی روبهروست؛ تولیدکنندگان همچنان از فروش زیر هزینه تمامشده میگویند، اما قیمت یک شانه تخممرغ در خردهفروشیها از حدود ۵۲۵ هزار تا ۷۴۷ هزار تومان متغیر است؛ شکافی که ابهام درباره سهم واسطهها و شبکه توزیع را پررنگ کرده است.
بازار تخممرغ در مردادماه با تناقضی جدی مواجه است؛ از یکسو تولیدکنندگان میگویند هنوز محصول خود را پایینتر از هزینه تمامشده میفروشند و از سوی دیگر، قیمت یک شانه تخممرغ در بازار خردهفروشی از حدود ۵۲۵ هزار تومان تا ۷۴۷ هزار تومان متغیر است؛ اختلافی که پرسشهایی درباره سهم واسطهها، هزینههای توزیع و حاشیه سود فروشندگان ایجاد کرده است.
حمیدرضا کاشانی، رئیس اتحادیه مرکزی مرغداران میهن، با اشاره به زیان سنگین تولیدکنندگان در ماههای گذشته اظهار کرد: طی هشت ماه گذشته و پس از آزادسازی بازار و حذف ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، تولیدکنندگان در بسیاری از مقاطع محصول خود را با قیمتی معادل ۵۰ تا ۶۰ درصد هزینه تمامشده به فروش رساندهاند.
وی گفت: در حال حاضر قیمت هر کیلوگرم تخممرغ درب مرغداری طی سه هفته گذشته بین ۲۲۰ تا ۲۲۵ هزار تومان بوده، در حالی که نرخ ارشادی وزارت جهاد کشاورزی ۲۳۵ هزار تومان اعلام شده است. برآورد اتحادیه نیز نشان میدهد هزینه تمامشده تولید هر کیلوگرم تخممرغ حدود ۲۶۸ هزار تومان است؛ بنابراین تولیدکنندگان همچنان پایینتر از هزینه واقعی تولید محصول خود را عرضه میکنند.
چرا قیمت تخممرغ در ابتدای تابستان سقوط کرد؟
بازار تخممرغ از ابتدای فصل گرما با کاهش تقاضا مواجه شد. کاهش مصرف خانوار، افت تقاضای برخی صنایع غذایی و تعطیلی مدارس در تابستان موجب شد مصرف کاهش پیدا کند، در حالی که تولید مرغداریها همچنان ادامه داشت.
در واقع، گرما بهتنهایی عامل افت قیمت نبود؛ بلکه کاهش تقاضا در کنار محدودیت نگهداری تخممرغ بهعنوان محصولی فسادپذیر، موجب شد مازاد تولید با سرعت بیشتری وارد بازار شود و قیمت درب مرغداری کاهش یابد.
شدت افت قیمت در ابتدای تابستان به حدی بود که کاشانی در پایان خردادماه اعلام کرده بود هر کیلوگرم تخممرغ درب مرغداری حدود ۱۲۰ هزار تومان فروخته میشود، در حالی که هزینه تمامشده تولید در آن مقطع حدود ۲۶۰ هزار تومان برآورد شده بود.
به این ترتیب، تولیدکنندگان در مقطعی محصول خود را با قیمتی کمتر از نصف هزینه تولید عرضه کردند؛ وضعیتی که زیان سنگینی به مرغداران وارد کرد.
قیمت تخممرغ در مردادماه برگشت، اما هنوز به هزینه تولید نرسیده است
رئیس اتحادیه مرکزی مرغداران میهن درباره وضعیت فعلی بازار گفت: در تیر و مردادماه، بخشی از واحدهای تولیدی وارد برنامه تولکبری شدند و تولید این واحدها بهطور موقت متوقف شد. این واحدها از اواخر شهریور و در مهرماه مجدداً وارد چرخه تولید خواهند شد و میتوانند بخشی از افزایش تقاضا در آن مقطع را پوشش دهند.
کاشانی درباره قیمت فعلی تخممرغ نیز اظهار کرد: در سه هفته گذشته، قیمت هر کیلوگرم تخممرغ درب مرغداری بین ۲۲۰ تا ۲۲۵ هزار تومان بوده است. با توجه به هزینه تمامشده حدود ۲۶۸ هزار تومانی، تولیدکنندگان هنوز محصول خود را با قیمتی پایینتر از هزینه واقعی تولید عرضه میکنند.
وی افزود: با احتساب حدود ۲۳ درصد هزینههای مربوط به انتقال و توزیع محصول از مرغداری تا بازار مصرف، قیمت نهایی باید متناسب با هزینههای کل زنجیره تعیین شود.
به گفته کاشانی، در حال حاضر قیمت یک شانه تخممرغ دو کیلوگرمی، بسته به وزن دقیق، حدود ۵۶۰ تا ۵۷۰ هزار تومان است و حتی در برخی فروشگاههای زنجیرهای با قیمت پایینتر عرضه میشود. این در حالی است که قیمت یک شانه تخممرغ در مقطعی به حدود ۷۰۰ هزار تومان نیز رسیده بود.
چرا یک شانه تخممرغ تا ۷۴۷ هزار تومان قیمت دارد؟
بررسی قیمتهای درجشده در فروشگاهها و مراکز خردهفروشی نشان میدهد بازار تخممرغ از نرخ واحدی پیروی نمیکند. قیمت برخی شانهها از حدود ۵۲۵ هزار تومان آغاز میشود، اما نمونههای بستهبندیشده، درشتتر یا متعلق به برندهای مختلف تا ۷۴۷ هزار تومان نیز قیمتگذاری شدهاند.
به این ترتیب، فاصله میان پایینترین و بالاترین قیمت به ۲۲۲ هزار تومان میرسد؛ یعنی مصرفکننده ممکن است برای محصولی با تعداد ظاهراً یکسان، بیش از ۴۲ درصد هزینه بیشتری پرداخت کند.
بخشی از این اختلاف میتواند ناشی از وزن تخممرغها، درجهبندی، نوع بستهبندی، هزینه حملونقل، برند و حاشیه سود فروشگاه باشد. با این حال، نبود معیار شفاف بر مبنای وزن خالص، مقایسه قیمتها را برای مصرفکننده دشوار کرده است.
برای نمونه، اگر قیمت هر کیلوگرم تخممرغ درب مرغداری را ۲۳۰ هزار تومان در نظر بگیریم، بهای یک شانه دقیقاً دوکیلوگرمی در مبدأ حدود ۴۶۰ هزار تومان خواهد بود. با احتساب ۲۳ درصد هزینه و حاشیه قانونی شبکه توزیع، قیمت نهایی چنین شانهای حدود ۵۶۵ هزار تومان برآورد میشود.
بر این اساس، قیمت ۵۲۵ تا حدود ۵۷۰ هزار تومان را میتوان در دامنه قابل انتظار بازار دانست؛ البته به شرط آنکه وزن خالص شانه حدود دو کیلوگرم باشد. اما رسیدن قیمت به ۷۴۷ هزار تومان، بدون تفاوت محسوس در وزن، کیفیت یا ویژگی محصول، نیازمند بررسی دقیقتر حاشیه سود حلقههای توزیع است.
در نرخ ۷۴۷ هزار تومانی، یک شانه دوکیلوگرمی حدود ۱۸۱ هزار تومان بالاتر از برآورد ۵۶۵ هزار تومانی قرار میگیرد. این اختلاف ممکن است ناشی از بستهبندی ویژه، تخممرغ غنیشده، وزن بالاتر، هزینههای برند یا محل عرضه باشد؛ اما اگر محصول تفاوت مشخصی با نمونههای معمول نداشته باشد، تمام این فاصله را نمیتوان صرفاً با هزینههای متعارف توزیع توضیح داد.
شانه معیار دقیقی برای مقایسه قیمت نیست
یکی از نکات مهم در بازار تخممرغ این است که تعداد تخممرغ موجود در یک شانه بهتنهایی معیار دقیقی برای مقایسه قیمت نیست. ممکن است دو شانه هر دو ۳۰ عدد تخممرغ داشته باشند، اما وزن خالص آنها صدها گرم با یکدیگر تفاوت داشته باشد.
درج شفاف وزن خالص، درجهبندی، تاریخ تولید و قیمت هر کیلوگرم روی بستهبندی میتواند امکان مقایسه واقعیتر را برای مصرفکننده فراهم کند و از ابهام در قیمتگذاری بکاهد.
ارزانی در مرغداری، چرا به مصرفکننده نرسید؟
یکی از مهمترین تناقضهای بازار تخممرغ در ماههای گذشته این است که سقوط قیمت درب مرغداری الزاماً با کاهش متناسب قیمت در خردهفروشی همراه نبوده است.
تولیدکننده در مقاطعی محصول خود را با زیان سنگین عرضه کرده، اما مصرفکننده همچنان تخممرغ را با نرخهای نسبتاً بالا خریداری کرده است؛ وضعیتی که از شکاف میان قیمت تولید و بازار مصرف حکایت دارد.
تعدد واسطهها، هزینه سورت و بستهبندی، حملونقل، نگهداری، تأخیر در اصلاح قیمتها و حاشیه سود شبکه توزیع میتواند بخشی از این اختلاف را توضیح دهد. به همین دلیل، کاهش قیمت در مبدأ لزوماً با همان سرعت به قفسه فروشگاه منتقل نمیشود، در حالی که افزایش قیمت معمولاً سریعتر به مصرفکننده منتقل میشود.
صادرات؛ حلقهای که از تنظیم بازار حذف شد
کاشانی همچنین کاهش مصرف صنایع، شرایط ناشی از جنگ و تغییر سیاستهای ارزی را از عوامل فشار بر بازار و تولیدکنندگان دانست و گفت مجموع این عوامل، دوره دشواری را برای صنعت تخممرغ رقم زده است.
وی درباره صادرات نیز اظهار کرد: پس از بازپسگیری اختیار صادرات از اتحادیه، صادرات تخممرغ سه مرتبه بدون اطلاع قبلی اتحادیه ممنوع شد و این تصمیمهای ناگهانی موجب از دست رفتن بازارهای هدف صادراتی شد.
به گفته کاشانی، در چهار سالی که مدیریت صادرات در اختیار اتحادیه قرار داشت، تلاش شده بود صادرات بهصورت مستمر ادامه پیدا کند و همزمان نیاز بازار داخلی و تولید کشور نیز حفظ شود؛ اما وزارت جهاد کشاورزی تاکنون نتوانسته الگویی ایجاد کند که ضمن استمرار صادرات، ثبات تولید و بازار داخلی را نیز تضمین کند.
صادرات میتوانست در دوره کاهش مصرف داخلی، بخشی از مازاد تولید را جذب کند. توقفهای ناگهانی صادرات باعث میشود تولیدکننده در زمان افت تقاضای داخلی با مازاد محصول مواجه شود و فشار این مازاد مستقیماً به قیمت درب مرغداری منتقل شود.
از سوی دیگر، از دست رفتن بازارهای صادراتی پایدار نیز به این معناست که بازگرداندن مشتریان خارجی به بازار ایران دشوارتر خواهد شد.
افزایش اخیر قیمت نشانه کمبود نیست
با وجود افزایش قیمت تخممرغ نسبت به ابتدای تابستان، شواهد موجود الزاماً از کمبود محصول در بازار حکایت نمیکند. بخشی از افزایش اخیر قیمت را میتوان ناشی از بازگشت قیمت درب مرغداری از سطوح زیانده و نزدیک شدن آن به هزینه تولید دانست.
به گفته مسئولان صنفی، در حال حاضر مشکل جدی در تأمین تخممرغ وجود ندارد و بازار همچنان با مسئله اصلی یعنی فاصله میان هزینه تولید، قیمت درب مرغداری و قیمت نهایی مصرفکننده مواجه است.
بازار تخممرغ در ماههای آینده چه میشود؟
با پایان فصل گرما، افزایش فعالیت مدارس و صنایع غذایی و رشد مصرف خانوار، تقاضای تخممرغ معمولاً افزایش پیدا میکند. از سوی دیگر، گلههایی که در تیر و مرداد وارد دوره تولکبری شدهاند، از اواخر شهریور و مهرماه دوباره وارد چرخه تولید خواهند شد.
همزمانی افزایش تقاضا و بازگشت ظرفیت تولید میتواند به تعادل بازار کمک کند؛ البته به شرط آنکه در تأمین نهادهها، صادرات و شبکه توزیع اختلال جدیدی ایجاد نشود.
آنچه اکنون در بازار دیده میشود، بیش از آنکه نشانه کمبود تخممرغ باشد، حاصل شکاف میان قیمت تولید، بستهبندی، توزیع و خردهفروشی است. در یک سوی زنجیره، مرغداری قرار دارد که همچنان از فروش زیر هزینه تمامشده میگوید و در سوی دیگر، مصرفکنندهای قرار دارد که برای یک شانه تخممرغ تا ۷۴۷ هزار تومان پرداخت میکند.
شفاف شدن سهم هر حلقه از این اختلاف، اعلام قیمتها بر مبنای وزن خالص و نظارت مؤثر بر حاشیه سود شبکه توزیع میتواند تصویر دقیقتری از وضعیت بازار تخممرغ ارائه دهد و مشخص کند چرا **ارزانفروشی در مرغداری الزاماً به معنای ارزانی برای مصرفکننده نیست.**
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام