اختصاصی/تحریریه پژواک کارفرما؛
گلپور: ضرورت ایجاد سازوکار هماهنگ بین دولت، تشکلهای کارفرمایی و کارگری برای حفظ اشتغال موجود
رئیس کانون عالی انجمنهای صنفی کارگران ایران میگوید: سیاستگذاری کشور فقط بر «جبران بیکاری» متمرکز نباشد، بلکه بر «حفظ اشتغال موجود و ایجاد مسیرهای جایگزین سریع برای کار» تمرکز کند، تجربه بسیاری از کشورها در بحرانهای اقتصادی یا تخریب زیرساختی نشان میدهد اگر دولت و نهادهای اجتماعی سریع وارد میدان شوند، میتوان از تبدیل یک شوک صنعتی به بحران گسترده بیکاری جلوگیری کرد.
سمیه گلپور، رئیس کانون عالی انجمنهای صنفی کارگران ایران درباره بحران اقتصادی پساجنگ و اقداماتی که باید برای خروج از این شوک اقتصادی صورت گیرد، مطالبی را در گفتگوی تفصیلی با پژواک کارفرما مطرح کرد که در ادامه آمده است:
با توجه به آسیبهایی که به بخشی از زیرساختها و صنایع کشور وارد شده و موج تعدیل نیرو در برخی بخشها، ارزیابی شما از وضعیت بازار کار چیست؟
طبیعی است وقتی صنایع بزرگ مانند فولاد، پتروشیمی و برخی واحدهای تولیدی دچار اختلال میشوند، اولین پیامد آن در بازار کار دیده میشود. این صنایع علاوه بر اشتغال مستقیم، زنجیرهای از مشاغل خدماتی، حملونقل، پیمانکاری و پشتیبانی را نیز فعال نگه میدارند. بنابراین وقتی ظرفیت تولید آنها کاهش پیدا کند، اثر آن به سرعت به بازار کار منتقل میشود.
در چنین شرایطی مهمترین مسئله این است که سیاستگذاری کشور فقط بر «جبران بیکاری» متمرکز نباشد، بلکه بر «حفظ اشتغال موجود و ایجاد مسیرهای جایگزین سریع برای کار» تمرکز کند. تجربه بسیاری از کشورها در بحرانهای اقتصادی یا تخریب زیرساختی نشان میدهد اگر دولت و نهادهای اجتماعی سریع وارد میدان شوند، میتوان از تبدیل یک شوک صنعتی به بحران گسترده بیکاری جلوگیری کرد.
سازمان تأمین اجتماعی اعلام کرده به دلیل بدهیهای دولت و کاهش بیمهپردازان در سالهای اخیر، با فشار مالی روبهرو است و حالا با افزایش پرداخت بیمه بیکاری این فشار بیشتر هم شده است. به نظر شما چه راهکاری برای عبور از این وضعیت وجود دارد؟
مسئله تأمین اجتماعی امروز فقط یک مسئله مالی نیست، بلکه به پایداری نظام حمایت اجتماعی کشور مربوط میشود. وقتی همزمان تعداد بیمهپردازان کاهش پیدا کند و تعداد دریافتکنندگان بیمه بیکاری افزایش یابد، طبیعی است که منابع صندوق تحت فشار قرار میگیرد.
در چنین شرایطی چند اقدام عملی ضروری است.
اول، دولت باید بدهیهای انباشته خود به سازمان تأمین اجتماعی را در قالب یک برنامه زمانبندیشده تسویه کند. این تسویه لزوماً نباید فقط نقدی باشد و میتواند از طریق واگذاری داراییهای مولد، سهام شرکتها یا منابع پایدار انجام شود.
دوم، باید تمرکز جدی بر افزایش پایه بیمهپردازی ایجاد شود. یعنی مشاغل کوچک، مشاغل خانگی و کسبوکارهای خرد که امروز خارج از پوشش بیمه هستند، با سازوکارهای ساده و کمهزینه وارد چرخه بیمه شوند.
سوم، در شرایط بحران باید از مدل «حفظ اشتغال به جای پرداخت بیکاری» استفاده کرد. یعنی به جای اینکه کارگر اخراج شود و صندوق مجبور به پرداخت بیمه بیکاری شود، بخشی از هزینه دستمزد برای حفظ همان شغل حمایت شود. این مدل در بسیاری از کشورها تجربه موفقی داشته است.
اگر بخواهیم مصداقیتر صحبت کنیم، در شرایط فعلی کشور به نظر شما باید به سمت چه مشاغلی رفت؟
در شرایطی که بخشی از صنایع بزرگ دچار اختلال شدهاند، اقتصاد باید به سمت فعالیتهایی برود که سه ویژگی داشته باشند:
اول سرمایهگذاری کم، دوم سرعت ایجاد اشتغال بالا و سوم وابستگی کمتر به زیرساختهای سنگین.
بر همین اساس چند حوزه میتواند به سرعت اشتغال ایجاد کند.
یکی از مهمترین حوزهها "بازسازی و تعمیرات فنی" است. در شرایطی که زیرساختها آسیب میبینند، کشور به حجم بزرگی از نیروی کار در حوزههای برق صنعتی، جوشکاری، تأسیسات، تعمیرات ماشینآلات، ساخت قطعات و نگهداری تجهیزات نیاز دارد.
حوزه دوم "لجستیک و حملونقل "است. زنجیره تأمین کشور در شرایط بحران اهمیت بیشتری پیدا میکند. رانندگان، نیروهای انبارداری، مدیریت زنجیره تأمین و خدمات توزیع کالا از جمله مشاغلی هستند که تقاضا برای آنها افزایش پیدا میکند.
حوزه سوم "کشاورزی و صنایع غذایی" است. در شرایطی که اقتصاد تحت فشار قرار میگیرد، امنیت غذایی به یک اولویت ملی تبدیل میشود. توسعه کشتهای گلخانهای، فرآوری محصولات کشاورزی، بستهبندی مواد غذایی و توزیع آنها میتواند اشتغال قابل توجهی ایجاد کند.
حوزه چهارم "خدمات فنی شهری و ساختمانی" است؛ از تعمیرات ساختمان تا تأسیسات، عایقکاری، نگهداری زیرساختهای شهری و پروژههای کوچک عمرانی.
و حوزه دیگر "اقتصاد دیجیتال و خدمات آنلاین" است. بسیاری از خدمات از طراحی، پشتیبانی فنی، تولید محتوا و خدمات دیجیتال میتوانند با سرمایه بسیار کم اشتغال ایجاد کنند.
در این شرایط نقش نهادها و سازمانهای بزرگ کشور چیست؟ آیا مسئولیت اجتماعی آنها باید فعالتر شود؟
قطعاً همینطور است. در شرایط عادی ممکن است مسئولیت اجتماعی شرکتها بیشتر در قالب پروژههای فرهنگی یا خیریه تعریف شود، اما در شرایط بحران، مهمترین مسئولیت اجتماعی بنگاههای بزرگ «حفظ اشتغال» و «کمک به ایجاد فرصتهای شغلی جدید» است.
شرکتهای بزرگ صنعتی، بانکها، هلدینگهای اقتصادی و بنگاههای بزرگ میتوانند بخشی از منابع مسئولیت اجتماعی خود را به چند حوزه اختصاص دهند:
حمایت از بنگاههای کوچک زنجیره تأمین،
سرمایهگذاری در پروژههای اشتغال محلی،
و راهاندازی صندوقهای حمایتی برای کارگاههای کوچک.
در بسیاری از کشورها، همین همکاری بین دولت، بنگاههای بزرگ و تشکلهای کارگری باعث شده شوکهای اقتصادی بهتر مدیریت شود.
نقش مشاغل خانگی و بنگاههای کوچک و متوسط در این شرایط چیست؟
در بسیاری از اقتصادهای دنیا، ستون اصلی اشتغال نه صنایع بزرگ بلکه بنگاههای کوچک و متوسط هستند. این بنگاهها انعطاف بیشتری دارند و سریعتر میتوانند خود را با شرایط جدید تطبیق دهند.
در ایران هم ظرفیت بسیار بزرگی در حوزه مشاغل خانگی وجود دارد؛ از تولیدات غذایی و صنایع دستی گرفته تا خدمات دیجیتال و فروش آنلاین.
اگر سه اقدام انجام شود، این بخش میتواند سهم بزرگی در ایجاد اشتغال داشته باشد:
دسترسی آسان به تسهیلات خرد،
بیمه ارزان برای صاحبان مشاغل خانگی،
و ایجاد بازار فروش از طریق پلتفرمهای توزیع.
برخی کشورها مانند چین توانستهاند جمعیت بسیار بزرگی را در اقتصاد فعال نگه دارند. چه تجربهای از آن کشور قابل استفاده است؟
یکی از نکات مهم در تجربه چین این است که آن کشور هیچگاه فقط بر صنایع بزرگ تکیه نکرد. چین همزمان سه موتور اشتغال را فعال نگه داشته است.
موتور اول "کارگاههای کوچک و متوسط" است. میلیونها کارگاه کوچک در شهرها و روستاها فعال هستند که هرکدام تعداد محدودی نیروی کار دارند اما مجموع آنها اشتغال بسیار بزرگی ایجاد میکند.
موتور دوم "توسعه صنایع محلی و روستایی" است. چین با ایجاد صنایع کوچک در مناطق روستایی، از مهاجرت گسترده و بیکاری شهری جلوگیری کرد.
موتور سوم "سرمایهگذاری وسیع در زیرساخت و پروژههای عمومی " است. پروژههای عمرانی بزرگ در چین فقط برای توسعه اقتصادی نیستند؛ بلکه ابزار ایجاد اشتغال نیز هستند.
به همین دلیل چین توانسته با ترکیب صنایع بزرگ، بنگاههای کوچک و پروژههای عمومی، بازار کار بسیار بزرگی را مدیریت کند.
اگر بخواهید یک جمعبندی از راهکارهای فوری برای مدیریت اشتغال در شرایط فعلی ارائه دهید، چه مواردی را مهمتر میدانید
به نظر من سه اقدام باید با فوریت در دستور کار قرار گیرد.
اول، اجرای برنامههای گسترده بازسازی و تعمیرات که بتواند سریع نیروی کار را جذب کند.
دوم، حمایت واقعی از بنگاههای کوچک و متوسط و مشاغل خانگی که سریعترین ظرفیت ایجاد اشتغال را دارند.
سوم، ایجاد یک سازوکار هماهنگ بین دولت، کارفرمایان و تشکلهای کارگری برای حفظ اشتغال موجود و جلوگیری از تعدیل گسترده نیروها.
اگر این سه محور به شکل هماهنگ اجرا شود، میتوان بخش مهمی از فشار ایجاد شده در بازار کار را مدیریت کرد و از گسترش بحران بیکاری جلوگیری کرد.
انتهای پیام