ایران علیه محدودیت پروازها به ایکائو شکایت کرد

در پی اعمال محدودیت برای پرواز برخی شرکت‌های هواپیمایی ایرانی در شماری از کشورهای منطقه، ایران اعتراض رسمی خود را به سازمان بین‌المللی هوانوردی کشوری (ایکائو) ارائه کرده است؛ اقدامی که موضوع رعایت مقررات هوانوردی بین‌المللی و مفاد کنوانسیون شیکاگو را وارد مرحله تازه‌ای کرده است.

در دور جدید تحریم‌های آمریکا، ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی هدف تحریم قرار گرفته‌اند و همزمان درباره ارائه خدمات به این شرکت‌ها نیز هشدارهایی صادر شده است. از جمله خدماتی که درباره آنها هشدار داده شده، سوخت‌رسانی، خدمات فرودگاهی و فروش بلیت است.

پس از این تحریم‌ها و هشدارها، محدودیت‌هایی برای پرواز شرکت‌های هواپیمایی ایرانی در برخی کشورهای منطقه اعمال شد. امارات از توقف پروازهای ایرلاین‌های ایرانی خبر داد و پس از آن محدودیت‌هایی در عمان، گرجستان، جمهوری آذربایجان و عراق نیز گزارش شد.

در عراق نیز ابتدا پروازهای ایران به بغداد متوقف شد و سپس پروازهای مربوط به فرودگاه‌های بغداد، نجف، اربیل و سلیمانیه با محدودیت مواجه شد.

ماده ۹ کنوانسیون شیکاگو چه می‌گوید؟

کنوانسیون شیکاگو یکی از مهم‌ترین اسناد حقوقی حاکم بر هوانوردی بین‌المللی است. ماده ۹ این کنوانسیون، اختیار کشورها برای ایجاد مناطق ممنوعه یا محدودیت پروازی در قلمرو خود را به رسمیت می‌شناسد، اما برای اعمال این محدودیت‌ها شرایطی نیز تعیین کرده است.

بر اساس این ماده، کشورها می‌توانند به دلایل نظامی یا حفظ امنیت عمومی، پرواز هواپیماهای سایر کشورها را در مناطق مشخصی محدود یا ممنوع کنند. با این حال، این محدودیت‌ها باید به شکل یکسان اعمال شوند و میان هواپیماهای کشور خود و هواپیماهای سایر کشورهای عضو که در خدمات هوایی مشابه فعالیت می‌کنند، تبعیضی وجود نداشته باشد.

این ماده همچنین در شرایط اضطراری یا برای حفظ امنیت عمومی، امکان اعمال موقت محدودیت بر پروازها را پیش‌بینی کرده است؛ مشروط بر اینکه محدودیت بدون توجه به ملیت هواپیماهای کشورهای دیگر اعمال شود.

بر اساس مفاد این کنوانسیون، کشورهای عضو همچنین موظف‌اند مقررات و محدودیت‌های اعمال‌شده در این زمینه را مطابق مقررات مربوط به ایکائو اعلام کنند.

بر این اساس، موضوع اصلی در پرونده اخیر ایران، صرفاً اختیار کشورها برای مدیریت فضای هوایی خود نیست، بلکه نحوه و مبنای اعمال محدودیت‌ها و ارتباط آن با فشارهای خارجی علیه شرکت‌های هواپیمایی ایرانی است.

اعتراض رسمی ایران به ایکائو

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، با اشاره به محدودیت‌های اعمال‌شده برای برخی ایرلاین‌های ایرانی اعلام کرده است که ایران شکایت خود را به نهادهای بین‌المللی هوانوردی از جمله ایکائو ارائه کرده و پیگیری‌های حقوقی و قانونی در این زمینه ادامه دارد.

وی با تأکید بر اولویت حل‌وفصل دیپلماتیک مسائل گفت که مذاکرات برای رفع محدودیت‌ها در حال انجام است و مسائل منطقه‌ای باید تا حد امکان از طریق سازوکارهای منطقه‌ای حل شوند.

ابوذر شیرودی، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری نیز پیشتر از پیگیری موضوع از مسیرهای دیپلماتیک و حقوقی خبر داده بود. به گفته وی، اعتراض رسمی جمهوری اسلامی ایران نسبت به محدودیت‌های اعمال‌شده تنظیم و به ایکائو ارسال شده و مستندات مربوط به اختلال در روند پروازها نیز در این مکاتبه ارائه شده است.

شیرودی همچنین گفته است که سازمان هواپیمایی از کشورهای اعمال‌کننده محدودیت درباره علت توقف پروازهای ایران توضیح خواسته و این اقدامات را از منظر توافق‌های دوجانبه میان کشورها نیز پیگیری می‌کند.

تلاش برای بازگشت پروازهای بغداد و نجف

رئیس سازمان هواپیمایی کشوری درباره پروازهای عراق نیز اعلام کرده است که مذاکرات برای بازگشت مسیرهای متوقف‌شده ادامه دارد و انتظار می‌رود در گام نخست پروازهای نجف و پس از آن بغداد از سر گرفته شوند.

در کنار پیگیری مسیرهای مستقیم، استفاده از مسیرهای جایگزین نیز در دستور کار قرار گرفته است. شیرودی با اشاره به محدودیت برخی پروازهای مستقیم اروپایی گفت مسیرهای اتصالی از طریق قطب‌های هوانوردی منطقه، از جمله استانبول، به‌عنوان راهکار جایگزین مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

وی همچنین از طرح موضوع حمله به فرودگاه‌ها، هواپیماها و رادارها در مجامع بین‌المللی خبر داده و گفته است این موضوع با همکاری وزارت امور خارجه در مراجع بین‌المللی پیگیری شده است.

به گفته شیرودی، موضوع حمله به فرودگاه‌ها و هواپیماها در ایکائو نیز مطرح شده و پرونده مربوط به غرامت در دادگاه لاهه در حال بررسی است؛ بنابراین درباره اصل و میزان غرامت باید منتظر نتیجه رسیدگی این دادگاه ماند.

اکنون در کنار مذاکرات دیپلماتیک برای بازگشت مسیرهای پروازی، نتیجه بررسی اعتراض ایران در ایکائو می‌تواند در تعیین چارچوب حقوقی محدودیت‌های اعمال‌شده علیه پروازهای شرکت‌های هواپیمایی ایرانی اهمیت داشته باشد.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما