جهش قیمت پلاستیک‌های بازیافتی در بازار جهانی/اختلال انرژی معادلات پتروشیمی را تغییر داد

افزایش قیمت جهانی پلاستیک‌های بازیافتی در هفته‌های اخیر را نمی‌توان صرفاً یک نوسان مقطعی تلقی کرد؛ این روند بازتابی از تغییرات عمیق در ساختار بازار جهانی پتروشیمی است که تحت تأثیر هم‌زمان تحولات ژئوپلیتیکی، اختلال در تأمین خوراک‌های فسیلی و تغییر اولویت‌های تولیدکنندگان شکل گرفته است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد وقوع درگیری‌ها و اختلال در مسیرهای انرژی، به‌ویژه در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز، شوک قابل توجهی به بازار نفتا وارد کرده و پیامدهای آن به سرعت در قیمت محصولات پلیمری نمایان شده است.

اختلال در عرضه نفتا از خاورمیانه باعث افزایش قابل توجه هزینه تولید پلاستیک‌های نو شده است؛ به‌گونه‌ای که قیمت برخی گریدهای پلیمری در بازارهای جهانی تقریباً دو برابر شده‌اند. در نتیجه، بسیاری از تولیدکنندگان پایین‌دستی که با فشار بر حاشیه سود مواجه‌اند، به سمت استفاده از مواد بازیافتی به‌عنوان گزینه‌ای در دسترس و کم‌هزینه‌تر حرکت کرده‌اند.

این تغییر سریع در الگوی تقاضا، صنعت بازیافت جهانی را با شوکی کم‌سابقه مواجه کرده و توازن سنتی میان عرضه و تقاضا را برهم زده است. افزایش تقاضا برای پلی‌پروپیلن و پلی‌اتیلن سنگین و سبک بازیافتی موجب شده قیمت‌ها به سطوحی برسد که پیش از این عمدتاً در بازار پلیمرهای نو مشاهده می‌شد.

با این حال، افزایش قیمت‌ها تنها ناشی از هیجانات بازار نیست. یکی از عوامل مهم، محدودیت ظرفیت بازیافت در بسیاری از کشورهاست. زیرساخت‌های بازیافت متناسب با رشد ناگهانی تقاضا توسعه نیافته و همین مسئله باعث شده خریداران برای تضمین تأمین مواد اولیه، حاضر به پرداخت قیمت‌های بالاتر شوند. در چنین شرایطی کاهش سریع قیمت‌ها در کوتاه‌مدت چندان محتمل به نظر نمی‌رسد.

در بازار اروپا نیز نشانه‌های روشنی از این عدم تعادل دیده می‌شود. گزارش‌ها از افزایش سه‌رقمی قیمت پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) بازیافتی حکایت دارد؛ موضوعی که نشان‌دهنده شکاف عمیق میان عرضه و تقاضاست. تقاضای قابل توجه، به‌ویژه از سوی کشورهای اروپای شرقی که وابستگی بیشتری به واردات مواد اولیه دارند، باعث شده موجودی بازار با سرعت جذب شود.

تحلیلگران معتقدند در شرایط کنونی مسئله اصلی بازار دیگر قیمت نیست، بلکه «دسترس‌پذیری» مواد است؛ عاملی که در صورت تداوم اختلالات ژئوپلیتیکی می‌تواند به یک ریسک ساختاری برای صنایعی مانند بسته‌بندی، خودروسازی و تولید کالاهای مصرفی تبدیل شود.

در سطح کلان، افزایش قیمت نفت خام و محدودیت دسترسی به خوراک‌های پتروشیمی موجب شده جایگاه مواد بازیافتی در زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی ارتقا یابد. در چنین شرایطی پلاستیک‌های بازیافتی دیگر تنها یک گزینه زیست‌محیطی محسوب نمی‌شوند، بلکه به‌عنوان ابزاری برای مدیریت ریسک تأمین مواد اولیه مورد توجه قرار گرفته‌اند.

این تحول می‌تواند در میان‌مدت جریان سرمایه‌گذاری را به سمت توسعه ظرفیت‌های بازیافت و فناوری‌های پیشرفته‌تر در این حوزه هدایت کند.

در آسیا نیز تحولات ژئوپلیتیکی و افزایش هزینه‌های انرژی چشم‌انداز بازار پلاستیک‌های بازیافتی را پیچیده‌تر کرده است. اگرچه تقاضا در این منطقه رو به افزایش است، اما رشد هزینه‌های سوخت و کرایه حمل‌ونقل دریایی بخشی از مزیت قیمتی مواد بازیافتی را کاهش داده است. فعالان بازار معتقدند تأثیر این تحولات عمدتاً از سه مسیر نمایان می‌شود: افزایش قیمت سوخت، بی‌ثباتی در لجستیک دریایی و احتیاط بیشتر خریداران در انعقاد قراردادهای بلندمدت.

در مورد چشم‌انداز آینده بازار نیز دو سناریو مطرح است. در سناریوی نخست، با کاهش تنش‌ها و بهبود نسبی مسیرهای تأمین انرژی، احتمال تعدیل نسبی قیمت‌ها در ماه‌های آینده وجود دارد. اما در سناریوی دوم که بر تداوم نااطمینانی‌های ژئوپلیتیکی استوار است، قیمت پلاستیک‌های بازیافتی ممکن است در سطوح بالا تثبیت شود و حتی به شکل‌گیری یک «کف قیمتی جدید» در بازار منجر شود؛ تحولی که می‌تواند پیامدهای بلندمدتی برای استراتژی تولید و سرمایه‌گذاری در صنعت پتروشیمی به همراه داشته باشد.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما