سرمایه‌ها به جای تولید راهی بازار ارز شده‌اند/ خطر گسترش فعالیت‌های بدون ارزش افزوده
یک کارشناس اقتصادی با انتقاد از سیاست‌های پولی و ارزی کشور، معتقد است جذابیت سرمایه‌گذاری در بازار ارز و معافیت‌های مالیاتی فعالیت‌های سوداگرانه، منابع مالی را از بخش تولید دور کرده و قدرت رقابت بنگاه‌های مولد را کاهش داده است.
یک کارشناس اقتصادی، با انتقاد از سیاست‌های پولی و ارزی کشور، گفت: در شرایطی که سرمایه‌گذاری در بازار ارز به اوج رسیده، فعالیت در این بازار نه‌تنها ارزش افزوده‌ای برای اقتصاد ایجاد نمی‌کند، بلکه با جذب منابع مالی، بخش مولد را از رقابت خارج کرده است.
گودرزی با اشاره به اظهارات مسئولان پولی و بانکی مبنی بر نبود کمبود ارز در کشور و نقش پررنگ انتظارات تورمی در افزایش نرخ ارز، اظهار کرد: رفتارهای اقتصادی در این حوزه با اصول منطقی اقتصاد همخوانی ندارد. در حال حاضر سرمایه‌گذاری در ارز و پول گسترش یافته، در حالی که این نوع فعالیت‌ها از نگاه وی بازدهی منفی یا ارزش افزوده‌ای نزدیک به صفر دارند.
وی افزود: یکی از چالش‌های اصلی اقتصاد کشور، گسترش فعالیت‌هایی است که ارزش افزوده‌ای ایجاد نمی‌کنند؛ بخشی از این وضعیت نیز به عملکرد و حمایت‌های بخش پولی و مالی بازمی‌گردد.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به تفاوت سیاست‌های مالیاتی ایران با برخی کشورها گفت: در بسیاری از اقتصادها تلاش می‌شود با وضع مالیات‌های سنگین، جذابیت فعالیت‌های سوداگرانه و کسب سودهای غیرمولد کاهش یابد؛ اما در ایران به جای محدود کردن این فعالیت‌ها، معافیت‌های مالیاتی گسترده در نظر گرفته شده و حتی برای آنها سهمیه اختصاص داده می‌شود. به اعتقاد وی، چنین رویکردی عملاً مردم را به ورود سرمایه به بازاری تشویق می‌کند که سهمی در ایجاد ارزش افزوده اقتصادی ندارد.
سیاست ارزی و شکل‌گیری رانت در اقتصاد
گودرزی با انتقاد از نحوه مدیریت نرخ ارز تصریح کرد: نرخ ارز تا حدودی دستکاری شده است. به گفته وی، برخی با استناد به قاچاق ارز و تحریم‌ها، افزایش نرخ ارز را با هدف کاهش تقاضا توجیه کردند؛ اما نتیجه این سیاست، جذاب‌تر شدن سرمایه‌گذاری در بازار ارز بود.
وی ادامه داد: کاهش ارزش پول ملی از سوی دیگر، شرایط را برای عرضه کالاهای صادراتی با قیمت‌های پایین‌تر در بازارهای جهانی فراهم کرد. به گفته این کارشناس، ترکیب تولید با هزینه‌های ریالی و فروش دلاری، یکی از بزرگ‌ترین رانت‌های شکل‌گرفته در اقتصاد ایران بوده و رانت ناشی از نرخ ارز ابعاد گسترده‌ای داشته است.
این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه سیاست‌های اتخاذشده نتوانسته‌اند بازار ارز را به تعادل پایدار برسانند، گفت: مدیریت بازار باید بر مبنای ایجاد تعادل‌های منطقه‌ای و جهانی انجام می‌شد؛ اما به جای آن، با ایجاد کمبودهای عمدی و دستکاری‌های ارزی تلاش شد این بازار کنترل شود. رویکردی که به اعتقاد وی، در نهایت زمینه‌ساز چالش‌های جدی اقتصادی شده است.
رقابت بازار ارز با بخش تولید
گودرزی با تأکید بر تداوم جذابیت بازار ارز برای سرمایه‌گذاران افزود: پیامد نهایی این نوع سرمایه‌گذاری‌ها، آسیب دیدن بخش تولید است؛ چراکه بنگاه‌های مولد توان رقابت با بازدهی فعالیت‌های سوداگرانه در بازار ارز را ندارند.
وی ادامه داد: نبود تعادل میان بخش‌های مختلف اقتصاد و بازار ارز باعث شده بسیاری از فعالیت‌های تولیدی و اقتصادی توجیه خود را از دست بدهند و صرفه اقتصادی آنها کاهش یابد.
این کارشناس اقتصادی همچنین از نظام مالیاتی و بانکی کشور انتقاد کرد و گفت: در شرایط فعلی، هزینه فرصت فعالیت‌های غیرمولد و سوداگرانه در نظام بانکی به‌شدت کاهش یافته است. از یک سو، فعالان این حوزه‌ها از بسیاری از عوارض و مالیات‌ها معاف هستند و از سوی دیگر، فشار مالیاتی بر بخش تولید به اندازه‌ای است که ادامه فعالیت برای برخی بنگاه‌ها توجیه اقتصادی ندارد.
گودرزی با انتقاد از سیاست‌های بانک مرکزی اظهار کرد: به اعتقاد من، آثار سیاست‌های بانک مرکزی بیش از تهدیدها و تحریم‌های خارجی نگران‌کننده است؛ زیرا برخی از این سیاست‌ها ضدتولیدی و آسیب‌زا هستند. نمی‌توان فعالیت‌های سوداگرانه را در چنین ابعادی گسترش داد، بدون آنکه پیامدهای منفی آن به سایر بخش‌های اقتصاد منتقل شود.
استقلال بانک مرکزی و کنترل رشد نقدینگی
این کارشناس اقتصادی در تشریح راهکارهای مهار تورم و انتظارات تورمی، استقلال بانک مرکزی را یکی از الزامات اصلی سیاست‌گذاری پولی دانست و گفت: بانک مرکزی باید هم از دولت و هم از سرمایه‌داران استقلال داشته باشد و در عین حال پاسخگو باشد. اگر اختیار لازم برای تصمیم‌گیری از این نهاد گرفته شود، نمی‌توان انتظار پاسخگویی مؤثر از آن داشت.
وی همچنین بر ضرورت کنترل رشد نقدینگی تأکید کرد و افزود: باید از افزایش بی‌ضابطه نقدینگی جلوگیری شود؛ چراکه خلق نقدینگی می‌تواند ارزش دارایی‌های عمومی و قدرت خرید مردم را تحت تأثیر قرار دهد. از نظر وی، اعمال محدودیت‌های مؤثر بر خلق پول برای جلوگیری از کاهش ارزش سرمایه‌های مردم ضروری است.
گودرزی اصلاح ساختار درآمدی بانک‌ها را نیز مورد تأکید قرار داد و گفت: نظام بانکی باید به سمت کارمزد‌محوری حرکت کند و درآمد بانک‌ها بیش از آنکه به سود حاصل از فعالیت‌های مالی وابسته باشد، بر ارائه خدمات استوار شود. وی معتقد است در شرایط فعلی، برخی بانک‌ها حتی از زیان مردم و بازدهی منفی دارایی‌های آنها نیز منتفع می‌شوند؛ مسئله‌ای که از نظر او قابل قبول نیست.
انتقاد از شیوه پرداخت تسهیلات بانکی
این کارشناس اقتصادی در ادامه به برخی شیوه‌های پرداخت تسهیلات بانکی انتقاد کرد و گفت: در نظام بانکی کشور با روش‌هایی مواجه هستیم که از نظر وی قابل دفاع نیستند. برای نمونه، گاهی بانک پیش از پرداخت وام مسکن، معادل یک‌چهارم مبلغ تسهیلات را در قالب اوراق دریافت می‌کند؛ در نتیجه، این بخش عملاً در اختیار وام‌گیرنده قرار نمی‌گیرد، اما سود و اقساط تسهیلات بر مبنای کل مبلغ محاسبه و دریافت می‌شود.
گودرزی با اشاره به تأثیر تورم بر عملکرد بانک‌ها افزود: مهار تورم و جلوگیری از افزایش قیمت‌ها به نفع خود بانک‌ها نیز هست. وی با استناد به تورم ۸۸ درصدی مطرح‌شده در اظهاراتش گفت: تسهیلات پرداختی بانک‌ها تا پایان سال حدود هفت درصد از ارزش و قدرت خرید خود را از دست خواهند داد.
به گفته این کارشناس، بانک‌ها نیز از تداوم تورم و افزایش هزینه‌های تولید متضرر می‌شوند و نمی‌توانند در بلندمدت از پیامدهای آن مصون بمانند. وی تأکید کرد که در صورت اصلاح نشدن سیاست‌های پولی و بانکی، هم فعالیت شبکه بانکی و هم اقتصاد کشور با چالش‌های جدی‌تری روبه‌رو خواهد شد.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام