رشد شاخص بورس کمتر از انتظارات؛ سودآوری شرکت‌ها تعیین‌کننده مسیر بازار

یک کارشناس بازار سرمایه با اشاره به اینکه رشد شاخص‌های بورس هنوز به اندازه انتظارات نبوده است، تاکید کرد: برای پیش‌بینی آینده بازار باید ابتدا عوامل اثرگذار بر سودآوری و ارزش‌گذاری را شناخت.

بررسی چشم‌انداز بازار سرمایه در دوره‌ای که با تنش‌های سیاسی و اقتصادی همراه است به یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد توجه فعالان بازار سهام تبدیل شده است. در این میان، برای ارزیابی مسیر پیش‌روی بورس باید متغیرهای اثرگذار بر سودآوری شرکت‌ها، ارزش‌گذاری سهام و روندهای بنیادی اقتصاد را شناسایی و تحلیل کرد.

در همین رابطه، محمد نوربخش، اقتصاددان، تحلیلگر ارشد بازارهای مالی و کارشناس خبره بازار سرمایه، در گفتگو با مهر به تشریح چارچوبی علمی برای تحلیل آینده بورس پرداخت و تأکید کرد که برای ارزیابی مسیر پیش روی بازار، ابتدا باید متغیرهای اثرگذار بر سودآوری شرکت‌ها و ارزش‌گذاری سهام را شناسایی کرد.

بازگشایی ناقص بورس پس از جنگ؛ بخشی از بازار هنوز متوقف است

نوربخش در ابتدای سخنان خود با اشاره به شرایط خاص بازار سرمایه پس از جنگ اظهار کرد: بازار سرمایه در حالی فعالیت خود را از سر گرفت که بازگشایی آن به‌صورت کامل انجام نشد و هنوز بخشی از نمادها به دلایل مختلف متوقف هستند. در روزهای ابتدایی آغاز معاملات، بسیاری از سهام با فشار فروش و نوسانات قابل توجه مواجه بودند، اما پس از گذشت مدت کوتاهی شاهد رشد اسمی قیمت سهام در نمادهای فعال بودیم.

وی افزود: با وجود این رشدها، هنوز بخش بزرگی از بازار در وضعیت توقف قرار دارد و نمی‌توان تصویر کاملی از واکنش کل بازار به شرایط جدید ارائه کرد. به همین دلیل ارزیابی وضعیت بورس نیازمند نگاه عمیق‌تری به متغیرهای بنیادی اقتصاد است.

چرا بازدهی بورس حتی بدون افت قیمت نیز می‌تواند «منفی» باشد؟

این تحلیلگر بازار سرمایه با اشاره به شرایط تورمی توضیح داد: پیش از بازگشایی بازار نیز مطرح کرده بودم که حتی اگر بورس بدون افت قیمت و بدون ثبت معاملات منفی بازگشایی شود، باز هم از منظر واقعی یا حقیقی با کاهش ارزش مواجه خواهد بود. دلیل این موضوع آن است که در فاصله تعطیلی بازار، سایر دارایی‌ها و کالاها به واسطه تورم، افزایش قیمت قابل توجهی را تجربه کرده‌اند.

وی در توضیح مفهوم بازدهی حقیقی گفت: بسیاری از سرمایه‌گذاران تنها به تغییرات ظاهری قیمت‌ها توجه می‌کنند، در حالی که معیار اصلی، قدرت خرید سرمایه است. اگر همگام با تورم که ارزش ریال کاهش پیدا می‌کند و قیمت دارایی‌ها متناسب با آن رشد نکنند، در واقع سرمایه‌گذار بخشی از قدرت خرید خود را از دست داده است؛ حتی اگر قیمت سهام روی تابلو کاهش نیافته باشد.

به گفته نوربخش، در زمان بازگشایی بازار، با در نظر گرفتن افت ارزش پول ملی و رشد قیمت سایر دارایی‌ها، بورس از منظر واقعی حدود ۳۰ درصد عقب‌تر از سطح تعادلی خود قرار داشت.

رشد شاخص رخ داده اما هنوز به اندازه انتظارات نبوده است

این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به عملکرد شاخص بورس پس از بازگشایی گفت: اگرچه شاخص کل بورس طی این مدت رشد کرده است، اما میزان این رشد هنوز با آنچه بسیاری از تحلیلگران انتظار داشتند فاصله دارد. یکی از دلایل این موضوع نیز وجود محدودیت دامنه نوسان است که سرعت تعدیل قیمت‌ها را کاهش داده و مانع از آن شده که بازار در مدت کوتاه‌تری خود را با شرایط جدید تطبیق دهد.

بررسی کلیت بازار پیش از معرفی برندگان و بازندگان

نوربخش با بیان اینکه این گفتگو مقدمه‌ای برای تحلیل‌های تخصصی‌تر آینده است، اظهار کرد: در این مرحله قصد داریم درباره چشم‌انداز کلی بازار و متوسط وضعیت بورس صحبت کنیم. در بخش های بعدی می‌توان به‌صورت جزئی‌تر درباره صنایع مختلف، شرکت‌های برنده و بازنده و حتی برخی نمادهای خاص صحبت کرد. اما پیش از ورود به آن مباحث، لازم است چارچوب تحلیلی مشترکی برای درک آینده بازار ایجاد شود.

آینده چگونه تحلیل می‌شود؟ نگاهی به مبانی آینده‌پژوهی

این اقتصاددان در ادامه به یکی از مهم‌ترین مباحث تحلیلی یعنی روش تفکر درباره آینده پرداخت و گفت: بسیاری تصور می‌کنند آینده کاملاً ناشناخته و غیرقابل پیش‌بینی است، اما علوم مختلف از جمله آینده‌پژوهی یا Future Studies تلاش می‌کنند با استفاده از روش‌های علمی، امکان تحلیل آینده را فراهم کنند.

وی در توضیح این مفهوم افزود: در ادبیات آینده‌پژوهی، آینده به زمانی گفته می‌شود که هنوز فرا نرسیده است؛ خواه یک روز بعد باشد یا یک سال بعد. آنچه در آن زمان رخ می‌دهد، حاصل تلاقی و برهم‌کنش روندهایی است که امروز در حال شکل‌گیری هستند.

چرا شناخت روندها از خود آینده مهم‌تر است؟

نوربخش برای ساده‌سازی این موضوع مثالی از بازار سهام مطرح کرد و گفت: اگر بخواهیم درباره وضعیت بورس در یک سال آینده صحبت کنیم، ابتدا باید عوامل اثرگذار بر بازار را شناسایی کنیم. سپس روند حرکت هر یک از این عوامل را در آینده برآورد کنیم. در نهایت از ترکیب این روندها تصویری از آینده بازار به دست می‌آید.

وی ادامه داد: به بیان ساده، آینده از دل روندهای امروز ساخته می‌شود. بنابراین هر تحلیلی که بدون شناخت عوامل بنیادین و روندهای اثرگذار انجام شود، بیشتر شبیه حدس و گمان خواهد بود تا تحلیل علمی.

فرمولی ساده برای فهم ارزش بازار؛ از سودآوری تا قیمت سهام

این تحلیلگر ارشد بازارهای مالی در بخش دیگری از سخنان خود تلاش کرد پیچیدگی تحلیل بازار را در قالب یک رابطه ساده توضیح دهد.

او گفت: اگر بخواهیم ارزش یک شرکت یا حتی کل بازار سهام را به زبان ساده توضیح دهیم، می‌توان آن را حاصل ضرب دو متغیر اصلی دانست؛ نخست سودآوری شرکت‌ها و دوم ضریب ارزش‌گذاری بازار.

نوربخش توضیح داد: در ادبیات مالی، سود هر سهم یا EPS مخفف Earnings Per Share به معنای سودی است که به هر سهم تعلق می‌گیرد. در کنار آن، نسبت P/E یا Price to Earnings قرار دارد که نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران حاضرند چند برابر سود شرکت را برای خرید سهام آن پرداخت کنند.

فرمول پایه ارزش‌گذاری سهام

نوربخش در ادامه افزود: برای مثال اگر شرکتی ۱۰۰ تومان سود به ازای هر سهم داشته باشد و بازار برای آن نسبت P/E معادل ۱۰ واحد در نظر بگیرد، ارزش نظری هر سهم حدود هزار تومان خواهد بود. به بیان دیگر:

P = E * (P/E)

یعنی قیمت یا ارزش بازار برابر است با حاصلضرب سودآوری (E یا EPS) در نسبت ارزش‌گذاری (P/E).

به گفته این کارشناس بازار سرمایه، ساده‌ترین چارچوب تحلیلی بازار بر رابطه فوق استوار است.

وی در تشریح این رابطه گفت: قیمت یا ارزش یک سهم در نهایت از دو بخش تشکیل می‌شود؛ نخست میزان سودی که شرکت می‌سازد و دوم نگاهی که بازار به آینده آن سود دارد. بنابراین هر تغییری در سودآوری شرکت‌ها یا انتظارات سرمایه‌گذاران می‌تواند باعث تغییر ارزش بازار شود.

برای پیش‌بینی بورس یک سال آینده باید چه چیزی را بررسی کنیم؟

نوربخش در جمع‌بندی بخش اول از این مباحث مقدماتی، اظهار کرد: اگر بخواهیم بدانیم شاخص بورس در یک سال آینده چه وضعیتی خواهد داشت، باید ۲ سؤال اساسی را پاسخ دهیم. نخست اینکه سودآوری کل شرکت‌های بورسی در آینده چگونه تغییر می‌کند و دوم اینکه بازار حاضر است چه نسبت P/E یا ضریب ارزش‌گذاری برای این سودها در نظر بگیرد.

وی تأکید کرد: بنابراین تحلیل آینده بورس صرفاً بررسی نمودارها یا اخبار روز نیست، بلکه مطالعه مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، پولی، ارزی، سیاسی و روانی است که بر سود شرکت‌ها و انتظارات سرمایه‌گذاران اثر می‌گذارند.

نوربخش در پایان این بخش گفت: در ادامه این مباحث، هر یک از این عوامل به‌صورت جداگانه بررسی خواهد شد تا بتوان تصویری دقیق‌تر از برندگان و بازندگان احتمالی بازار سرمایه در دوره پیش رو ارائه کرد.