زمینها واگذار شد، اشتغال چه شد؟ اعتراض جوانان بومی خوزستان به استخدام در دعبل خزاعی
اعتراض جوانان روستاهای اطراف مجتمع نیشکر دعبل خزاعی خوزستان به وضعیت استخدام و سهم اشتغال بومیان، بار دیگر مسئله قدیمی رابطه صنایع بزرگ با جوامع محلی را به صدر مطالبات منطقه بازگردانده است.
اعتراض جوانان روستاهای اطراف مجتمع کشت و صنعت نیشکر دعبل خزاعی به وضعیت استخدام و سهم اشتغال بومیان، بار دیگر مسئله قدیمی رابطه صنایع بزرگ با جوامع محلی را به صدر مطالبات منطقه بازگردانده است؛ جوانانی که میگویند خانوادههایشان سالها پیش اراضی خود را برای اجرای طرح توسعه نیشکر واگذار کردند و در مقابل، وعده اولویت اشتغال بومیان داده شد، اما امروز برای ورود به مجموعهای که در مجاورت محل زندگی آنها فعالیت میکند، با موانع مختلف مواجهاند.
در روزهای اخیر، تجمع جوانان روستاهای «موران» و «عمیشیه بزرگ» در اعتراض به وضعیت اشتغال در مجتمع نیشکر دعبل خزاعی، بازتاب گستردهای داشته است. معترضان مدعیاند با وجود ظرفیتهای موجود و جذب نیرو در مجموعه، سهم جوانان بومی از فرصتهای شغلی محدود است و بخشی از نیروها از خارج از منطقه تأمین میشوند.
در مقابل، فرمانداری کارون اعلام کرده است که طبق توضیحات مدیریت شرکت، طی یک سال و نیم گذشته استخدام جدیدی در مجموعه صورت نگرفته و نیروهایی که معترضان از آنها به عنوان افراد غیربومی نام میبرند، عمدتاً نیروهای شرکتهای پیمانکاری برای انجام تعمیرات اساسی و دارای قراردادهای موقت بودهاند.
جوانان بومی: برای کار در زمینهای خودمان هم فرصت نداریم
یکی از جوانان بیکار روستاهای اطراف مجتمع دعبل خزاعی درباره مطالبات معترضان گفت: جوانان این منطقه سالهاست در همسایگی شرکت زندگی میکنند، اما با وجود داشتن مدارک و مهارتهای فنی، امکان ورود به مجموعه را پیدا نمیکنند.
وی مدعی شد که برخلاف اظهارات مدیران درباره نبود نیروی غیربومی، نیروهایی از شهرهای دیگر برای برخی مشاغل به شرکت آورده شدهاند.
این جوان با اشاره به استخدام چند نفر برای کار با ماشینآلات سنگین گفت: به جوانان بومی گفته میشود مدارک و تخصص لازم را ندارند، در حالی که تعدادی از معترضان دارای مدارک فنی، گواهینامههای تخصصی و سابقه مرتبط هستند و مدارک خود را نیز به شرکت ارائه کردهاند.
به گفته او، خانوادههایی در روستاهای اطراف وجود دارند که چند جوان بیکار دارند، در حالی که برخی خانوادهها به دلیل ارتباطات و آشنایی، چند عضو شاغل در شرکت دارند.
وی همچنین به سابقه واگذاری اراضی روستاهای عمیشیه بزرگ و موران به طرح توسعه نیشکر اشاره کرد و گفت: بخش قابل توجهی از زمینهای این روستاها در اختیار طرح توسعه قرار گرفته و در زمان واگذاری، وعده داده شده بود که اولویت اشتغال با جوانان بومی باشد.
این معترض افزود: برخی خانوادهها زمینهای گستردهای را در قالب اراضی سنددار یا حق ریشه به طرح واگذار کردهاند و انتظار داشتند حداقل فرزندان بازنشستگان و نیروهای سابق مجموعه در اولویت جذب قرار گیرند.
تلاش برای مذاکره به نتیجه نرسید
این جوان با اشاره به تلاشهای انجامشده برای حل مسالمتآمیز موضوع اظهار کرد: چند بار نمایندگان و معتمدان روستا برای مذاکره با شرکت مراجعه کردند، اما به گفته او، این تلاشها نتیجه مشخصی نداشته است.
وی گفت که شورای روستا، رئیس کلانتری و بخشدار برای پیگیری موضوع وارد عمل شدهاند، اما همچنان پاسخ مشخصی درباره زمان و نحوه جذب نیروهای بومی دریافت نشده است.
معترضان همچنین خواستار ارائه فهرست بیمهشدگان شرکت برای مشخص شدن وضعیت جذب نیرو هستند و میگویند بر اساس اطلاعاتی که در اختیار دارند، طی ماههای اخیر تعدادی نیروی جدید به مجموعه اضافه شدهاند.
این در حالی است که مدیریت شرکت اعلام کرده نیروهای مورد اشاره، استخدام رسمی یا نیروی جدید شرکت نبوده و مربوط به پیمانکاران پروژههای تعمیرات اساسی هستند.
روایت معترضان از تجمعها
به گفته این جوان، تعداد افراد بیکار معترض در مقطعی به بیش از ۱۰۰ نفر رسیده و در یکی از تجمعها حدود ۷۰ تا ۸۰ نفر حضور داشتهاند.
وی مدعی شد که در برخی تجمعها برخوردهای تندی با معترضان صورت گرفته و تعدادی از افراد نیز در جریان این برخوردها آسیب دیدهاند.
او همچنین گفت در یکی از روزها معترضان مسافتی حدود ۱۰ کیلومتر را از مقابل کارخانه تا ساختمان اداری شرکت طی کردند، اما در نهایت امکان گفتوگو با مدیران فراهم نشد.
این جوان تأکید کرد که خواسته اصلی معترضان، ایجاد فرصت شغلی و بررسی عادلانه وضعیت استخدام نیروهای بومی است و در صورت بینتیجه ماندن پیگیریها، تجمعات مطالبهگرانه ادامه خواهد داشت.
از وعده اشتغال تا ورود پیمانکاران
برای بررسی ریشههای این اختلاف، باید به تاریخچه طرح توسعه نیشکر خوزستان بازگشت؛ طرحی که مطالعات آن به دهه ۱۳۳۰ بازمیگردد و اجرای گسترده آن در قالب هفت مجتمع در اواخر دهه ۱۳۶۰ و اوایل دهه ۱۳۷۰ آغاز شد.
مجتمعهای سلمان فارسی، حکیم فارابی، امام خمینی، امیرکبیر، دعبل خزاعی، میرزا کوچکخان و دهخدا از جمله واحدهای اصلی این طرح هستند که با هدف توسعه کشاورزی صنعتی، افزایش تولید شکر، تأمین بخشی از نیاز کشور و ایجاد اشتغال در منطقه شکل گرفتند.
خوزستان به دلیل برخورداری از رودخانههای پرآب، زمینهای مسطح و شرایط اقلیمی مناسب، به یکی از مهمترین مناطق کشت نیشکر کشور تبدیل شد. در کنار تولید شکر، محصولات جانبی نیشکر از جمله ملاس، باگاس، خوراک دام و الکل نیز به بخشی از فعالیت اقتصادی این مجموعهها تبدیل شدهاند.
دعبل خزاعی؛ یک مجتمع بزرگ در جنوب اهواز
شرکت کشت و صنعت نیشکر دعبل خزاعی که در سال ۱۳۸۲ به ثبت رسیده، یکی از مجتمعهای هفتگانه طرح توسعه نیشکر در جنوب اهواز است. این مجموعه حدود ۱۲ هزار هکتار زمین در اختیار دارد و علاوه بر تولید شکر، در تأمین ملاس و باگاس برای صنایع پاییندستی نقش دارد.
همچنین بخشی از پسماند نیشکر در فرآیند تولید انرژی مورد استفاده قرار میگیرد و برق تولیدشده به شبکه سراسری عرضه میشود.
با وجود این ظرفیت اقتصادی، مسئله اصلی معترضان این است که توسعه صنعتی منطقه تا چه اندازه توانسته است به بهبود وضعیت اشتغال و معیشت جوامع محلی منجر شود.
واگذاری زمین؛ آغاز یک مطالبه قدیمی
بخش دیگری از اعتراضات به نحوه واگذاری اراضی در زمان اجرای طرح توسعه نیشکر بازمیگردد. بر اساس روایت برخی اهالی، در زمان آغاز طرح، بخشی از زمینهایی که سالها محل فعالیت کشاورزی و دامداری خانوارهای روستایی بود، در اختیار طرح توسعه قرار گرفت.
در آن دوره، بسیاری از بهرهبرداران محلی اسناد رسمی امروزی در اختیار نداشتند و مالکیت یا حق بهرهبرداری آنها بر اساس اسناد سنتی، نسق و حق ریشه شناخته میشد.
یکی از معتمدان محلی که سابقه طولانی کار در مجتمع دعبل خزاعی دارد، میگوید در زمان واگذاری زمینها، مسئولان و مدیران به مردم وعده داده بودند که اشتغال بومیان در مجموعه در اولویت قرار خواهد داشت.
معتمد محلی: ۹۰ هکتار زمین دادم، حالا پسرم بیکار است
این معتمد محلی که خود سالها در مجتمع دعبل خزاعی کار کرده و اکنون بازنشسته است، درباره سابقه واگذاری اراضی گفت: در سال ۱۳۷۰، مسئولان و کارشناسان برای اجرای طرح توسعه نیشکر با شوراها و معتمدان روستاها جلساتی برگزار کردند و از مردم خواستند زمینهای خود را در اختیار طرح قرار دهند.
به گفته او، در آن زمان به مردم وعده داده شد که در مقابل واگذاری زمین و تغییر شیوه معیشت، فرصتهای شغلی مجموعه در اختیار جوانان بومی قرار گیرد.
وی افزود: خودش حدود ۹۰ هکتار زمین را به واحد دعبل خزاعی واگذار کرده و سالها برای آبادانی و توسعه مجموعه کار کرده است، اما اکنون که بازنشسته شده، فرزندش برای ورود به همان مجموعه با مشکل مواجه است.
این معتمد محلی گفت: پسرش سه سال است برای ورود به شرکت در آزمونهای استخدامی شرکت میکند، در حالی که خانواده آنها زمین خود را برای اجرای همین طرح واگذار کردهاند.
تغییر مسیر استخدام به سمت پیمانکاری
این فعال محلی معتقد است وضعیت استخدام نیروهای بومی در سالهای گذشته تغییر کرده است.
وی گفت: در سالهای ابتدایی، نیروهای بومی به شکل شرکتی جذب میشدند و این روند تا حدود سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۶ ادامه داشت، اما پس از بازنشستگی نیروهای قدیمی و نیاز شرکت به نیروی جایگزین، شیوه جذب تغییر کرد و استفاده از نیروهای پیمانکاری افزایش یافت.
او مدعی شد که در حال حاضر بخش قابل توجهی از نیروهای مورد نیاز از خارج منطقه تأمین میشوند و سهم روستاهای اطراف از اشتغال شرکت کاهش یافته است.
این فعال محلی تأکید کرد که اعتراض مردم به اصل توسعه صنعتی نیست و گفت: شرکت یک مجموعه ملی است و همه مردم میتوانند از ظرفیت آن بهرهمند شوند، اما انتظار بومیان این است که جوانانی که خانوادههایشان زمینهای خود را برای اجرای طرح واگذار کردهاند، در اولویت فرصتهای شغلی منطقه قرار گیرند.
وی همچنین ادعای زیانده بودن شرکت را رد کرد و گفت مجموعههایی مانند کارخانه MDF، واحد تولید الکل، خوراک دام، ملاس و شکر در این مجتمع فعال هستند و از ظرفیت اقتصادی قابل توجهی برخوردارند.
فرمانداری: استخدام جدیدی انجام نشده است
در مقابل، رسول ساکی، فرماندار کارون، با اشاره به اعتراض جوانان روستاهای عمیشیه و موران گفت: بیکاری یکی از دغدغههای عمومی شهرستان است، اما درباره مجتمع دعبل خزاعی باید میان استخدام نیروی شرکت و بهکارگیری نیروهای پیمانکاری تفاوت قائل شد.
وی توضیح داد: جوانان مدعی بودند که شرکت طی یک سال و نیم گذشته نیروهای جدیدی جذب کرده است. بر همین اساس جلسهای با حضور نمایندگان جوانان و مدیرعامل شرکت برگزار شد و مدیریت شرکت اعلام کرد که در این مدت استخدام جدیدی در شرکت صورت نگرفته است.
ساکی افزود: توافق شده است اگر معترضان بتوانند جذب نیروی جدید و غیربومی در این مدت را اثبات کنند، به ازای هر نیروی غیربومی، یک نفر از جوانان روستا جذب شود.
فرماندار کارون گفت: از جوانان خواسته شده اسامی افرادی را که معتقدند به تازگی استخدام شدهاند ارائه کنند تا موضوع از طریق سازمان تأمین اجتماعی بررسی شود.
وی همچنین درباره اعتراض به روند آزمونهای استخدامی گفت: توافق شده است در آزمونها و مصاحبههای آینده، دو یا سه نفر از معتمدان و اعضای شوراهای محلی به عنوان ناظر حضور داشته باشند تا فرآیند جذب با شفافیت بیشتری انجام شود.
ساکی همچنین از رایزنی با مدیرعامل هلدینگ نیشکر برای فراهم کردن زمینه جذب تعدادی از جوانان منطقه در ماههای آینده خبر داد.
فرمانداری: برخورد خشن با معترضان گزارش نشده است
فرماندار کارون درباره ادعای معترضان درباره برخوردهای قهری نیز گفت: گزارشی درباره بازداشت افراد به او نرسیده است.
وی حضور نیروی انتظامی در محل را ناشی از ورود افراد به محوطه محصور شرکت دانست و گفت حضور مأموران در چنین شرایطی طبیعی است، اما ادعاهای مربوط به برخوردهای خشن را تأیید نکرد.
ساکی ریشه اصلی شکلگیری اعتراضات را نیز ضعف ارتباط میان مدیریت شرکت و جامعه محلی دانست و گفت: جوانان تصور کرده بودند ۳۰ تا ۴۰ نفر بهتازگی در شرکت استخدام شدهاند، در حالی که مدیرعامل توضیح داده این افراد نیروهای یک شرکت پیمانکاری برای انجام تعمیرات اساسی و دارای قرارداد موقت بودهاند.
وی تأکید کرد: اگر مدیریت شرکت از ابتدا درباره این موضوع با جوانان منطقه گفتوگو میکرد و تفاوت میان نیروی شرکت و نیروی پیمانکاری را توضیح میداد، احتمالاً اعتراضات به این شکل شکل نمیگرفت.
ظرفیت اشتغال شرکت محدود است
فرماندار کارون در عین حال با تأکید بر ضرورت حمایت از جوانان بیکار گفت: دغدغه جوانان قابل درک است و فردی که بیکار است و خانواده دارد، انتظار حمایت دارد؛ اما هر بنگاه اقتصادی نیز ظرفیت مشخصی برای جذب نیروی انسانی دارد.
وی افزود: همانطور که یک واحد صنفی کوچک نمیتواند بدون توجه به توان مالی خود نیروی بیشتری استخدام کند، یک شرکت تولیدی نیز نمیتواند برای پاسخگویی به تمام تقاضاهای اشتغال، بیش از ظرفیت اقتصادی خود نیرو جذب کند؛ زیرا در این صورت ممکن است با کاهش سود یا حتی زیان مواجه شود.
ساکی تأکید کرد: برای حل مشکل بیکاری منطقه باید علاوه بر استفاده از ظرفیت شرکتهای موجود، به دنبال ایجاد ظرفیتهای جدید اقتصادی و فرصتهای شغلی دیگر نیز بود.
مطالبهای میان زمین، اشتغال و توسعه
اختلاف میان جوانان بومی و مدیریت مجتمع دعبل خزاعی، تنها یک اختلاف بر سر چند فرصت شغلی نیست؛ این موضوع به مسئلهای قدیمیتر درباره نسبت میان توسعه صنعتی و منافع جوامع محلی بازمیگردد.
از یک سو، جوانان روستاهای اطراف معتقدند خانوادههای آنها بخشی از زمینها و شیوه سنتی معیشت خود را در مسیر اجرای طرح توسعه نیشکر از دست دادهاند و در مقابل، وعده اشتغال بومیان داده شده است. از سوی دیگر، مدیریت شرکت و فرمانداری بر محدودیت ظرفیت استخدامی و تفاوت میان نیروهای شرکت و نیروهای پیمانکاری تأکید دارند.
در چنین شرایطی، شفاف شدن آمار استخدام، بررسی سوابق بیمهای نیروهای جذبشده، مشخص شدن سهم واقعی اشتغال بومیان و ایجاد سازوکاری برای نظارت نمایندگان جامعه محلی بر فرآیند جذب میتواند به روشن شدن واقعیت و کاهش تنشها کمک کند.
مسئله اصلی اکنون این است که توسعه صنعتی در کنار سودآوری و افزایش تولید، تا چه اندازه توانسته است سهمی پایدار برای جامعهای که در مجاورت این صنایع زندگی میکند ایجاد کند؛ پرسشی که پاسخ آن میتواند تعیینکننده آینده رابطه میان صنایع بزرگ خوزستان و جوامع محلی باشد.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام