ماموریت ویژه پزشکیان به عارف برای ساماندهی فضای مجازی کشور

همواره از «موازی‌کاری و چندصدایی در مدیریت فضای مجازی کشور» به عنوان پاشنه‌آشیل تحقق حق شهروندی و مطالبه اکثریت جامعه که همانا دسترسی عادلانه و بدون تبعیض به اینترنت است، یاد شده؛ حال رئیس‌جمهور پزشکیان با اعطای ماموریت ویژه به دکتر عارف درصدد رفع این مشکل از دریچه کارشناسی و اجماع‌سازی است.

به گزارش ایرنا، چهارشنبه ۲۳ اردیبهشت ماه و در حالی که ۷۴ روز از آغاز جنگ تحمیلی سوم علیه ایرانِ عزیز و به تبع آن قطعی اینترنت بین‌الملل می‌گذشت، رئیس‌جمهور پزشکیان طی حکمی معاون اول خود را به عنوان «رئیس ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» با سه ماموریت مهم منصوب کرد؛ درست یک روز پس از نشست خبری هفتگی فاطمه مهاجرانی که به تعبیر روزنامه‌ها به محل «بگو و مگوی سخنگوی دولت با خبرنگاران بر سر مساله قطع اینترنت بین‌الملل» تبدیل شد، بحث و گفت‌وگویی که نشان از وجود یک چالش در دلِ جامعه و به تبع آن دغدغه خبرنگاران نسبت به محدودیت دسترسی به یک حق شهروندی نشات گرفته بود.

البته لزوم تشکیل «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی» و مقدمات صدور چنین حکمی از مدت‌ها قبل در دولت احساس شده، شاید از تیرماه ۱۴۰۳ و در روزهای انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری که پزشکیان از «رفع فیلترینگ» به عنوان یکی از معدود وعده‌های انتخاباتی خود سخن گفت، اما در نهایت تشکیل رسمی این ستاد پس از چالش‌های فراوان امنیتی کشور در سال گذشته و سه برهه قطع اینترنت جهانی، چهارشنبه هفته گذشته به ثمر نشست و ابلاغ شد. ستادی که به گفته رئیس‌جمهور قرار است، با بهره‌گیری از تمام ظرفیت‌های قانونی و اجرایی کشور نسبت به ایجاد انسجام نهادی و هم‌راستاسازی سیاست‌ها، برنامه‌ها و اقدامات دستگاه‌ها اقدام کرده و با طراحی و استقرار سازوکارهای مؤثر، هماهنگی و تصمیم‌گیری یکپارچه در رفع تداخل وظایف را ایجاد و از موازی‌کاری‌ و چندصدایی در «مدیریت فضای مجازی کشور» جلوگیری کند.

سه ماموریت مهم پزشکیان به عارف چه بود؟

اما اگر به سه ماموریت مهم رئیس‌جمهور بازگردیم؛ «تدوین و اجرای نقشه راه جامع تحول در حکمرانی فضای مجازی»، «بازآرایی ساختارهای تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری از جمله ساماندهی و ارتقای کارآمدی دبیرخانه شورای عالی و مرکز ملی فضای مجازی» و نیز «استقرار نظام نظارت راهبردی و پایش مستمر عملکرد دستگاه‌ها در این حوزه» از جمله مأموریت‌های محوله به «محمدرضا عارف» معاون اول است.

اگر به ایام انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳ بازگردیم؛ از معدود وعده‌های انتخاباتی پزشکیان موضوع اینترنت، فضای مجازی و به ویژه بحث رفع فیلترینگ بود. در فضایی که رفع فیلترینگ به یکی از اصلی‌ترین مطالبات جامعه ایرانی بدل شده بود و عدم تحقق آن موجبات آسیب‌های اقتصادی و گسترش بی‌اعتمادی عمومی را فراهم کرده بود، از سوی دیگر بسیاری از کارشناسان و متخصصان حوزه نیز بر این باور بودند که فیلترینگ و استفاده گسترده کاربران ایرانی (قریب به ۸۰ درصد) از فیلترشکن‌ها، مشکلات امنیتی گسترده‌ای را به همراه دارد، پزشکیانی که همواره گفته قول نمی‌دهم، به صورت خاص بر این باور بود که مساله فیلترینگ باید حل شود و این مهم را از روز نخست آغاز به کار دولت چهاردهم در دستور کار خود قرار داد.

وقتی فیلترینگ از یدِ اثرگذاری دولت خارج شد

تلاش‌هایی که علی‌رغم تمام مخالفت‌ها و کارشکنی‌ها بی ثمر نیز نماند و رئیس‌جمهور پزشکیان با همان منش خود یعنی دوری از اختلاف و دعوا و حل مسائل از طریق گفت‌وگو توانست برای رفع فیلتر واتساپ و گوگل‌پلی مجوز بگیرد، اما در ادامه رفع فیلتر سایر پلتفرم‌ها از جمله تلگرام به گفته رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت عدم همکاری به موقع شرکت مذکور و در ادامه آغاز جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، تاکنون به تعویق افتاده است. البته پس از آن نیز حوادث دی ماه و جنگ تحمیلی سوم مزید بر علت شد که مساله فیلترینگ از یدِ اثرگذاری دولت خارج و به مساله‌ای گره‌خورده با امنیت ملی تبدیل شود.

اکنون در حالی که کشور در سال گذشته سه دوره قطعی کامل اینترنت بین‌الملل را تجربه کرده است و از نوبت سوم آن ۷۹ روز می‌گذرد، الیاس حضرتی در گفت‌وگو با ایرنا اعلام کرد که تخصص، جدیت، تجربه و مقبولیت سیاسی شخص دوم قوه مجریه در میان جناح‌های مختلف و نهادهای حاکمیتی می‌تواند به مدد دولت و ملت آمده تا با پشتوانه مستقیم رئیس‌جمهور کاری کند کارستان؛ کاری که با توجه به شرایط ویژه کشور از عهده تنها یک وزارتخانه خارج است.

چرا حل مساله اینترنت مهم است؟

در تبیین اهمیت ماموریت ویژه رئیس‌جمهور به عارف همین بس که قطعی ۷۹ روز اینترنت وضعیت اقتصاد دیجیتال که پیش از این نیز حال و روز خوبی نداشت را به حالت احتضار درآورده و معیشت میلیون‌ها شهروندی که معیشت آنها به استفاده از پلتفرم‌های بین‌المللی گره خورده بود را در معرض نابودی قرار داده است. وزارت ارتباطات اعلام کرده که جنگ تحمیلی و قطع اینترنت بین‌الملل تنها در چهل روز بیش از ۶۷ همت به بخش فاوا و اقتصاد دیجیتال خسارت وارد کرده است. از سوی دیگر، اینترنت که شاید برای نسل پیشین به عنوان ابزار ارتباطی تجملاتی محسوب می‌شد، برای نسل جوان بخشی از زندگی روزمره است که آینده خود را گره خورده با آن می‌بینند و قطع طولانی مدت اینترنت را همراه با فشار مضاعف روانی، اجتماعی و اقتصادی ارزیابی می‌کنند.

همگرایی دستگاه اجرا و دستگاه قضا برای حل مساله

اما در همان روزهای نخست فروردین ماه سال جاری بود که پای اینترنت پرو هم به میان آمد و حال زمزمه‌های اعطای اینترنت پرو با طبقه‌بندی مختلف برای اصناف مختلف، احساس نارضایتی و تبعیض به ویژه در میان نسل جوان نسبت به وضعیت اینترنت کشور را دو چندان کرده است؛ اینترنتی که از دل مصوبه یکی از کمیته‌های شورای عالی امنیت ملی سربرآورده و به گفته سخنگوی دولت در ابتدا با هدف از ارائه اینترنت با سرعت بسیار بالا و در تراز کشورهای توسعه‌یافته بود، اما حال براساس اعلام وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، اپراتورها از مسیر تعیین شده برای اعطای اینترنت به کسب و کارها (پرو) فاصله گرفته‌اند، همچنین دادستان کل کشور نیز (در جلسه‌ای که با حضور رئیس دستگاه قضا و وزیر ارتباطات برگزار شد) احراز تخلف در اعطای این نوع اینترنت را قطعی و حتمی گزارش کرده است.

در همین پیوند رئیس دستگاه قضا با تاکید بر اینکه موضوعات اینچنینی در ذهن مردم مسائل مختلفی ایجاد می‌کند و باید در اسرع وقت به آن پرداخته و ساماندهی شود، گفته: «اگر این اقدام درستی است، باید اطلاع‌رسانی شود و اگر درست نیست، باید جلوی آن گرفته شود».

سخنگوی دولت نیز بار دیگر تاکید کرده که «دولت دسترسی عادلانه تمام شهرندان به اینترنت را به‌عنوان حقی از حقوق شهروندی به رسمیت می‌شناسد و نگاه رئیس‌جمهور پزشکیان نیز مخالفت با هرگونه تبعیض و بی‌عدالتی در دسترسی به اینترنت است». فاطمه مهاجرانی همچنین تاکید کرده: پس از بازگشت به شرایط عادی، وضعیت اینترنت نیز به حالت عادی بازخواهد گشت. موضوعی که به نظر می‌رسد، ماموریت ویژه رئیس‌جمهور به دکتر عارف نیز در راستای همان صورت گرفته است.

چرا انتخاب عارف مهم است؟

محمدرضا عارف دانش‌آموخته رشته مهندسی در دانشگاه تهران و استنفورد، فعالیت حرفه‌ای خود را در صنعت مخابرات آغاز کرد و پس از کسب سال‌ها تجربه، در روزهایی که حوزه ارتباطات کشور گام‌های نخست خود برای توسعه زیرساخت‌های ارتباطی را بر می‌داشت به عنوان وزیر پست، تلگراف و تلفن در دولت اول سیدمحمد خاتمی قبول مسئولیت کرد. علاوه بر این وی سال‌ها در جایگاه دومین فرد اجرایی کشور فعال بوده و «صلاحیت فنی» لازم برای تحقق ماموریت مهم رئیس‌جمهور را دارد.

سابقه عارف در حوزه ارتباطات کشور، از نخستین روزهایی که ارتباطات گام‌های نخست خود برای توسعه زیر ساخت‌های ارتباطی را برمی‌داشت نشان از درک عمیق رئیس‌جمهور نسبت به مساله دارد، تجربه‌ای که این ظرفیت را در اختیار او قرار می‌دهد که معماری کلان و آینده‌نگری فضای مجازی بیندیشد، امری که برای تحقق خواست اکثریت جامعه یعنی حل مساله اینترنت از یک سو و ماموریت مهم رئیس‌جمهور که همانا «تدوین نقشه راه جامع تحول فضای مجازی» است، حیاتی به نظر می‌رسد.