صندوق ارزی در راه بازار سرمایه؛ آیا ارزهای خانگی به تأمین مالی تولید میرسند؟
با نزدیک شدن به آغاز فعالیت نخستین صندوق سرمایهگذاری ارزی با درآمد ثابت، ابزار تازهای برای جذب ارزهای راکد مردم و هدایت آن به سمت پروژههای مولد و صادراتمحور در حال ورود به بازار سرمایه است؛ ابزاری که موفقیت آن به میزان بازده، ریسک و نقدشوندگی و همچنین نحوه تأمین منابع ارزی وابسته خواهد بود.
اقتصاد ایران در آستانه ورود ابزار تازهای به سبد سرمایهگذاری قرار گرفته است؛ صندوقهای سرمایهگذاری در داراییهای ارزی با درآمد ثابت که قرار است نخستین نمونه آن تا پایان شهریورماه فعالیت خود را آغاز کند. به گفته رئیسکل بانک مرکزی، تاکنون هشت بانک برای تأسیس این صندوقها درخواست دادهاند و دو بانک بزرگ در مراحل نهایی دریافت مجوز قرار دارند.
این صندوقها با هدف خارج کردن ارزهای خرد و راکد مردم از نگهداری غیرفعال یا ورود مستقیم به بازار ارز و هدایت آنها به سمت تأمین مالی پروژههای مولد و صادراتمحور طراحی شدهاند. با این حال، پرسش اصلی این است که آیا بازده ارزی این ابزار میتواند برای سرمایهگذاران به اندازهای جذاب باشد که بخشی از سرمایهها را از بازارهای سنتی مانند خرید مستقیم ارز و طلا به سمت صندوقهای ارزی هدایت کند؟
سالها یکی از خلأهای بازار سرمایه ایران، نبود ابزاری رسمی و نظاممند برای سرمایهگذاری مستقیم بر مبنای ارز بود. اکنون صندوقهای سرمایهگذاری در داراییهای ارزی با درآمد ثابت قرار است بخشی از این خلأ را پوشش دهند؛ صندوقهایی که برخلاف صندوقهای معمول ریالی، سرمایهگذاری، سود و بازپرداخت اصل سرمایه در آنها ماهیت ارزی دارد.
این ابزار در واقع در نقطه اتصال بازار پول، بازار سرمایه و بازار ارز قرار میگیرد. چارچوب فعالیت آن نیز با همکاری بانک مرکزی، سازمان بورس و مرکز مبادله ارز و طلای ایران طراحی شده و طبق مقررات، منابع صندوقها باید در داراییهای ارزی مشخصی مانند سپردههای ارزی، اوراق ارزی و گواهی سپرده خاص ارزی سرمایهگذاری شود.
نخستین صندوق ارزی تا پایان شهریور
رئیسکل بانک مرکزی از آغاز فعالیت نخستین صندوق سرمایهگذاری در داراییهای ارزی با درآمد ثابت تا پایان شهریورماه خبر داده است.
همتی با اشاره به مصوبه هیأت عالی بانک مرکزی اعلام کرده است صندوقهای سرمایهگذاری ارزی با هدف جذب منابع ارزی خرد در دسترس عموم مردم و هدایت آنها به سمت تأمین مالی پروژههای مولد اقتصادی ایجاد میشوند.
به گفته وی، راهاندازی این صندوقها در راستای توسعه ابزارهای مالی ارزی، تعمیق بازارهای مالی و ایجاد بسترهای جدید برای مشارکت مردم در سرمایهگذاریهای ارزی انجام میشود.
رئیسکل بانک مرکزی همچنین تأکید کرده است که این صندوقها بهصورت همزمان تحت نظارت بانک مرکزی و سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیت خواهند کرد؛ موضوعی که از نگاه سیاستگذار میتواند به شفافیت، انتظامبخشی و صیانت از حقوق سرمایهگذاران کمک کند.
همتی از ثبت هشت درخواست برای تأسیس این صندوقها در بانک مرکزی خبر داده و گفته است دو بانک بزرگ در مراحل نهایی دریافت مجوز قرار دارند و پیشبینی میشود یکی از آنها پس از تکمیل فرآیندهای قانونی، تا پایان شهریورماه فعالیت خود را آغاز کند.
پیش از این نیز نخستین مجوز تأسیس صندوق سرمایهگذاری در داراییهای ارزی با درآمد ثابت برای بانک ملت صادر شده بود. این بانک از طریق شرکت تأمین سرمایه خود، موافقت اصولی سازمان بورس و مجوز بانک مرکزی را برای راهاندازی این صندوق دریافت کرده است.
ارزهای جمعآوریشده کجا سرمایهگذاری میشوند؟
بخش مهم ماجرا به نحوه مصرف منابع ارزی این صندوقها بازمیگردد. طبق مقررات، صندوقهای ارزی میتوانند در اوراق ارزی و گواهی سپرده مدتدار ویژه سرمایهگذاری خاص ارزی سرمایهگذاری کنند و بخشی از منابع نیز میتواند در سپردههای ارزی قرار گیرد. این صندوقها همچنین میتوانند در برخی ابزارهای ارزی، نقش متعهد پذیرهنویسی یا متعهد خرید را ایفا کنند.
بنابراین هدف سیاستگذار صرفاً ایجاد یک محصول جدید برای سرمایهگذاران نیست؛ بلکه قرار است بخشی از ارز موجود در اختیار مردم و فعالان اقتصادی به منابع تأمین مالی تبدیل شود.
این موضوع بهویژه برای صنایع صادراتمحور اهمیت دارد. شرکتهایی که برای توسعه ظرفیت تولید خود به ارز نیاز دارند، میتوانند از طریق انتشار اوراق ارزی یا سایر ابزارهای مجاز، منابع مورد نیاز را جذب کنند و صندوقهای ارزی نیز یکی از مسیرهای تأمین این منابع باشند.
صندوق ارزی رقیب صندوق طلاست؟
یکی از پرسشهای مهم درباره ابزار جدید، میزان رقابت آن با صندوقهای طلاست؛ بهخصوص در شرایطی که صندوقهای طلا طی سالهای اخیر به یکی از گزینههای مورد توجه سرمایهگذاران ایرانی تبدیل شدهاند.
با این حال، این دو ابزار از نظر ماهیت سرمایهگذاری یکسان نیستند. صندوق طلا عمدتاً ابزاری برای قرار گرفتن در معرض قیمت طلاست و بازده آن میتواند از افزایش قیمت طلا و عوامل مؤثر بر آن ناشی شود. در مقابل، صندوق ارزی با درآمد ثابت برای سرمایهگذاری بر مبنای ارز و کسب بازده ارزی از داراییهای با درآمد ثابت طراحی شده است.
از این منظر، صندوقهای ارزی و صندوقهای طلا الزاماً رقیب مستقیم یکدیگر نیستند. بخشی از سرمایهگذاران ممکن است به دنبال بازده ناشی از رشد قیمت طلا و ارز باشند و گروه دیگری سود ارزی با نوسان کمتر را ترجیح دهند.
یک ابهام مهم؛ سرمایهگذار چگونه ارز وارد صندوق میکند؟
یکی از مهمترین نقاط قوت و در عین حال چالشهای صندوق ارزی، نحوه تأمین منابع آن است. سرمایهگذاری در این صندوقها با ریال امکانپذیر نیست و سرمایهگذار باید ارز اسکناس یا حواله ارزی در اختیار داشته باشد.
منابع ارزی غیرصادراتی مازاد بر تعهدات ارزی صادراتی و ارزهای دارای منشأ خارجی نیز در چارچوب مقررات میتوانند وارد این صندوقها شوند، اما استفاده از ارز حاصل از صادرات که مشمول تعهد ارزی است، ممنوع خواهد بود.
در نتیجه، مخاطب اصلی این صندوقها در مرحله نخست افرادی هستند که از قبل ارز در اختیار دارند یا برای سرمایهگذاری، اقدام به تهیه ارز میکنند.
همتی نیز با اشاره به همین موضوع گفته است از آنجا که صندوقها صرفاً با ارز فعالیت میکنند، متقاضیان یا باید از ارز موجود خود استفاده کنند یا اقدام به خرید ارز کنند؛ بنابراین افزایش تقاضا در بازار ارز در نتیجه راهاندازی این صندوقها «دور از انتظار نخواهد بود».
این مسئله یکی از ملاحظات مهم سیاستگذاری است. اگر منابع صندوقها عمدتاً از ارزهای راکد و موجود مردم تأمین شود، ابزار جدید میتواند به جذب منابع ارزی غیرفعال کمک کند؛ اما اگر سرمایهگذاران برای ورود به صندوق ابتدا اقدام به خرید ارز کنند، ممکن است در کوتاهمدت بخشی از تقاضا در بازار ارز افزایش یابد.
بنابراین اثر صندوقهای ارزی بر بازار ارز تا حد زیادی به این بستگی دارد که چه میزان از منابع آنها از ارزهای موجود و راکد تأمین شود و چه میزان از طریق خرید جدید ارز شکل بگیرد.
بازده، ریسک و نقدشوندگی؛ سه شرط موفقیت
موفقیت صندوقهای ارزی در نهایت به سه شاخص اصلی بازده، ریسک و نقدشوندگی وابسته است. سرمایهگذار باید ببیند سود ارزی صندوق در مقایسه با گزینههایی مانند سپرده ارزی، خرید مستقیم ارز، صندوق طلا و سایر ابزارهای سرمایهگذاری تا چه اندازه جذاب است.
در بخش ریسک نیز کیفیت داراییهای صندوق، اعتبار ناشران اوراق، ضمانتها و عملکرد مدیر صندوق اهمیت دارد.
اما شاید در مرحله آغاز فعالیت، نقدشوندگی مهمترین عامل باشد. سرمایهگذاری که ارز خود را وارد صندوق میکند باید اطمینان داشته باشد که در زمان نیاز میتواند با سهولت و هزینه معقول، واحدهای خود را ابطال و ارز خود را دریافت کند.
به همین دلیل در ساختار برخی صندوقهای نخستین، بانک بهعنوان ضامن نقدشوندگی نیز نقش دارد. در صندوق ارزی بانک ملت نیز بانک ملت بهعنوان مدیر ثبت، مدیر عملیات ارزی و ضامن نقدشوندگی و شرکت تأمین سرمایه بانک ملت بهعنوان مدیر صندوق معرفی شدهاند.
آیا ارزهای خانگی به تولید میرسند؟
یکی از اهداف اصلی سیاستگذار، فعال کردن منابع ارزی راکدی است که ممکن است به شکل اسکناس در اختیار خانوارها یا فعالان اقتصادی قرار داشته باشند و در حال حاضر نقشی مستقیم در تأمین مالی تولید ایفا نکنند.
اگر بخشی از این منابع وارد صندوقها شود، در سطح کلان میتواند از یک دارایی غیرفعال به منبع تأمین مالی تبدیل شود؛ موضوعی که با توجه به محدودیت منابع ارزی و دشواری تأمین مالی پروژههای بزرگ در اقتصاد ایران اهمیت بیشتری پیدا میکند.
صندوقهای ارزی میتوانند بخشی از این شکاف را از مسیر بازار سرمایه پر کنند؛ البته مشروط به اینکه منابع واقعاً به سمت پروژههای مولد و ارزآور هدایت شوند.
همتی نیز درباره نقش این صندوقها در تأمین مالی صنایع، بهویژه صنایع صادراتمحور، با احتیاط اظهارنظر کرده و تأکید کرده است برای قضاوت درباره عملکرد آنها هنوز زود است و باید دید در امیدنامه صندوقها چه سازوکاری پیشبینی شده و مدیران چگونه منابع را مدیریت خواهند کرد.
در نهایت، صرف ایجاد صندوق ارزی به معنای تأمین مالی موفق تولید نیست؛ کیفیت تخصیص منابع، نرخ بازده پروژهها، ضمانت بازپرداخت و شفافیت عملکرد صندوق تعیین میکند که این ابزار به یک کانال واقعی برای تأمین مالی اقتصاد تبدیل شود یا صرفاً محصولی جدید برای سرمایهگذاری ارزی باقی بماند.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام