بازار حبوبات در چنبره انحصار/تفاوت فاحش قیمتها نتیجه چه سازوکاری است؟
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با تأکید بر اینکه حذف ارز ترجیحی به یکی از بزرگترین منابع رانت کشور پایان داده است، گفت: با وجود حذف این ارز، ادامه انحصار در واردات موجب شده قیمت برخی حبوبات در ایران تا هفت برابر قیمت جهانی باشد.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند، در تشریح پیامدهای اقتصادی سیاستهای ارزی تأکید کرد که دولت از ابتدای زمستان ۱۴۰۴ با حذف ارز ترجیحی برای واردات کالاهای اساسی و جایگزینی آن با کالابرگ الکترونیکی برای مصرفکننده نهایی، بزرگترین منبع رانت سالانه ۱۰ میلیارد دلاری را مسدود کرده است.
فساد سازمانیافته در سایه ارز ترجیحی؛ از کنجاله سویا تا هواپیما
مدنی تأکید کرد که این ارز یارانهای، بهجای رسیدن کالا با قیمتهای نزدیک به یکسوم قیمت جهانی به دست مردم، به منبع سوءاستفاده تبدیل شده بود. وی افزود: «برخی واردکنندگان با ترفندهای مختلف، ارز ترجیحی دریافتی را در بازار آزاد فروخته یا کالاهای وارداتی را با حاشیه سودهای نجومی به فروش میرساندند.»
نمونههای فساد:
کنجاله سویا: مدنی به عنوان نمونهای از فساد اشاره کرد که قیمت جهانی کنجاله سویا حدود ۳۰ سنت بر کیلوگرم بود و با ارز ترجیحی باید کمتر از ۱۰ هزار تومان قیمت میخورد، اما قیمت آن در بازار داخلی حتی به ۱۰۰ هزار تومان نیز رسیده بود.
صنعت هوایی و خطر برای مسافران: وی نمونهای «عجیب و خطرناک» از سوءاستفاده در صنعت هوایی را فاش کرد. یکی از شرکتها با ادعای نیاز به قطعات و تحریمها، ارز ترجیحی را به بهای خرید هواپیمای نو دریافت کرده بود. اما بهجای خرید هواپیمای کمکارکرد، یک هواپیمای مستهلک با موتور با ضریب اطمینان بسیار پایین خریداری کرد که منجر به فرود اضطراری شد. سپس این شرکت مجدداً با ادعای خرید موتور نو، ارز ترجیحی گرفته بود اما باز هم یک موتور کارکرده وارد کرده بود. این یعنی کسب رانت چندین میلیون دلاری و به خطر انداختن جان مسافران.
بازار حبوبات؛ محلی برای رانتهای جدید
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به بازار حبوبات، یادآور شد که وابستگی وارداتی حدود ۳۰ درصدی برای تأمین نیاز سالانه کشور (نیاز ۷۹۰ تا ۹۷۰ هزار تن در برابر تولید ۶۵۰ تا ۷۰۰ هزار تن) بستر مناسبی برای شکلگیری رانت فراهم کرده بود.
مدنی افزود: پس از تخصیص ارز ترجیحی برای واردات حبوبات، نام شرکتها و افرادی که هیچ سابقه فعالیتی در این حوزه نداشتند (مانند فعالان واردات چای یا خودروهای لوکس) در لیست دریافتکنندگان ارز دیده شدند. این امر با اعتراض انجمن تخصصی حبوبات مواجه شد و نشاندهنده فقدان مشورت و شفافیت در تخصیص ارز بود.
تبدیل کالای اساسی به کالای لوکس
این کارشناس اقتصادی با استناد به آمار گمرک، تأثیر این سازوکار بر سفره مردم را تشریح کرد: «ارز ترجیحی باعث شد حبوبات به کالایی لوکس تبدیل شود و بخش قابل توجهی از مردم از دسترسی به آن محروم شوند. در هشت ماهه سال جاری، ۱۲۷ هزار تن حبوبات با ارز ترجیحی وارد شده، اما قیمت داخلی برخی اقلام مانند لوبیای قرمز، لوبیا چیتی و لوبیا سفید، حتی با وجود ارز ترجیحی، به صورت عددی و در برخی موارد تا ۱۴۰۰ درصد بیشتر از قیمتهای جهانی عرضه میشد.»
راهکار: پایان دادن به انحصار برای کاهش قیمتها
مدنی در جمعبندی تأکید کرد که دولت برای ایجاد رضایت عمومی و افزایش سرمایه اجتماعی، باید در گام بعدی، انحصار واردات حبوبات را رفع کند تا قیمتهای داخلی به نرخهای واقعی بازارهای جهانی نزدیک شود. او این وضعیت را مشابه بازار مرغ دانست که پس از رفع انحصار واردات نهادهها، قیمتها تعدیل شدند.
در نهایت، مدنی خواستار برخورد قاطع دستگاه قضا با شرکتها و افرادی شد که با سوءاستفاده از سازوکار ارز ترجیحی، اقدام به کسب ثروت نامشروع کرده و به معیشت مردم آسیب زدند.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام