جنگ کریدورها وارد فاز جدید شد؛ سرمایهگذاری ۳۴۵ میلیارد دلاری اوراسیا تا ۲۰۳۵
گزارش بانک توسعه اوراسیا نشان میدهد کشورهای منطقه تا سال ۲۰۳۵ حدود ۳۴۵ میلیارد دلار در ۴۰۲ پروژه حملونقل سرمایهگذاری خواهند کرد؛ طرحی که با تمرکز بر توسعه راهآهن و کریدورهای ترانزیتی، رقابت برای تصاحب سهم بیشتر از تجارت جهانی را وارد مرحلهای جدید کرده است.
رقابت میان کشورها برای تصاحب سهم بیشتر از بازار ترانزیت و تجارت جهانی وارد مرحله تازهای شده است. تازهترین گزارش بانک توسعه اوراسیا (EDB) نشان میدهد کشورهای منطقه اوراسیا تا سال ۲۰۳۵ حدود ۳۴۵ میلیارد دلار در توسعه زیرساختهای حملونقل سرمایهگذاری خواهند کرد؛ سرمایهگذاریهایی که هدف آنها تنها احداث جاده و خطوط ریلی نیست، بلکه بازتعریف مسیرهای تجارت بینالمللی و تقویت جایگاه ژئوپلیتیکی کشورها در شبکه کریدورهای جهانی را دنبال میکند.
بانک توسعه اوراسیا در گزارش «رصدخانه پروژههای زیرساخت کریدورهای حملونقل و نقشه تعاملی شبکه حملونقل اوراسیا ۲۰۲۶» اعلام کرده است که تا ابتدای ژوئیه ۲۰۲۶، مجموعاً ۴۰۲ پروژه حملونقل در ۱۳ کشور این منطقه در مرحله اجرا یا برنامهریزی قرار دارد. ارزش این پروژهها به حدود ۳۴۵ میلیارد دلار میرسد و اجرای آنها تا سال ۲۰۳۵ ادامه خواهد داشت.
راهآهن؛ محور اصلی سرمایهگذاری
بررسی ترکیب پروژههای تعریفشده نشان میدهد توسعه شبکه ریلی بیشترین سهم را از این سرمایهگذاریها به خود اختصاص داده است. حدود ۴۲.۸ درصد کل منابع مالی، معادل نزدیک به ۱۵۰ میلیارد دلار، به توسعه خطوط راهآهن اختصاص یافته است؛ موضوعی که بیانگر تغییر رویکرد کشورهای منطقه به سمت حملونقل ریلی برای کاهش هزینههای لجستیکی، افزایش سرعت جابهجایی کالا و ایجاد مسیرهای پایدار میان شرق و غرب است.
در این میان، روسیه همچنان بزرگترین مقصد سرمایهگذاریهای حملونقلی در اوراسیاست. بر اساس این گزارش، نزدیک به ۴۹ درصد پروژهها در این کشور اجرا میشود و ارزش سرمایهگذاریهای پیشبینیشده برای روسیه به حدود ۲۲۵ میلیارد دلار میرسد؛ رقمی که بیش از ۶۵ درصد کل سرمایهگذاریهای ثبتشده در این رصدخانه را شامل میشود.
آسیای مرکزی؛ قطب جدید کریدورهای ترانزیتی
گزارش بانک توسعه اوراسیا از افزایش نقش کشورهای آسیای مرکزی در معادلات حملونقل جهانی نیز حکایت دارد. بر اساس این گزارش، در این منطقه ۱۱۴ پروژه حملونقل با ارزشی معادل ۷۱.۷ میلیارد دلار در حال اجرا یا برنامهریزی است که بیش از ۲۱ درصد کل سرمایهگذاریهای شبکه حملونقل اوراسیا را تشکیل میدهد.
در میان کشورهای آسیای مرکزی، قزاقستان بیشترین سهم را از این سرمایهگذاریها جذب کرده و بیش از ۴۵ درصد منابع مالی منطقه به پروژههای این کشور اختصاص یافته است.
ترکیب پروژههای آسیای مرکزی نیز نشان میدهد ۵۶ درصد سرمایهگذاریها در توسعه شبکه جادهای و حدود ۳۰ درصد در بخش ریلی انجام میشود؛ رویکردی که بیانگر تلاش این کشورها برای ایجاد شبکهای مکمل از حملونقل جادهای و ریلی و تبدیل شدن به حلقه اتصال شرق آسیا و اروپا است.
تمرکز سرمایه روی پروژههای راهبردی
بررسی آمارها نشان میدهد بخش عمده سرمایهگذاریها روی تعداد محدودی از پروژههای کلیدی متمرکز شده است. تنها ۱۰ پروژه بزرگ کریدوری حدود ۴۲ درصد کل سرمایهگذاریهای حملونقل آسیای مرکزی را به خود اختصاص دادهاند؛ موضوعی که اهمیت پروژههای راهبردی در رقابت بر سر مسیرهای تجارت جهانی را دوچندان میکند.
از سوی دیگر، تأمین مالی این پروژهها دیگر صرفاً بر عهده دولتها نیست. بر اساس گزارش بانک توسعه اوراسیا، از مجموع ۴۰۲ پروژه، ۱۲۳ پروژه با مشارکت بخش خصوصی اجرا میشوند و ۲۷ پروژه نیز در قالب مشارکت عمومی ـ خصوصی (PPP) تعریف شدهاند. همچنین هشت پروژه نیز ماهیتی فرامرزی دارند و چند کشور را به یکدیگر متصل میکنند.
نقش پررنگ چین در توسعه کریدورها
چین همچنان یکی از مهمترین بازیگران خارجی در توسعه زیرساختهای حملونقل آسیای مرکزی محسوب میشود. ارزش پروژههایی که با مشارکت این کشور اجرا میشوند از ۱۲ میلیارد دلار فراتر رفته و بیش از ۷ میلیارد دلار از منابع مالی آنها توسط نهادهای مالی چینی و در چارچوب ابتکار «کمربند و راه» (BRI) تأمین شده است.
بزرگترین پروژه در این فهرست، احداث راهآهن چین–قرقیزستان–ازبکستان با ارزش ۴.۷ میلیارد دلار است؛ پروژهای که با کاهش زمان حمل کالا میان چین و اروپا، میتواند جایگاه آسیای مرکزی را در شبکه تجارت جهانی تقویت کند.
بانکهای توسعهای در تأمین مالی پروژهها
اگرچه بیش از ۶۲ درصد منابع مالی پروژههای حملونقل از بودجه ملی کشورها تأمین میشود، اما بانکهای توسعهای بینالمللی نیز نقش قابل توجهی در این روند دارند.
بر اساس این گزارش، ۴۸ پروژه فعال با حمایت مالی بانکهای توسعهای در حال اجراست و ۲۹ پروژه دیگر نیز در حال مذاکره برای جذب منابع این نهادها هستند. در آسیای مرکزی نیز ۴۳ پروژه از مجموع ۱۱۴ پروژه فعال از حمایت بانکهای توسعه بینالمللی برخوردارند.
رقابت بر سر آینده تجارت جهانی
گزارش بانک توسعه اوراسیا نشان میدهد رقابت اقتصادی در منطقه دیگر صرفاً بر سر احداث یک جاده یا خطآهن نیست، بلکه کشورها در تلاشاند با ایجاد شبکهای یکپارچه از کریدورهای حملونقل، مسیرهای تجارت جهانی را بازطراحی کنند.
در چنین شرایطی، موقعیت جغرافیایی کشورهایی مانند ایران، قزاقستان و سایر کشورهای آسیای مرکزی بیش از گذشته اهمیت یافته است. کارشناسان معتقدند هر کشوری که بتواند زیرساختهای حملونقل، شبکه لجستیکی و کریدورهای ترانزیتی خود را با سرعت بیشتری توسعه دهد، سهم بیشتری از تجارت جهانی و درآمدهای حاصل از ترانزیت کالا را در سالهای آینده به دست خواهد آورد؛ رقابتی که بسیاری از تحلیلگران از آن با عنوان «جنگ کریدورها» یاد میکنند.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام