وقتی تحصیلات عالی کارآفرینی نمیآورد/چالش بیکاری فارغالتحصیلان
آخرین آمارها نشان میدهد ۳۹.۲ درصد از بیکاران کشور را فارغالتحصیلان تشکیل میدهند؛ کارشناسان معتقدند گذر از بحران مدرکگرایی و تمرکز بر مهارتمحوری، کلید حل معضل اشتغال جوانان است.
آخرین دادههای طرح آمار نیروی کار کشور در پاییز ۱۴۰۴، تصویری چندوجهی از وضعیت اشتغال فارغالتحصیلان ایران ارائه میدهد؛ تصویری که همزمان از رشد تدریجی اشتغال تحصیلکردگان و ادامه چالشهای ساختاری در جذب نیروی متخصص خبر میدهد.
بر اساس این آمار، ۳۹.۲ درصد از کل بیکاران کشور را فارغالتحصیلان آموزش عالی تشکیل میدهند؛ به عبارت دیگر، از هر ۱۰ بیکار، حدود ۴ نفر دارای مدرک دانشگاهیاند. اگرچه این سهم نسبت به پاییز سال گذشته ۳.۹ درصد کاهش یافته، اما هنوز نشاندهنده میزان بالای بیکاری در میان فارغالتحصیلان است.
در مقابل، سهم شاغلان دارای تحصیلات عالی از کل شاغلان کشور به ۲۷.۷ درصد رسیده که نسبت به سال قبل رشد ۰.۸ درصدی داشته است. این رقم نشاندهنده حرکت آهسته اما مستمر به سمت حضور پررنگتر دانشآموختگان در بازار کار است. با این حال، بیشتر تحلیلگران معتقدند رشد اشتغال در میان فارغالتحصیلان عمدتاً در بخشهای خدماتی، آموزش و فناوری متمرکز است و بازار کار تولیدی و صنعتی هنوز ظرفیت کافی برای جذب نیروی متخصص ندارد.
شکاف میان مدرک و مهارت
یکی از عوامل اصلی بیکاری فارغالتحصیلان، مدرکگرایی گسترده و ضعف نظام مهارتآموزی در کشور است. طی دو دهه اخیر، افزایش ظرفیت دانشگاهها باعث ورود میلیونها جوان به آموزش عالی شد، اما بازار کار به همان اندازه توسعه نیافته است. در نتیجه، بسیاری از فارغالتحصیلان بدون مهارتهای عملی و فنی لازم وارد بازار کار میشوند.
کارشناسان معتقدند فاصله میان آموزش دانشگاهی و مهارتمحوری، مهمترین مانع اشتغال پایدار است. در حالی که بسیاری از کشورها نظامهای «آموزش دوگانه» (Dual Training) را اجرا میکنند، ترکیب آموزش تئوری با تجربه عملی، در ایران هنوز جایگاه محدودی دارد. گزارشهای وزارت کار نشان میدهد که کارفرمایان از کمبود نیروی ماهر گلایه دارند و جوانان تحصیلکرده نیز از نبود شغل متناسب با رشته و دستمزد کافی ناراضیاند.
تحولات جهانی و نسل جدید کار
مالک حسینی، معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، بر ضرورت بازنگری در سیاستهای اشتغال تأکید کرد و گفت: «امروز بیش از یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون نفر در جهان به صورت آزادکار (فریلنسر) فعالیت میکنند که نشاندهنده حرکت دنیا به سمت انعطافپذیری و خوداشتغالی است.»
وی افزود: «در ایران نیز نسلهای پس از دهه ۷۰، بهویژه نسلهای Z و آلفا، با مدل سنتی کار «هشت صبح تا چهار بعدازظهر» همخوانی ندارند و ترجیح میدهند در مشاغل آزاد، دیجیتال و پروژهای فعالیت کنند. بنابراین، سیاستهای اشتغال باید بر اساس این تغییرات نسلی بازطراحی شوند.»
مسیر آینده؛ از مدرکگرایی به مهارتمحوری
کارشناسان بر این باورند که گذر از وضعیت فعلی مستلزم تحول در نظام آموزشی و شغلی کشور است. تقویت آموزشهای مهارتی، توسعه مراکز فنیوحرفهای، ارتباط نزدیکتر دانشگاهها با صنعت و حمایت از استارتآپها و مشاغل دانشبنیان از مهمترین راهکارهای اصلاح وضعیت اشتغال است.
در حالی که اقتصاد دیجیتال و فناوریهای نوین به سرعت در حال گسترش است، فرصت بزرگی برای نسل تحصیلکرده ایران فراهم شده تا با تکیه بر مهارت، خلاقیت و کارآفرینی، مسیر تازهای در بازار کار بگشایند. تحقق این آینده نیازمند جایگزینی مدرکمحوری با آموزش هدفمند و مهارتمحور است.
به طور کلی، پاییز ۱۴۰۴ یادآور این واقعیت است که ایران در آستانه نقطه عطفی در اشتغال فارغالتحصیلان قرار دارد؛ نقطهای که آینده بازار کار نه با مدرک دانشگاهی، بلکه با میزان مهارت، نوآوری و انطباقپذیری نسل جدید رقم خواهد خورد.
*بازنویسی:تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام