۸ زلزله پیاپی تهران را لرزاند/هشدار درباره فعال شدن گسل مشا

شامگاه سه‌شنبه ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، وقوع سلسله‌ای از زمین‌لرزه‌های پیاپی در شرق تهران، به‌ویژه محدوده پردیس، بخش‌های گسترده‌ای از پایتخت و شهرهای اطراف را لرزاند؛ رخدادی که به گفته کارشناسان می‌تواند هشداری جدی درباره فعالیت گسل‌های مهم و پرخطر منطقه باشد.

بر اساس داده‌های مرکز لرزه‌نگاری کشوری و مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، این توالی لرزه‌ای شامل هشت زمین‌لرزه بود که از ساعت ۲۰:۴۱ با لرزه‌ای به بزرگی ۳.۴ ریشتر آغاز شد و در ساعت ۲۳:۴۶ با وقوع زلزله‌ای به بزرگی ۴.۶ ریشتر در عمق ۱۰ کیلومتری زمین به اوج رسید. پس از آن نیز چندین پس‌لرزه تا بامداد چهارشنبه ادامه یافت.

لرزش‌ها در مناطق مختلف شرق و شمال تهران، همچنین ورامین، پاکدشت، کرج و برخی نقاط استان مازندران به‌وضوح احساس شد. همزمانی این رخداد با طوفان شدید و وزش باد با سرعت حدود ۵۵ کیلومتر در ساعت، شرایطی بحرانی در پایتخت ایجاد کرد و قطعی برق در برخی مناطق تهران و دماوند نیز گزارش شد.

در پی این زمین‌لرزه‌ها، بسیاری از شهروندان از خانه‌های خود خارج شدند و ساعات شب را در فضاهای باز سپری کردند. با این حال، طبق اعلام سازمان آتش‌نشانی تهران، اورژانس و جمعیت هلال‌احمر، این زلزله‌ها خسارت جانی یا مالی مستقیمی در پی نداشته است و تمامی نیروهای امدادی در حالت آماده‌باش کامل قرار دارند.

کارشناسان با بررسی داده‌های ثبت‌شده، این رویداد را یک «خوشه لرزه‌ای» یا توالی پیش‌لرزه، لرزش اصلی و پس‌لرزه توصیف می‌کنند. تحلیل‌ها نشان می‌دهد تمامی این زلزله‌ها در عمق کم، بین ۸ تا ۱۰ کیلومتری پوسته زمین رخ داده‌اند؛ موضوعی که باعث افزایش شدت لرزش‌ها در سطح زمین شده است.

به گفته متخصصان، اعلام اولیه بزرگی ۳.۴ ریشتری برای زلزله اصلی ناشی از تخمین سریع سامانه‌های خودکار لرزه‌نگاری بوده و پس از دریافت داده‌های کامل‌تر و تحلیل امواج عمیق‌تر، بزرگی واقعی آن ۴.۶ ریشتر ثبت شده است.

کارشناسان زمین‌شناسی منشأ اصلی این زمین‌لرزه‌ها را فعالیت گسل «مشا» می‌دانند؛ گسلی مهم و فعال در جنوب رشته‌کوه البرز که طول آن بین ۲۰۰ تا ۴۰۰ کیلومتر برآورد می‌شود و توان ایجاد زلزله‌هایی با بزرگی بیش از ۷ ریشتر را دارد.

این گسل در گذشته نیز سابقه زمین‌لرزه‌های مخرب داشته است. از جمله در سال ۱۸۳۰ میلادی، زلزله‌ای با بزرگی حدود ۷.۱ ریشتر ناشی از فعالیت همین گسل، مناطق دماوند، شمیرانات و شرق تهران را به‌شدت تخریب کرد.

به اعتقاد کارشناسان، یکی از دلایل حساسیت بالای منطقه پردیس، تلاقی گسل مشا با گسل شمال تهران در حوالی لواسانات است؛ نقطه‌ای که به‌عنوان «گره تکتونیکی» شناخته می‌شود و محل تمرکز شدید تنش‌های زمین‌ساختی است. این محدوده طی دهه‌های گذشته یکی از فعال‌ترین کانون‌های لرزه‌ای استان تهران بوده و وقوع زلزله‌های خوشه‌ای در آن سابقه طولانی دارد.

برخی تحلیل‌ها همچنین به تأثیر فعالیت‌های درونی آتشفشان دماوند بر تغییر فشار در لایه‌های زیرزمینی و تحریک گسل‌ها اشاره می‌کنند؛ عاملی که می‌تواند روند آزاد شدن انرژی در گسل‌های منطقه را تسریع کند.

متخصصان هشدار می‌دهند هرچند زلزله‌های اخیر بخشی از انرژی انباشته‌شده در گسل‌ها را تخلیه کرده‌اند، اما از نظر علمی نمی‌توان آن‌ها را نشانه‌ای قطعی از کاهش خطر دانست و حتی ممکن است مقدمه‌ای برای وقوع زلزله‌ای بزرگ‌تر باشند.

کارشناسان همچنین درباره آسیب‌پذیری بالای شرق تهران هشدار داده‌اند. ساختار زمین‌شناسی پردیس که عمدتاً از رسوبات آبرفتی سست تشکیل شده، موجب تشدید لرزش‌ها در سطح زمین می‌شود. علاوه بر این، توسعه گسترده مجتمع‌های مسکونی، برج‌های بلندمرتبه و پروژه‌های مسکن مهر در نزدیکی گسل‌ها، میزان خطرپذیری منطقه را افزایش داده است.

در کنار تهدید زلزله، خطر رانش زمین و ریزش دامنه‌ها در محور تهران ـ پردیس نیز از دیگر نگرانی‌های مطرح‌شده است؛ موضوعی که در صورت وقوع زلزله‌ای شدیدتر می‌تواند راه‌های ارتباطی شرق پایتخت را با اختلال جدی مواجه کند.

کارشناسان مدیریت بحران بر ضرورت تقویت شبکه‌های لرزه‌نگاری، ارزیابی مجدد ایمنی ساختمان‌های پرتراکم شرق تهران، مقاوم‌سازی مسیرهای مواصلاتی و ارتقای زیرساخت‌های برق و انرژی تأکید دارند. به گفته آن‌ها، ایجاد فضاهای امن برای اسکان اضطراری شهروندان و آمادگی بیشتر دستگاه‌های امدادی، از مهم‌ترین اقداماتی است که باید در برابر خطر زلزله احتمالی در تهران مورد توجه قرار گیرد.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما