سه هفته پس از اجرای کالابرگ/روایت میدانی از بازار و تجربه خرید مردم

با گذشت سه هفته از اجرای طرح کالابرگ الکترونیک، گشت میدانی از فروشگاه‌های زنجیره‌ای و میادین میوه و تره‌بار تهران حاکی از آن است که همچنان بخشی از شهروندان در فرآیند خرید کالابرگی با مشکلاتی از جمله محدودیت عرضه کالا، صف برای برخی اقلام پروتئینی، اختلال سامانه و افزایش قیمت برخی کالاهای اساسی مواجه هستند.

این طرح در چارچوب سیاست «کارآمدسازی یارانه‌ها» و با هدف حذف ارز ترجیحی واردات کالاهای اساسی و انتقال یارانه به مصرف‌کننده نهایی اجرا شده است. تاکنون بیش از ۷۰ میلیون نفر برای دریافت کالاهای اساسی از طریق کالابرگ الکترونیک مراجعه کرده‌اند و مجموع خرید انجام‌شده در این قالب به بیش از ۷۵ هزار میلیارد تومان رسیده که نشان‌دهنده استقبال گسترده مردم از این طرح است.

سبد کالابرگ الکترونیک شامل ۹ تا ۱۱ قلم کالا در سه گروه پروتئینی (گوشت مرغ، گوشت قرمز و تخم‌مرغ)، لبنیات (شیر، ماست و پنیر) و خواروبار (برنج، روغن، ماکارونی، قند و شکر و حبوبات) است.

وزیر امور اقتصادی و دارایی با اشاره به سیاست ارزی جدید دولت اعلام کرده است که تخصیص ارز ترجیحی به مصرف‌کننده نهایی به‌جای ابتدای زنجیره تولید، موجب شده کالاهای اساسی به‌طور مؤثرتری به دهک‌های پایین درآمدی برسد و اهداف دولت چهاردهم در این حوزه محقق شود.

بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد کالاهای اساسی به‌طور کلی در بازار موجود است، اما در روزهای ابتدایی اجرای طرح، به دلیل استقبال بالای مردم، توزیع برخی اقلام با وقفه‌هایی همراه بوده است. در فروشگاه‌های زنجیره‌ای بزرگ، صف‌های طولانی مشاهده نشد و شهروندان عمدتاً توانستند کالاهای مورد نیاز خود را تأمین کنند، اما در فروشگاه‌هایی که گوشت قرمز و مرغ به‌صورت فله‌ای عرضه می‌شد، صف‌های خرید شکل گرفته بود.

در حالی که فروشگاه‌های بزرگ تقریباً تمامی اقلام کالابرگی را عرضه می‌کردند، برخی فروشگاه‌های زنجیره‌ای کوچک با محدودیت عرضه کالاهایی مانند روغن، برنج، ماکارونی و مرغ مواجه بودند. این موضوع باعث نارضایتی برخی شهروندان شده است؛ به‌گونه‌ای که برخی اعلام کردند در مراجعه به فروشگاه‌ها تنها امکان خرید یک یا دو قلم کالا را داشته‌اند و برای تکمیل سبد کالایی خود ناچار به مراجعه به چند فروشگاه شده‌اند.

برخی شهروندان نیز از عرضه محدود گوشت قرمز و مرغ در ساعات ابتدایی روز گلایه داشتند و اعلام کردند این اقلام به‌سرعت به فروش می‌رسد. همچنین گزارش‌هایی از اختلال سامانه کالابرگ و عدم امکان خرید برای برخی افراد مطرح شد.

در برخی فروشگاه‌ها محدودیت‌هایی برای خرید اعمال شده بود؛ از جمله عرضه یک بطری روغن پخت‌وپز، یک کیسه ۱۰ کیلوگرمی برنج، سه بسته ماکارونی و یک عدد مرغ برای هر خانوار. در برخی فروشگاه‌ها نیز گوشت قرمز، مرغ یا برنج عرضه نمی‌شد.

آنچه بیش از همه موجب نگرانی شهروندان شده، افزایش قیمت برخی اقلام کالابرگی در هفته سوم اجرای طرح است. بر اساس مشاهدات میدانی، قیمت گوشت مرغ و گوشت قرمز نسبت به هفته‌های ابتدایی اجرای طرح، بین ۱۰ تا ۲۰ درصد افزایش یافته است.

فروشندگان فروشگاه‌های زنجیره‌ای نیز با تأیید استقبال گسترده مردم اعلام کردند که کالاهای اساسی روزانه تأمین می‌شود، اما به دلیل ازدحام جمعیت، اقلامی مانند مرغ، برنج و روغن به‌سرعت به فروش می‌رسد. به گفته آنان، بیشترین کمبود فعلی مربوط به روغن سرخ‌کردنی، گوشت قرمز، مرغ و برنج هندی است.

برخی شهروندان از افزایش محسوس قیمت‌ها پس از اجرای کالابرگ خبر دادند و اعلام کردند قیمت روغن، مرغ و گوشت قرمز نسبت به ابتدای اجرای طرح رشد قابل توجهی داشته است. به گفته آنان، گرانی کالاهای اساسی باعث شده توان خرید خانوارها کاهش یابد.

برخی دیگر نیز با اشاره به نیاز خانوار به کالاهایی مانند شوینده‌ها، خواستار امکان خرید اقلام غیرخوراکی با کالابرگ شدند. همچنین شماری از شهروندان به قطع یارانه نقدی دهک‌های ۷ تا ۱۰ اشاره کرده و خواستار بازنگری در این تصمیم برای حمایت از بازنشستگان و خانوارهای کم‌درآمد شدند.

بر اساس اعلام وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در طرح جدید کالابرگ الکترونیک با هدف تثبیت قدرت خرید، اعتبار ماهانه یک میلیون تومان برای هر نفر (مجموعاً چهار میلیون تومان برای چهار ماه) به‌صورت اعتباری به حساب سرپرستان خانوار واریز شده است. این اعتبار امکان خرید ۹ قلم کالای اساسی از میان بیش از ۲۶۰ هزار فروشگاه طرف قرارداد و ۱۱ فروشگاه زنجیره‌ای را فراهم می‌کند.

همچنین روش دوم کالابرگ که شامل بسته‌ای کالایی با وزن مشخص و قیمت ثابت است، از بهمن‌ماه آغاز خواهد شد و خانوارها می‌توانند با پرداخت مابه‌التفاوتی مشخص، این بسته را دریافت کنند. به گفته مسئولان، قیمت این بسته در دوره سه‌ماهه ثابت خواهد ماند و هدف آن جلوگیری از نوسان قیمت و حفظ قدرت خرید مردم است.

*بازنویسی:تحریریه پژواک کارفرما