سرشماری ۱۴۰۵ به شیوه‌ای متفاوت؛ اطلاعات خانوارها چگونه جمع‌آوری می‌شود؟
نهمین سرشماری عمومی نفوس و مسکن از دوم آبان‌ماه به روش ثبتی‌مبنا وارد مرحله میدانی می‌شود؛ روشی که با اتکا به اطلاعات دستگاه‌های اجرایی و مراجعه محدود به خانوارها، با هدف کاهش هزینه‌ها و افزایش دقت آمارهای رسمی اجرا خواهد شد.
نهمین سرشماری عمومی نفوس و مسکن کشور از دوم آبان‌ماه وارد مرحله عملیات میدانی می‌شود. این سرشماری برای نخستین بار در سال ۱۴۰۵ به روش «ثبتی‌مبنا» اجرا خواهد شد؛ رویکردی که با تکیه بر اطلاعات پایگاه‌های داده دستگاه‌های اجرایی و مراجعه محدود به خانوارهای منتخب، به دنبال کاهش هزینه‌های آمارگیری و افزایش دقت اطلاعات مورد استفاده در برنامه‌ریزی‌های کشور است.
بر اساس اعلام مسئولان مرکز آمار ایران، فرایند سرشماری شامل مراحل غیرحضوری و عملیات میدانی برای تکمیل اطلاعات و راستی‌آزمایی داده‌هاست. ارسال تدریجی پیامک‌های اطلاع‌رسانی نیز از ۲۵ مهرماه آغاز شده و مرحله میدانی طبق برنامه از دوم آبان‌ماه اجرا می‌شود.
سرشماری ثبتی‌مبنا چگونه اجرا می‌شود؟
در روش ثبتی‌مبنا، برخلاف شیوه‌های سنتی که جمع‌آوری اطلاعات عمدتاً از طریق مراجعه حضوری و پرسش از خانوارها انجام می‌شد، بخش عمده داده‌های مورد نیاز از سامانه‌ها و پایگاه‌های اطلاعاتی دستگاه‌های اجرایی استخراج و بررسی می‌شود. در ادامه، مأموران سرشماری برای تکمیل اطلاعات و بررسی صحت داده‌ها به درصد محدودی از خانوارهای منتخب مراجعه می‌کنند.
این روش می‌تواند با کاهش مراجعه‌های گسترده، جلوگیری از جمع‌آوری تکراری اطلاعات و افزایش سرعت پردازش داده‌ها، هزینه‌های اجرایی سرشماری را کاهش دهد. رئیس مرکز آمار ایران نیز با اشاره به نتایج مقدماتی اجرای این شیوه، از کاهش بیش از ۹۰ درصدی هزینه‌ها در مقایسه با سرشماری سال ۱۳۹۵ خبر داده است.
حسین سپهری، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان تهران، نیز با اشاره به استفاده از ریزداده‌های آماری و اطلاعات سامانه‌های اجرایی، این روش را تحولی در نظام آماری کشور دانسته و بر همکاری دستگاه‌های مسئول برای اجرای دقیق آن تأکید کرده است.
سرشماری جدید چه تأثیری بر شفافیت و تخصیص منابع دارد؟
یکی از مهم‌ترین کاربردهای سرشماری، ارائه تصویری دقیق از جمعیت، وضعیت سکونت و ویژگی‌های جمعیتی و مسکونی کشور است. هرچه این اطلاعات دقیق‌تر و به‌روزتر باشد، امکان تصمیم‌گیری متناسب با نیازهای واقعی مناطق مختلف نیز افزایش می‌یابد.
توزیع هدفمندتر منابع عمومی:شناخت پراکندگی جمعیت در شهرها، روستاها و مناطق مختلف می‌تواند به دولت در برنامه‌ریزی برای توسعه مدارس، مراکز درمانی، حمل‌ونقل عمومی، زیرساخت‌های شهری و خدمات روستایی کمک کند. اطلاعات دقیق‌تر همچنین امکان مقایسه نیازهای مناطق با منابع تخصیص‌یافته را فراهم می‌کند.
بهبود تصمیم‌گیری‌های اقتصادی و اجتماعی: آمار ناقص یا قدیمی ممکن است به برآورد نادرست نیازهای جمعیتی و خدماتی منجر شود. داده‌های جدید درباره جمعیت و مسکن می‌تواند مبنای مناسب‌تری برای سیاست‌گذاری در حوزه‌هایی مانند توسعه شهری، ساخت‌وساز، اشتغال و ارائه خدمات عمومی باشد.
هماهنگی بیشتر میان دستگاه‌های اجرایی: استفاده هدفمند از پایگاه‌های اطلاعاتی می‌تواند از ثبت چندباره اطلاعات و شکل‌گیری آمارهای ناسازگار جلوگیری کند. البته تحقق این هدف به استانداردسازی داده‌ها، تعیین مسئولیت دستگاه‌ها و رفع نواقص اطلاعاتی وابسته است.
افزایش پاسخ‌گویی: انتشار آمارهای معتبر و قابل ارزیابی به رسانه‌ها، پژوهشگران و شهروندان کمک می‌کند تغییرات جمعیتی و وضعیت مسکن را بهتر بررسی کنند و عملکرد سیاست‌گذاران را با نیازهای واقعی جامعه بسنجند.
با این حال، اجرای سرشماری به‌تنهایی تضمین‌کننده شفافیت نیست. کیفیت داده‌ها، حفاظت از حریم خصوصی، رعایت ضوابط قانونی و انتشار به‌موقع نتایج از جمله عواملی هستند که تعیین می‌کنند اطلاعات جمع‌آوری‌شده تا چه اندازه به بهبود تصمیم‌گیری‌های عمومی منجر شود.
نقش فناوری در کاهش مراجعات اداری
سید حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، با اشاره به آغاز عملیات میدانی سرشماری ثبتی‌مبنا، بر اهمیت اتصال سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی و استفاده از فناوری‌های نوین در تحول فرایندهای اداری تأکید کرده است.
تبادل اطلاعات میان سامانه‌ها می‌تواند نیاز شهروندان به مراجعه‌های مکرر برای دریافت خدمات و ارائه مدارک را کاهش دهد و از تکرار برخی فرایندهای اداری جلوگیری کند. این موضوع در صورت اجرای صحیح، علاوه بر صرفه‌جویی در زمان و هزینه، می‌تواند زمینه کاهش خطاهای اداری را نیز فراهم کند.
با این حال، یکپارچه‌سازی اطلاعات باید با ضوابط روشن برای امنیت داده‌ها، محدودیت دسترسی، امکان اصلاح اطلاعات اشتباه و نظارت مستمر همراه باشد. هدف از استفاده از داده‌های گسترده و فناوری‌های هوشمند، ارتقای کیفیت خدمات عمومی است و نباید به دسترسی نامحدود به اطلاعات شخصی شهروندان منجر شود.
چگونه مأموران رسمی سرشماری را شناسایی کنیم؟
دبیر ستاد نهمین سرشماری عمومی نفوس و مسکن ثبتی‌مبنا اعلام کرده است که مأموران آمارگیری با لباس رسمی دارای نشان مرکز آمار ایران و نشان سرشماری، به همراه کارت شناسایی معتبر، به خانوارهای منتخب مراجعه می‌کنند.
به گفته علی‌اکبر محزون، مأموران آموزش‌های لازم را دیده‌اند و اطلاعات مورد نیاز را از طریق پرسشنامه‌های الکترونیکی روی تبلت ثبت می‌کنند. مراجعه حضوری نیز تنها برای تکمیل بخشی از اطلاعات و در مورد درصد محدودی از خانوارها انجام خواهد شد.
شهروندان برای اطمینان از هویت مأموران باید کارت شناسایی معتبر آن‌ها را بررسی کنند. در صورت وجود تردید، بهتر است پیش از ارائه اطلاعات، هویت مأمور را از مسیرهای رسمی مرکز آمار ایران استعلام کنند. لباس و نشان رسمی به‌تنهایی برای احراز هویت کافی نیست.
همچنین، طبق اعلام رئیس مرکز آمار ایران، پیامک‌های رسمی اطلاع‌رسانی سرشماری بدون لینک ارسال می‌شوند و شهروندان را به مراجعه به سامانه «دولت من» دعوت می‌کنند. بنابراین، شهروندان باید از باز کردن لینک‌های ناشناس و ارائه رمزهای یک‌بارمصرف یا اطلاعات بانکی خودداری کنند.
شماره‌های ۴۰۰۲۰ و ۴۰۰۲۱ نیز به‌عنوان راه‌های ارتباطی برای پاسخ‌گویی به پرسش‌های خانوارها اعلام شده‌اند. با این حال، در صورت نیاز به پیگیری، بهتر است اعتبار این شماره‌ها از طریق اطلاعیه‌های رسمی مرکز آمار ایران بررسی شود.
مسئولان همچنین اعلام کرده‌اند اگر مأمور سرشماری به محل مراجعه کند اما کسی در منزل حضور نداشته باشد، تلاش خواهد شد با گذاشتن یادداشت، راه ارتباطی با ستاد مربوطه در اختیار خانوار قرار گیرد.
همکاری مردم، عامل مهم موفقیت سرشماری
سرشماری ثبتی‌مبنا گامی در جهت نوسازی نظام آماری کشور به شمار می‌رود و می‌تواند هزینه‌های آمارگیری را کاهش دهد، سرعت پردازش اطلاعات را افزایش دهد و زمینه برنامه‌ریزی دقیق‌تر را فراهم کند. با این حال، موفقیت آن تنها به فناوری و اتصال سامانه‌ها وابسته نیست؛ صحت اطلاعات ثبت‌شده، همکاری دستگاه‌های اجرایی، مشارکت خانوارهای منتخب و حفاظت از داده‌های شخصی نیز اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد.
در نهایت، ارزش این سرشماری زمانی مشخص می‌شود که اطلاعات به‌دست‌آمده به تصمیم‌های دقیق‌تر، توزیع متناسب‌تر منابع عمومی و ارتقای کیفیت خدمات منجر شود. آمار قابل اتکا می‌تواند به دولت و نهادهای برنامه‌ریز کمک کند منابع را بر اساس نیازهای واقعی جامعه تخصیص دهند و عملکرد دستگاه‌های اجرایی را با معیارهای روشن‌تری ارزیابی کنند.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام